अन्तर्राष्ट्रिय अर्थशास्त्रीहरूका टिप्पणी, विश्वका ठूला आर्थिक पत्रिकाहरूको विश्लेषण, र हालको बजार प्रवृत्तिलाई हेर्दा सुनको मूल्य अझै केही समय उकालो ट्रेन्डमै रहने सम्भावना धेरै छ। यसका मुख्य कारणहरू यसप्रकार छन्-

सुन मानव सभ्यतामा धन, शक्ति र स्थायित्वको प्रतीकका रूपमा स्थापित छ। तर पछिल्ला पाँच दशकमा सुनको मूल्यमा देखिएको तीव्र परिवर्तन केवल धातुको मूल्य वृद्धि मात्र होइन-यो विश्व अर्थतन्त्र, मुद्रास्फीति, डलरको अवमूल्यन, भू-राजनीतिक तनाव र वित्तीय प्रणालीको रूपान्तरणको प्रत्यक्ष प्रतिबिम्ब हो।

१९७० मा प्रति औँस करिब ३५ डलरमा कारोबार भएको सुन २०२६ सम्म आइपुग्दा ४,०००-५,००० डलर नजिक पुगेको छ। यो वृद्धि केवल मूल्यको उछाल होइन, विश्व आर्थिक इतिहासको गहिरो परिवर्तनको कथा हो।

१९७० को दशकको सुरुवातमा अमेरिकी डलर सुनसँग प्रत्यक्ष रूपमा बाँधिएको थियो, जसले सुनको मूल्यलाई कृत्रिम रूपमा स्थिर राख्थ्यो। तर १९७१ मा गोल्ड-स्ट्यान्डर्ड अन्त्य भएपछि सुनको मूल्य बजारको माग-आपूर्ति, मुद्रास्फीति र विश्व आर्थिक अवस्थाले निर्धारण गर्न थाल्यो।

यही मोडबिन्दुले आधुनिक सुन बजारको आधार तयार गर्‍यो। तेल संकट, उच्च मुद्रास्फीति र भू-राजनीतिक तनावले दशकको अन्त्यतिर सुनको मूल्य तीव्र गतिमा उकालो लाग्यो।

१९८० को दशक सुनको मूल्य इतिहासमा पहिलो ठूलो उछालको समय थियो। इरान क्रान्ति, सोभियत-अफगान युद्ध, र विश्वव्यापी मुद्रास्फीति बढेसँगै सुनको मूल्य करिब ८५० डलर प्रति औँस पुग्यो। लगानीकर्ताहरूले सुरक्षित विकल्पको खोजी गर्दा सुनले “सेफ हेभन” को पहिचान मजबुत बनायो।

यद्यपि १९८० पछि दुई दशक सुन अपेक्षाकृत स्थिर रह्यो। उच्च ब्याजदर, बलियो डलर र सेयर बजारको आकर्षणका कारण सुन ३००–४०० डलरको दायरामा सीमित रह्यो। तर दीर्घकालीन हिसाबले सुनले आफ्नो मूल्य जोगाइराख्यो, जुन मुद्रास्फीति-सम्बन्धी सम्पत्तिको विशेषता हो।

२००० पछि विश्व अर्थतन्त्र फेरि अस्थिर बन्दै गयो। डट-कम बबल फुट्नु, ९/११, र २००८-०९ को विश्व वित्तीय संकटले लगानीकर्तालाई सुरक्षित सम्पत्तितर्फ धकेल्यो।

यस अवधिमा सुनले दोस्रो ठूलो उछाल अनुभव गर्‍यो र २०११ मा करिब १,९०० डलर प्रति औँस पुग्यो। यसले पुष्टि गर्‍यो कि संकटका समयमा सुनप्रतिको विश्वास अझै बलियो छ। २०१२-२०१८ को अवधिमा सुन केही उतार-चढावमा रह्यो, तर मूल्य उच्च नै रह्यो।

२०१९ पछि सुनको मूल्य फेरि नयाँ उचाइतर्फ उन्मुख भयो। COVID–19 महामारी, विश्वव्यापी लकडाउन, बेरोजगारी, र आर्थिक अनिश्चितताले सुनलाई पुनः सुरक्षित लगानीको केन्द्र बनायो। २०२२-२४ मा रूस-युक्रेन युद्ध, मुद्रास्फीति र केन्द्रीय बैंकहरूको सुन खरिदले मूल्यलाई अझै माथि धकेल्यो। २०२५-२६ मा सुन ४,०००–५,००० डलर नजिक पुगेको देखिन्छ, जुन पाँच दशकको सबैभन्दा उच्च स्तर हो।

यस पाँच दशकको यात्राले एउटा महत्वपूर्ण सत्य उजागर गर्छ-सुन महँगो भएको होइन, पैसा सस्तो भएको हो। अमेरिकी डलरको खरिद शक्ति निरन्तर घट्दै गएको छ, जसले सुनलाई महँगो देखाएको मात्र हो। नेपालजस्ता देशमा त भन्सार, कर, ढुवानी खर्च, डलर विनिमय दर र तस्करीजस्ता कारणले सुनको मूल्य अझै फरक देखिन्छ।

अन्ततः, सुनको मूल्य इतिहास विश्व अर्थतन्त्रको उतार-चढाव, संकट, युद्ध, मुद्रास्फीति र वित्तीय नीतिहरूको दर्पण हो। सुन केवल धातु होइन—यो मानव सभ्यताको आर्थिक मनोविज्ञान र दीर्घकालीन विश्वासको प्रतीक हो।

निष्कर्ष

पछिल्ला पाँच दशकको तथ्य, विश्व अर्थतन्त्रको उतार–चढाव, मुद्रास्फीति, डलरको अवमूल्यन, र भू-राजनीतिक तनावहरूको विश्लेषणले एउटा स्पष्ट संकेत दिन्छ-सुनले दीर्घकालमा आफ्नो मूल्य जोगाइराख्ने मात्र होइन, समयसँगै अझै उकालो लाग्ने प्रवृत्ति देखाएको छ।

विश्व अर्थतन्त्र अहिले पनि अनिश्चितताबाट मुक्त छैन; मुद्रास्फीति नियन्त्रणमा आइसकेको छैन; ठूला राष्ट्रहरूबीचको शक्ति–प्रतिस्पर्धा झनै तीव्र बन्दै गएको छ; र धेरै देशहरूले डलरको विकल्पका रूपमा सुनको भण्डारण बढाइरहेका छन्।

यी सबै कारकहरूले भविष्यमा पनि सुनप्रतिको विश्वास बलियो रहने संकेत गर्छन्। त्यसैले आगामी वर्षहरूमा सुनको मूल्य स्थिर रहनेभन्दा बढ्ने सम्भावना नै बढी देखिन्छ। सुन केवल धातु होइन-यो आर्थिक सुरक्षा, दीर्घकालीन स्थायित्व र विश्वव्यापी विश्वासको प्रतीक भएकाले यसको मूल्य भविष्यमा अझै उकालो लाग्न सक्ने आधारहरू प्रस्ट देखिन्छन्।

अहिलेको विश्व आर्थिक वातावरणले देखाइरहेको संकेत स्पष्ट छ-सुनको मूल्य दीर्घकालमा अझै उकालो लाग्न सक्छ। मुद्रास्फीति नियन्त्रणमा नआएको, डलर कमजोर हुँदै गएको, विश्वका ठूला केन्द्रीय बैंकहरूले सुनको भण्डारण बढाइरहेका, र भू-राजनीतिक तनाव निरन्तर बढिरहेको अवस्थामा सुनको मूल्य घट्नेभन्दा बढ्ने सम्भावना नै बढी देखिन्छ। यस्तो परिस्थितिमा सुन व्यवसाय गर्ने व्यापारीहरूले भविष्यका लागि रणनीतिक तयारी गर्न आवश्यक छ।

सबैभन्दा पहिले, स्टक व्यवस्थापनमा सावधानी अनिवार्य हुन्छ। मूल्य अत्यधिक अस्थिर हुँदा धेरै स्टक राख्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ, तर दीर्घकालीन उकालोको सम्भावना हेर्दा सन्तुलित मात्रामा स्टक राख्नु फाइदाजनक पनि हुन सक्छ।

दोस्रो, अन्तर्राष्ट्रिय बजार र डलर विनिमय दरको निरन्तर निगरानी अब विकल्प होइन-आवश्यकता हो। मूल्य परिवर्तनको मुख्य आधार यिनै भएकाले व्यापारीले दैनिक विश्लेषणमा समय दिनुपर्छ।

तेस्रो, ग्राहकको व्यवहार परिवर्तनलाई बुझेर अनुकूलन गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ। सुन महँगो हुँदा हल्का डिजाइन, साना गहना, र वैकल्पिक धातुको माग बढ्न सक्छ। यस्तो अवस्थामा बजारको मागअनुसार उत्पादन र डिजाइनमा लचिलोपन अपनाउनु बुद्धिमानी हुन्छ।

अन्ततः, सुनको मूल्य भविष्यमा अझै बढ्न सक्ने सम्भावनाले व्यापारीलाई एउटा स्पष्ट सन्देश दिन्छ-बजार अस्थिर छ, तर अवसर विशाल छ। जो व्यापारीले जोखिम व्यवस्थापन, बजार विश्लेषण, र दीर्घकालीन सोचलाई प्राथमिकता दिन्छन्, उनीहरू नै आगामी वर्षहरूमा सुन व्यवसायमा सफल र स्थिर रहन सक्छन्।