काठमाडौं । जेन-जी पहिलो यस्तो पुस्ता बनेका छन् जसको बुद्धिमत्ता (आईक्यू स्तर) आफ्ना आमाबाबुको पुस्ताको भन्दा कम छ। यो कुरा स्नायु वैज्ञानिक डा. जेरेड कुनी होर्भाथले अमेरिकी सिनेट समितिमा पेश गरेको लिखित अध्ययन रिपोर्टमा खुलासा गरेका हुन्।

उनले डिजिटल प्रविधिमा अत्यधिक निर्भरता यसको मुख्य कारण भएको बताए। डा. होर्भाथले भने – ‘१८०० को दशकको अन्त्यपछि पहिलो पटक कुनै पुस्ताको आईक्यू, स्मरणशक्ति, ध्यान, पठन, गणित र समस्या समाधान गर्ने क्षमता अघिल्लो पुस्ताको तुलनामा घटेको छ।’

उनले भने – ‘मानव मस्तिष्क छोटो भिडियो र छोटो वाक्यबाट सिक्नको लागि डिजाइन गरिएको छैन।’ उनले व्याख्या गरे ‘मानिसहरूले स्क्रिनबाट होइन, गहन अध्ययन र आमनेसामने अन्तरक्रियाबाट राम्रो सिक्छन्।’ डा. होर्भाथले भने ‘२०१० पछि बालबालिकाको बौद्धिक क्षमता घट्न थाल्यो।’

स्वीडेन जस्ता देशहरूले हालै विद्यालयहरूमा डिजिटल ग्याजेटहरू चरणबद्ध रूपमा हटाउने निर्णय गरेका छन्, कलम र कागज र छापिएका पुस्तकहरूमा फर्किएका छन्। फ्रान्स, नेदरल्याण्ड्स, बेलायत र फिनल्याण्ड जस्ता देशहरूले पनि विद्यालयहरूमा ट्याब्लेट र ल्यापटपको प्रयोग सीमित गरिरहेका छन्।

युनेस्कोको एक प्रतिवेदनले पनि चेतावनी दिएको छ – ‘शिक्षामा प्रविधिको अत्यधिक प्रयोग लाभदायक हुँदैन जबसम्म यसले सिकाइलाई समर्थन गर्दैन।’

डा. जारेडले भने ‘जेन-जेIका युवाहरू आफ्नो बुद्धिमत्ताको बारेमा अत्यधिक आत्मविश्वासी हुन्छन् र आफ्ना कमजोरीहरू बारे अनभिज्ञ हुन्छन्।’ यसैबीच, शिक्षा विज्ञहरूले बालबालिकाहरूलाई स्मार्टफोनको परिचय ढिलाइ गर्न सुझाव दिएका छन्।

विज्ञहरूका अनुसार साना बालबालिकाहरूलाई आवश्यक पर्दा फ्लिप फोन दिनुपर्छ। विद्यालयहरूमा प्रविधि नियमन गर्न राष्ट्रिय उपायहरू अपनाउनुपर्छ। विज्ञहरूले यसलाई “सामाजिक आपतकाल” भनेका छन् र स्क्यान्डिनेभियामा जस्तै एडटेकमा प्रतिबन्ध लगाउन सिफारिस गरेका छन्।

यस अनुसन्धानमा ८० देशहरूको तथ्याङ्क समावेश छ। डा. जेरेडले विगत ६० वर्षमा विद्यालयहरूमा प्रविधि बढ्दै जाँदा बालबालिकाको सिकाइ क्षमतामा गिरावट आएको बताए। उनले विद्यालयमा कम्प्युटरमा दिनको पाँच घण्टा अध्ययन गर्ने बालबालिकाले प्रविधि कम प्रयोग गर्ने वा प्रयोग नगर्ने बालबालिकाको तुलनामा कम अंक प्राप्त गरेको बताए। जब ​​प्रत्येक विद्यार्थीलाई छुट्टै उपकरण प्रदान गर्ने योजना सुरु भयो, स्कोर तीव्र रूपमा घट्यो।