हालको राजनीतिक परिवेशमा जनताको अपेक्षा र चुनावी नैतिकता
नेपालमा २०७२ सालको संविधानले संघीय शासन संरचना स्थापना गरे पनि यसको व्यवहारिक कार्यान्वयन अझै चुनौतीपूर्ण छ।
केन्द्र, प्रदेश र स्थानीय तहबीचको प्रशासनिक जटिलताले सेवा प्रवाहमा ढिलाइ, दोहोरो खर्च र जिम्मेवारीको अस्पष्टता सिर्जना गरेको छ। यसले नागरिकको दैनिक जीवन मात्र होइन, राज्यप्रतिको विश्वास र लोकतान्त्रिक चेतनामा समेत गहिरो असर पारेको छ।
आजको नेपाली समाज आर्थिक असमानता, बेरोजगारी, वैदेशिक पलायन, सेवा प्रवाहको कमजोरी र सुशासनको अभावबाट पीडित छ। यी समस्याले जनताको जीवनमा दुःख सिर्जना गरिरहेका छन्।
यस्ता परिस्थितिमा निर्वाचन जनताको पीडालाई सम्बोधन गर्ने अवसरका रूपमा बुझिनुपर्छ। तर व्यवहारमा निर्वाचन प्रतिस्पर्धा, प्रचारप्रसार, आर्थिक प्रभाव र शक्ति प्रदर्शनको केन्द्रमा सीमित हुँदै गएको देखिन्छ।
चुनावी प्रक्रियामा पैसाको अत्यधिक प्रयोग, नकारात्मक प्रचार, चरित्र हत्या र अस्वस्थ प्रतिस्पर्धाले लोकतान्त्रिक मूल्यहरू कमजोर बनाइरहेका छन्। यसले जनतामा निराशा, अविश्वास र उदासीनता बढाएको छ। जब राजनीति दुःखको संवेदनाबाट टाढा हुन्छ, तब त्यसमा नैतिकताको स्थान क्रमशः घट्दै जान्छ।
हालको राजनीतिक परिवेशमा जेन जेड आन्दोलनले नयाँ चेतना र सक्रिय नागरिकताको स्वर उजागर गरेको छ। युवा पुस्ताले पारदर्शी, जवाफदेही र सेवा-उन्मुख प्रशासनको माग गर्दै डिजिटल निगरानी, सामाजिक सञ्जाल र सार्वजनिक दबाबमार्फत सुधारको पहल गरिरहेका छन्। उनीहरूले स्पष्ट रूपमा देखाएका छन् कि संरचनात्मक परिवर्तन मात्र पर्याप्त छैन, मूल्य-आधारित प्रशासनिक संस्कार आवश्यक छ।
प्रशासनिक संयोजनको अभावले स्वास्थ्य, शिक्षा, विकास र सामाजिक सेवामा गम्भीर समस्या सिर्जना गरेको छ। तहबीचको कमजोर समन्वयले स्रोतको दुरुपयोग, ढिलाइ र सेवामा असमानता बढाएको छ। यसले संघीयताको मूल उद्देश्य नै कमजोर बनाइरहेको छ।
दुःखको दर्शनले मानिसलाई करुणा, सहानुभूति, विनम्रता र उत्तरदायित्व सिकाउँछ। यही दर्शन राजनीतिक नेतृत्वका लागि मार्गदर्शक बन्नुपर्छ। जनताको पीडा बुझ्ने, आवाज सुन्ने र समाधानतर्फ इमानदार प्रयास गर्ने नेतृत्व नै साँचो नैतिक नेतृत्व हो। निर्वाचन त्यसको परीक्षण गर्ने महत्वपूर्ण माध्यम हो।
दुःखले मानिसलाई आत्मिक शुद्धितर्फ डोर्याउँछ। आत्मिक शुद्धि भनेको लोभ, मोह, अहंकार, ईर्ष्या, क्रोध र स्वार्थबाट मुक्त हुनु हो। तर आजको राजनीतिमा यी सद्गुणभन्दा अवगुणहरू बढी हावी छन्।
सत्ता प्राप्तिको लोभ, पद जोगाउने मोह र प्रतिस्पर्धीप्रति ईर्ष्याले भ्रष्टाचार, अपराध र अनैतिक व्यवहारलाई बढावा दिएको छ।
राजनीतिक भ्रष्टाचार, मत किनबेच, हिंसा, चरित्र हत्या र आर्थिक दुरुपयोग आत्मिक अशुद्धताका प्रतिफल हुन्। जब नेतृत्वमा आत्मिक अनुशासन हुँदैन, तब राष्ट्र दिशाहीन बन्छ। सत्ता बाहिर रहँदा जनताको पीडाको भाषा बोल्नेहरू सत्ता प्राप्त गरेपछि अहंकारको किल्लाभित्र थुनिन्छन्, जसले राजनीतिक पतन निम्त्याउँछ।
शेक्सपियरको किङ लियर र दाँतेको डिभाइन कमेडी ले देखाएझैँ, दुःख आत्मबोध र पुनर्जागरणको यात्रा हो। बुद्धले पनि दुःख स्वीकार गरेपछि आत्मज्ञान प्राप्त गरे। आजका नेताहरूले पनि सुविधाको मोह त्यागेर जनताको पीडा बुझ्न सके मात्र साँचो नेतृत्व जन्मिन्छ।
जेन जेड आन्दोलनले यही आत्मसमीक्षाको आवश्यकता उजागर गरेको छ। डिजिटल निगरानी, पारदर्शी बजेट, नागरिक सहभागिता र परिणाममुखी मूल्याङ्कन प्रणालीमार्फत मात्र प्रशासनिक सुधार सम्भव हुन्छ।
आगामी २०८२ को निर्वाचन यस्तो मोड हो, जहाँ मुलुकले आत्मसमीक्षा गर्नुपर्नेछ। के हामी आत्मिक अनुशासनयुक्त, नैतिक र सेवा-मुखी राजनीति रोज्नेछौँ? कि फेरि लोभ, हिंसा र स्वार्थको बाटो अपनाउनेछौँ?
दुःख र संघर्षलाई आत्मसात् गरेर मात्र राष्ट्र निर्माण सम्भव हुन्छ। जब राजनीति जनताको पीडासँग जोडिन्छ र नैतिक मूल्यद्वारा निर्देशित हुन्छ, तब मात्र लोकतन्त्र सार्थक, समावेशी र दिगो बन्छ। यही चेतनाले नेपालको वर्तमान र भविष्यलाई उज्यालो दिशामा डोर्याउने आशा गर्न सकिन्छ।















Facebook Comment