इस्लामावाद। विश्व राजनीति र युद्धको छायामा रहेको मध्यपूर्वमा एउटा महत्वपूर्ण कुटनीतिक मोड आएको छ।

अमेरिका र इरानबिच जारी भीषण युद्धलाई थाम्न पाकिस्तानले गरेको मध्यस्थता प्रयासले पहिलो ठूलो सफलता प्राप्त गरेको छ। प्रधानमन्त्री शहबाज सरिफ र सेना प्रमुख असिम मुनिरको सक्रियतामा दुवै देश दुई हप्ते अस्थायी युद्धविरामका लागि सहमत भएका छन्।

यो युद्धविरामलाई विश्वभरका राजनीतिक विश्लेषकहरूले पाकिस्तानको दशकौँपछिको सबैभन्दा ठूलो कुटनीतिक विजयका रूपमा हेरेका छन्।

पाकिस्तान कसरी बन्यो मुख्य मध्यस्थकर्ता?

गत फेब्रुअरीदेखि सुरु भएको यो युद्धले क्षेत्रीय र विश्वव्यापी अस्थिरता पैदा गरिरहेका बेला पाकिस्तानले सुरुदेखि नै आफूलाई ‘तटस्थ’ राख्दै दुवै पक्षसँग संवादको ढोका खोलेको थियो।

पाकिस्तानको इरानसँग रहेको करिब ९०० किलोमिटर लामो खुला सीमा र अमेरिकासागको दशकौँ पुरानो रणनीतिक साझेदारीले गर्दा इस्लामावाद दुवैका लागि विश्वासिलो पुल बन्न सफल भएको हो।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र इरानी विदेश मन्त्री अब्बास अराघचीले पाकिस्तानको यो भूमिकाको प्रशंसा गरेका छन्। राष्ट्रपति ट्रम्पले आफ्नो सामाजिक सञ्जालमा लेख्दै, “पाकिस्तानको प्रधानमन्त्री र सेना प्रमुखको विशेष आग्रह र उनीहरूको शान्ति योजनालाई सम्मान गर्दै विनाशकारी हमलाहरूलाई तत्कालका लागि रोकिएको” बताउनुभएको छ।

मध्यस्थताका मुख्य प्रभाव 

रणनीतिक सन्तुलन: पाकिस्तानले चीनसँगको सहकार्यमा पाँच बुँदे शान्ति प्रस्ताव अघि सारेको थियो। यस प्रस्तावले तत्काल युद्धविराम र होर्मुज जलसन्धि पुनः खोल्ने कुरामा जोड दिएको छ।

इस्लामावाद वार्ताको केन्द्र: युद्धविरामसँगै पाकिस्तानले दुवै देशका उच्चस्तरीय टोलीलाई वार्ताका लागि इस्लामावाद आमन्त्रण गरेको छ। अमेरिकाका तर्फबाट उपराष्ट्रपति जेडी भ्यान्स र इरानका तर्फबाट उच्च नेतृत्वबीच प्रत्यक्ष संवाद गराउन पाकिस्तानले तयारी पूरा गरेको छ।

ऊर्जा संकटमा राहत: यो मध्यस्थताको सबैभन्दा ठूलो प्रभाव ऊर्जा क्षेत्रमा देखिएको छ। युद्धविरामका कारण अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्यमा देखिएको भारी वृद्धि नियन्त्रण हुन थालेको छ।

चुनौती अझै बाँकी

युद्धविराम गराउन सफल भए पनि यो शान्ति कति समय टिक्छ भन्नेमा अझै संशय छ। इरानभित्र सर्वोच्च नेताको निधनपछिको आन्तरिक विरोध र अमेरिकाको कडा सर्तहरूले गर्दा दिगो शान्ति स्थापना गर्न पाकिस्तानका लागि “अग्नि परीक्षा” सरह हुने देखिन्छ।

साउदी अरब, टर्की र इजिप्ट जस्ता क्षेत्रीय शक्तिहरूलाई समेत विश्वासमा लिएर पाकिस्तानले अघि बढाएको यो ‘सटल डिप्लोमेसी’ ले युद्धको विभीषिका टार्ने मात्र होइन, बरु दक्षिण एसियाली राष्ट्रको विश्वमञ्चमा छवि समेत सुधारेको छ।

“हामी मध्यस्थता मात्र गरिरहेका छैनौँ, हामी विश्वलाई एउटा ठूलो विनाशबाट बचाउन खोज्दैछौँ,” पाकिस्तानको विदेश मन्त्रालयले जारी गरेको विज्ञप्तिमा भनिएको छ।

यो कुटनीतिक पहलको अर्को महत्त्वपूर्ण पाटो भनेको पाकिस्तानको सेना र नागरिक सरकारको अभूतपूर्व एकता हो। दुवैले एकै स्वरमा शान्तिको वकालत गर्दा इरान र अमेरिका दुवैलाई वार्ताको टेबुलमा आउन दबाब परेको देखिन्छ। अब सबैको आँखा इस्लामावादमा हुने आगामी वार्तामा अडिएको छ।