काठमाडौं। नेपाली कांग्रेसको राजनीतिमा गगन थापा एउटा यस्तो नाम हो, जसले दुई दशकदेखि आम सर्वसाधारण र विशेषगरी युवा पुस्तामा एउटा फरक भरोसा जगाउँदै आएका छन्। विशेष महाधिवेशनमार्फत पार्टीको सर्वोच्च कमान्ड सम्हाल्दा उनलाई ‘परिवर्तनको संवाहक’ का रूपमा हेरिएको थियो।

तर, नेतृत्व सम्हालेको छोटो समयमै सम्पन्न निर्वाचनमा पार्टीले व्यहोरेको सिट कटौती र स्वयं सभापति थापाको पराजयले उनको जादुमयी छविलाई मात्र धक्का दिएको छैन, कांग्रेस किन गतिशील हुन सकेन भन्ने गम्भीर बहस समेत छेडिदिएको छ।

गगन थापाले नेतृत्व सम्हाले पनि पार्टीको संरचना भने पुरानै ‘लिगेसी’ मा जकडिएको थियो। शेरबहादुर देउवा पक्षको ठूलो हिस्साले थापाको नेतृत्वलाई सहजै स्वीकार गर्न सकेन।

पार्टीको तल्लो तहसम्म फैलिएको देउवा पक्षीय सञ्जालले नयाँ सभापतिलाई सहयोग गर्नुको सट्टा कतिपय अवस्थामा असहयोग र उपेक्षाको रणनीति अपनायो। फलतः केन्द्रमा गगन थापाको जोस देखिए पनि जिल्ला र गाउँ तहमा कांग्रेसको पुरानो ढर्रा र गुटगत स्वार्थले पार्टीको चक्कालाई अगाडि बढ्नै दिएन।

काठमाडौं-४ जस्तो सुरक्षित क्षेत्र छोडेर सर्लाही-४ मा हाम फाल्ने थापाको निर्णयले उनलाई आफ्नै क्षेत्रमा सीमित बनाइदियो, जसका कारण उनले देशभरका अन्य उम्मेदवारहरूलाई उर्जा दिन र चुनावी कमान्ड सम्हाल्न पर्याप्त समय पाएनन्।

नेपाली राजनीतिमा पछिल्लो समय देखिएको ‘एन्टी-इन्कम्बेन्सी’ (सत्तामा रहेकाहरूप्रतिको वितृष्णा) को शिकार गगन थापा पनि भए। उनले कांग्रेसलाई सुधार्ने वाचा त गरे, तर मतदाताले उनलाई ‘कांग्रेस’ नामक पुरानै गाडीको नयाँ चालकका रूपमा मात्र देखे।

उता राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) जस्ता नयाँ शक्तिहरूले “पुरानोलाई पूर्ण रूपमा त्याग्ने” नाराका साथ मतदाताको ध्यान खिचे। गगनले कांग्रेसभित्रै बसेर गर्न खोजेको सुधारभन्दा मतदाताले बाहिरैबाट आएको नयाँ विकल्पलाई बढी विश्वसनीय ठाने। यसले गर्दा गगनको व्यक्तित्वले पार्टीलाई जुन उचाइमा पुर्‍याउनुपर्ने थियो, त्यो नयाँ लहरको अगाडि फिका सावित भयो।

विशेष महाधिवेशन र आम निर्वाचनको बीचमा निकै कम समय थियो। गगनले पार्टीको विधान परिमार्जन गर्ने, भ्रातृ संस्थाहरूलाई पूर्णता दिने र नयाँ सदस्यता वितरणलाई प्रभावकारी बनाउने समय नै पाएनन्।

लामो समयदेखि थलिएका नेविसंघ, तरुण दल जस्ता संस्थालाई क्रियाशील बनाउन नसक्दा चुनावमा कांग्रेसको ‘युवा दस्ता’ मैदानमा देखिएन। पुरानै अनुहार र पुरानै कार्यशैली बोकेका उम्मेदवारहरूको बचाउ गर्नुपर्ने बाध्यताले गगनको ‘परिवर्तन’ को नारालाई जनताले पत्याउन मुस्किल पर्‍यो।

गगन थापाको नेतृत्वमा कांग्रेसले गति लिन नसक्नुमा केवल व्यक्तिको असफलता मात्र छैन, बरु दशकौँदेखि जरा गाडेर बसेको पुरातनवादी संगठनात्मक संरचना र आन्तरिक अन्तर्घात मुख्य जिम्मेवार देखिन्छन्।

अब संसद्‌बाहिर रहेका गगनका लागि यो हार एउटा मौका पनि हो। सत्ता र सदनको रफ्फु भर्नुभन्दा संगठनको जगैदेखि पुनर्गठन गर्ने र पार्टीभित्रको वैचारिक अस्पष्टता चिर्ने साहस उनले देखाउन सके मात्रै कांग्रेसले आगामी दिनमा नयाँ गति लिन सक्ने देखिन्छ। अन्यथा, गगनको नेतृत्व केवल ‘आशालाग्दो तर नतिजाविहीन’ इतिहास बन्ने खतरा बढ्दो छ।