काठमाडौं । कोरोना महामारीका कारण मधुमेह रोग पनि सारा विश्वका लागि ठूलो चुनौती बनेको छ । धेरै रिपोर्टले कोरोनापछि विश्वका देशहरूमा यस रोगको व्यवस्थापनमा कमी आएको देखाएको छ, जसको फलस्वरूप कोरोनाको महामारीसँगै मधुमेहको भयावह रूप पनि देख्नुपरेको छ । मधुमेहमा रगतमा चिनीको बेवास्ता र नियमित चेकअप नगर्दा मधुमेहका बिरामीको मृत्यु हुन सक्छ।

चीनपछि विश्वमा मधुमेहका बिरामीको संख्यामा भारत दोस्रो स्थानमा छ । यो रोगीको हरेक अंगलाई असर गर्ने रोग हो। डायबिटिज युकेको प्रतिवेदनअनुसार गत वर्ष बेलायतमा मधुमेहका कारण ७ हजार बढी मानिसको मृत्यु भएको थियो, जुन सामान्य संख्याभन्दा बढी हो । प्रतिवेदनमा यसको कारण महामारीका कारण मधुमेहका बिरामीको समयमै स्वास्थ्य परीक्षण हुन नसकिनु भएको बताइएको छ ।

नियमित चेकअप र मधुमेहमा रोगको उचित व्यवस्थापनले हृदयघात र अंग क्षतिको जोखिम कम गर्छ। यदि यसो हुन सकेन भने मधुमेह रोगले बिरामीको शरीर भित्र भित्रै खोक्रो बनाइदिन्छ । बेलायतमा धेरै मानिसहरूका लागि, यो रोगमा एक्लै बस्नुले रोगलाई अझ चुनौतीपूर्ण बनाउँछ।

बेलायतको राष्ट्रिय स्वास्थ्य एजेन्सी एनएचएस इङ्ल्यान्डले महामारीपछि मधुमेहसँग लड्न पहिले जस्तै स्क्रीनिङ, उपचार र नियमित हेरचाहलाई प्रमुख प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने बताएको छ। डायबिटिज युकेले बेलायतमा ५० लाखभन्दा बढी मानिस मधुमेहबाट पीडित रहेको बताएको छ भने २०२१–२२ बीचमा करिब १९ लाख मानिसले आफ्नो आवश्यक परीक्षण गराउन सकेका छैनन् ।

महामारीको समयमा मधुमेहको व्यवस्थापन र हेरचाहको अभाव वर्तमान अवस्थाको लागि जिम्मेवार छ, जसका कारण मधुमेहका बिरामीको मृत्यु हुनेको संख्या सामान्य भन्दा बढेको छ।

अस्वस्थ जीवनशैली, खानपान र मोटोपना मधुमेहका बिरामी बढ्नुको प्रमुख कारण हुन् । पछिल्ला केही वर्षदेखि नेपालीहरूमा मोटोपनाको समस्या बढ्दै गएको छ र यो मधुमेहको कारण पनि हो। मानिसमा शारीरिक गतिविधि पनि घटेको छ । यसका साथै मधुमेहका बिरामी बढ्नुको एउटा कारण कोरोना भाइरस पनि हो । पछिल्लो तीन वर्षमा कोरोनाका कारण मधुमेह रोगविरुद्ध आवश्यक कदम चाल्न नसक्दा मुलुकमा यसको फैलावट तीव्र गतिमा बढेको छ ।

बेलायतमा सन् २०२३ को जनवरीदेखि मार्चसम्म १,४६१ मधुमेहका कारण मृत्यु भएको थियो, जुन गत वर्षको सोही अवधिको तुलनामा तीन गुणा बढी हो। प्रतिवेदनमा भनिएको छ, “यो प्रवृत्तिलाई उल्टाउन र मधुमेह भएका मानिसहरूलाई यो रोगको साथमा पनि स्वस्थ जीवन जिउन उत्प्रेरित गर्न तत्काल कदम चाल्नु आवश्यक छ।”

बेलायतमा मधुमेह भएका ९० प्रतिशत मानिसहरूलाई टाइप २ मधुमेह हुन्छ जसको अर्थ उनीहरूको शरीरले खानालाई ऊर्जामा परिणत गर्न पर्याप्त इन्सुलिन उत्पादन गर्दैन। यस अवस्थालाई स्वस्थ आहार र नियमित व्यायामबाट निको पार्न सकिन्छ जबकि धेरै मानिसहरूलाई इन्सुलिन पनि दिइन्छ।

यी मध्ये, करिब आठ प्रतिशतमा टाइप १ मधुमेह छ, जुन बालबालिका र युवा वयस्कहरूमा धेरै सामान्य हुन्छ। यो अचानक हुन्छ र यसलाई रोक्न सकिँदैन तर इन्सुलिन सप्लिमेन्टहरूद्वारा उपचार गर्न सकिन्छ।

दुवै प्रकारका मधुमेहलाई नियमित स्वास्थ्य परीक्षणबाट व्यवस्थापन गर्न सकिने भए पनि कोरोना महामारी (२०१९–२०) अघिको तुलनामा सन् २०२२ मा मधुमेहका बिरामीमा आवश्यक स्वास्थ्य परीक्षणको अभाव भएको परोपकारी संस्थाको प्रतिवेदनले देखाएको छ ।

इङ्गल्याण्डको बर्कशायरका ४४ वर्षीय एन्थोनी पार्कर १० वर्षको उमेरदेखि टाइप १ मधुमेहबाट पीडित छन् । सधैं झैं उनले २०२० जनवरीमा मधुमेहको नियमित चेकअप गराउनु पर्ने थियो तर त्यही समयमा कोरोना आयो र त्यसपछि उनको जाँच स्थगित भयो ।

उनी भन्छन् कि उनले अपोइन्टमेन्टको लागि १८ महिना कुर्नुपरेको थियो जुन फोनमा भयो र त्यो पनि उपयोगी हुन सकेन। यसैबीच, मधुमेहका कारण उनलाई रेटिनोप्याथी (मधुमेहले गर्दा अन्धोपन) भएको थियो, जसले उनको आँखाको ज्योति बिग्रियो र उनको स्वास्थ्यमा पनि नराम्रो असर परेको थियो ।