काठमाडौं । ४ अगस्ट, २०२२ मा वाशिंगटनमा राष्ट्रपति जो बाइडेनको निवास ह्वाइट हाउस बाहिर चट्याङ पर्यो। चारजना त्यसको चपेटामा परे । ७६ वर्षीय जेम्स मुलर र उनकी श्रीमती ७५ वर्षीया डोना मुलरको घटनास्थलमै मृत्यु भएको थियो । यी मानिसहरु आफ्नो ५६ औं वैवाहिक वर्षगाँठ मनाउन विस्कन्सिनबाट वासिङ्टन डीसी आएका थिए । चट्याङ पर्दा जेम्स र डोना ह्वाइट हाउसको अगाडि लाफायेट पार्कमा थिए।

यसबाहेक गम्भीर घाइते २९ वर्षीय युवकको पनि मृत्यु भएको छ । उनको नाम ब्रुक्स ए लेबर्सटन हो । उनी लस एन्जलसका बासिन्दा थिए। ब्रूक्स सिटी नेशनल बैंकमा काम गर्थे। बारम्बार वासिङ्टन आउँथे । चट्याङ लागेर घाइते हुने चौथो व्यक्ति एक महिला हुन् । जसको अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ । अमेरिकामा चट्याङका कारण कसैको ज्यान गएको छ कि छैन भन्ने मुख्य प्रश्न होइन । चट्याङका घटनामा बृद्धि भएको हो भन्ने प्रश्न मुख्य हो ।

विगत एक शताब्दीमा अमेरिकामा चट्याङका घटनामा ५० प्रतिशतले वृद्धि भएको प्रतिष्ठित जर्नल साइन्समा सन् २०१४ मा प्रकाशित एक अध्ययनमा उल्लेख थियो । वासिङ्टनमा यो घटना भएको दिन त्यहाँको मौसम निकै तातो र आर्द्र थियो। यो विगत ३० वर्षको औसत अधिकतम तापक्रमभन्दा चार डिग्री सेल्सियस बढी थियो। अर्थात्, ३० डिग्री सेल्सियसको सट्टा, ३४ डिग्री सेल्सियस। यो तापक्रम र आर्द्रताले आकाशमा बिजुली सिर्जना गर्यो।

WATCH: Fox weather camera captured this incredible lightning strike around the time the 4 people were struck near White House. https://t.co/9liRqW7tqx @fox5dc pic.twitter.com/fsXTKCpYQq

— Lindsay Watts (@LindsayAWatts) August 5, 2022

यदि यहाँ हरेक एक डिग्री सेल्सियस तापक्रम बढ्यो भने १२ प्रतिशत बढी चट्याङ पर्ने अमेरिकी वैज्ञानिकहरुलाई डर छ । अलास्कामा तीव्र गतिमा चट्याङ पर्ने घटनामा १७ प्रतिशत वृद्धि भएको छ। यी घटनाहरू १९८० पछि बढ्दै गएका छन्। सुक्खा र तातो क्यालिफोर्नियामा सन् २०२० को अगस्टमा १४ हजार पटक चट्याङ परेको थियो जसका कारण दुई वर्षअघि सबैभन्दा ठूलो जंगलमा आगलागी भएको थियो।

अमेरिका मात्र होइन भारत र ब्राजिलमा पनि चट्याङको मात्रा लगातार बढिरहेको छ । हरेक खस्ने बिजुलीले कसैलाई मार्दैन। तर खतरा भने कायमै छ । सेन्टर फर डिजिज कन्ट्रोलका अनुसार अमेरिकामा हरेक वर्ष ४ करोड पटक चट्याङ पर्ने गरेको छ । हाल १० लाख पटक चट्याङ पर्दा चट्याङबाट एक जनाको मृत्यु हुने दर रहेको छ । चट्याङ लागेका ९० प्रतिशत मानिस बाँचेका छन् । सन् २००६ देखि २०२१ सम्म अमेरिकामा चट्याङका कारण ४४४ जनाको मात्रै मृत्यु भएको थियो ।

सबैभन्दा लामो चट्याङको कीर्तिमान पनि अमेरिकामा नै छ । यो लगभग अमेरिकाको एक भागबाट अर्को भागमा फैलिएको थियो। संयुक्त राष्ट्रको मौसम विज्ञान एजेन्सीले यसलाई संसारको सबैभन्दा लामो चट्याङ स्ट्राइकको दर्जा दिएको छ। यो ७६८ किमी लामो थियो। वैज्ञानिकहरूले यसलाई मेगाफ्लाश नाम दिएका छन्। यो अप्रिल २०२० मा घटेको थियो। जब यो फ्ल्यास टेक्सास देखि मिसिसिपीसम्म देखियो। वैज्ञानिकहरूले यसलाई उपग्रह मार्फत रेकर्ड गरे।

WATCH: Scientists say climate change is increasing the likelihood of lightning strikes across the United States, after lightning struck at a square near the White House, leaving three people dead and one other in critical condition pic.twitter.com/w8BjZEZ8VP

— Reuters Science News (@ReutersScience) August 8, 2022

डब्ल्यूएमओले विमानबाट ७६८ किलोमिटरको दुरी यात्रा गर्दा डेढ देखि दुई घण्टा लाग्ने बताएको थियो । तर यहाँ बिजुलीले केहि सेकेन्डमा यो दूरी पूरा गर्यो। यसअघि जुन २०२० मा, मेगाफ्ल्याश उरुग्वे र अर्जेन्टिनामा खसेको थियो। जुन करिब १७.१ सेकेन्डसम्म देखिन्थ्यो। राम्रो कुरा यो हो कि दुबै मेगाफ्लाशले पृथ्वीलाई छोएनन्। नत्र ठुलो विपत्ति हुन सक्ने थियो । उरुग्वे र अर्जेन्टिना अघि, एक चट्याङले पूरै ब्राजिललाई आधामा विभाजित गर्यो। यो आकाशीय बिजुली ७०९ किलोमिटरसम्म फैलिएको थियो । डब्ल्यूएमओका अनुसार अर्जेन्टिनामा सबैभन्दा लामो चट्याङ दुई वर्षअघि रेकर्ड गरिएको थियो। यो १७.१ सेकेन्डको लागि फ्ल्यास भइरहेको थियो ।

डब्ल्यूएमओका विज्ञ प्रोफेसर रान्डल सेर्भेनीले चट्याङ र चट्याङको यति लामो यात्राले प्रकृतिको शक्ति देखाउने बताए । एकै समयमा, यसले हामीलाई केहि अध्ययन वा अनुसन्धान गर्ने मौका दिन्छ। हामी भविष्यमा राम्रो रेकर्ड गर्नेछौं। हाम्रो प्रविधि अझ परिष्कृत हुँदै गइरहेको छ। सन् २०१६ मा अमेरिकाले पहिलो पटक विश्वभर चम्कने आकाशीय बिजुलीको नक्सा तयार गरेको थियो । ताकि सम्पूर्ण पृथ्वीको अध्ययन गर्न सजिलो होस्। त्यसबेलादेखि, डब्लुएमओले आकाशीय बिजुली सम्बन्धी दुईवटा रेकर्डहरू प्रमाणित गर्दछ र तिनीहरूलाई सर्वसाधारणको जानकारीको लागि जारी गर्दछ।

डब्लुएमओले चट्याङका कारण एकैपटक मृत्यु हुनेको अभिलेख पनि राख्छ। सन् १९७५ मा जिम्बाब्वेमा एउटा चट्याङबाट २१ जनाको प्रत्यक्ष मृत्यु भएको थियो । १९९४ मा, इजिप्टमा एउटा तेलको ट्याङ्कीमा चट्याङ परेको थियो र ट्याङ्की विस्फोट हुँदा द्रोन्का शहरमा जलिरहेको तेलको बाढी आयो। यसबाट ४६९ जनाको मृत्यु भएको थियो ।