काठमाडौं । अहिले भारतले देशैभर स्वतन्त्रताको अमृत पर्व मनाउँदैछ । यस वर्ष भारत स्वतन्त्र भएको ७५ वर्ष पूरा भएको छ । प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको अपीलमा सामाजिक सञ्जाल प्रोफाइलको डीपी परिवर्तन गरी राष्ट्रिय झण्डा बनाइँदैछ र घर–घरमा राष्ट्रिय झण्डा फहराउने तयारी पनि भइरहेको छ । यसका साथै सरकारी संस्था र स्मारकलाई राष्ट्रिय झण्डाको प्रकाशले झिलिमिली बनाइँदैछ ।

आगरामा ऐतिहासिक भवनहरू पनि सजाइएको छ। चाहे त्यो आगराको लाल किल्ला होस् वा अकबरको मकबरा होस्। सबै ऐतिहासिक सम्पदाहरू तिरंगाको प्रकाशमा झिलिमिली भइरहेका छन् तर ताजमहलमा स्वतन्त्रताको अमृत महोत्सव मनाइएको छैन । न ताजमहल सजाइएको छ न त तिरंगा बत्तीको व्यवस्था छ । यस्तो अवस्थामा प्रश्न उठ्छ कि ताजमहलमा किन उत्सव छैन?

ताजमहल भारतको पहिलो स्मारक थियो, जुन रातमा कुनै पनि चाडपर्वको लागि बत्तीले उज्यालो बनाइएको थियो। आगरा टुरिस्ट वेलफेयर चेम्बरका सचिव विशाल शर्माले करिब ७७ वर्षअघि ताजमहललाई बत्तीले उज्यालो मात्रै नभई स्मारक भित्र भव्य महोत्सव पनि आयोजना गरिएको बताए ।

आगराका ज्येष्ठ नागरिक उमाशंकर शर्माले ८ मे १९४५ मा जर्मन सैनिकहरूले मित्र राष्ट्रहरूसमक्ष आत्मसमर्पण गरेको र त्यस दिनलाई मित्रराष्ट्रहरूले वाई-डेका रूपमा मनाउने गरेको बताए। बाो-डे हरेक वर्ष बेलायत र संयुक्त राज्य अमेरिकाका सेनाहरूले मनाउँछन् ।

८ मे १९४५ मा ताजमहललाई बत्तीहरूले उज्यालो पारिएको थियो र एक भव्य उत्सवको आयोजना गरिएको थियो। वरिष्ठ पत्रकार राजीव सक्सेनाले भने कि मित्र राष्ट्रहरूले १९४२-१९४६ बीच आफ्नो वायु सेनाको लागि आगराको खेरिया एयरबेस प्रयोग गरे। यस एयरबेसमा रनवे टाटा कम्पनीले सन् १९३७-३९ को बीचमा बनाएको थियो, जसमा ३/डी एयर डिपो समूह गठन भएको थियो। १० औं वायुसेना १० मार्च १९४२ सम्म आगरामा रह्यो।

ताजमहल अन्तिम पटक २० मार्च १९९७ को रातमा प्रख्यात पियानोवादक यानीको शोको क्रममा बत्ती बालेर झिलिमिली पारिएको थियो, सामाजिक कार्यकर्ता विजय उपाध्यायले घटनाको भोलिपल्ट बिहान ताजमहल परिसरमा धेरै कीरा मरेको दाबी गरे। भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षणको रसायन शाखाले यसको अनुसन्धान गरेको थियो ।

सामाजिक कार्यकर्ता विजय उपाध्यायले यो घटनापछि ताजमहलमा कीरा मरेकाले दाग लाग्ने भएकाले स्मारकभित्र कुनै पनि प्रकारको बत्ती बाल्न भारतीय पुरातत्व विभागले प्रतिबन्ध लगाएको बताए । सन् १९९७ देखि ताजमहलमा बत्ती बाल्न प्रतिबन्ध लगाइएको थियो, जुन अझै पनि निरन्तर जारी छ। यस विषयमा भारतीय पुरातत्व विभागका अधिकारीहरूसँग कुरा गर्ने प्रयास गरिएको थियो तर उनीहरूको तर्फबाट कुनै प्रतिक्रिया आएको छैन।