काठमाडौं । श्रीलंका आउँदै गरेको चिनियाँ जहाजले हिन्द महासागरमा ठूलो तनाव सिर्जना गरेको छ । वास्तवमा चीनको स्पेस स्याटेलाइट ट्र्याकर शिप ‘युआन वाङ ५’ श्रीलंकाको हम्बनटोटा बन्दरगाहमा आइपुग्दै थियो। तर श्रीलंकाको विदेश मन्त्रालयबाट यो जहाजको डकिङ केही समयका लागि स्थगित गर्न माग गरिएको छ ।

यसपछि चिनियाँ दूतावासले श्रीलंकाका अधिकारीहरूसँग तत्काल बैठक बोलाउन माग गरेको छ । तर, यो उच्च प्रविधिको चिनियाँ जासुसी जहाजको डकिङप्रति भारतले पनि कडा आपत्ति प्रकट गरेको छ । भारतले आफ्नो सुरक्षा र आर्थिक हितलाई असर गर्ने कुनै पनि गतिविधिलाई सावधानीपूर्वक अनुगमन गर्ने बताएको छ।

स्रोतका अनुसार चिनियाँ स्पेस स्याटेलाइट ट्र्याकिङ शिप ‘युआन वाङ ५’ लाई अगस्ट ११ देखि १७ सम्म श्रीलंकाको हम्बनटोटा बन्दरगाहमा डक गर्ने योजना थियो। तर दुवै देशले यस विषयमा थप छलफल नगरेसम्म यस जहाजको डकिङ स्थगित गर्न श्रीलंकाबाट अनुरोध गरिएको छ।

यस सम्बन्धमा श्रीलंकाको विदेश मन्त्रालयले अगस्ट ५ मा चिनियाँ दूतावासलाई अनुरोध गरेको थियो। पत्र पाएपछि चिनियाँ दूतावासले श्रीलंकाका उच्च अधिकारीसँग तत्काल भेट गर्न माग गरेको छ । यसै क्रममा, श्रीलंकाली मिडियाका अनुसार श्रीलंकाका राष्ट्रपति रनिल विक्रमासिंघेले यस सम्बन्धमा चिनियाँ राजदूत क्यू जेनहोङसँग इन क्यामेरा भेट गरेका थिए।

वास्तवमा, श्रीलंकामा राजनीतिक उथलपुथलको बीचमा, जुलाई १२ मा तत्कालीन सरकारले हम्बनटोटा बन्दरगाहमा चिनियाँ जहाजलाई डक गर्ने अनुमति दिएको थियो। चिनियाँ जहाज इन्धन भर्न श्रीलंकाको हम्बनटोटा बन्दरगाहमा डक गर्न लागेको बताइएको छ । जानकारी अनुसार इन्धन लिएपछि अगस्ट–सेप्टेम्बरमा हिन्द महासागर क्षेत्रको उत्तर–पश्चिमी क्षेत्रमा जहाजबाट स्याटेलाइट कन्ट्रोल र रिसर्च ट्र्याकिङ गर्ने योजना थियो ।

हम्बनटोटाको दक्षिणी समुद्री बन्दरगाह रणनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण मानिन्छ। राजापाक्षे परिवारको गृहनगरमा रहेको हम्बनटोटा बन्दरगाह धेरै हदसम्म चिनियाँ ऋणमा विकसित भएको हो। यसैबीच, मिडिया रिपोर्टहरूका अनुसार भारतले श्रीलंकालाई यो चिनियाँ जहाजको डकिङले आफ्नो राष्ट्रिय सुरक्षालाई खतरा हुन सक्ने बताएको छ। भारतले यस मामिलामा श्रीलंकासँग कडा असन्तुष्टि व्यक्त गरेको समाचारमा जनाइएको छ । वास्तवमा, यो जहाजमा उपग्रह र इन्टरकन्टिनेन्टल ब्यालिस्टिक मिसाइलहरू ट्र्याक गर्ने क्षमता छ।

भारतको परराष्ट्र मन्त्रालयका प्रवक्ता अरिन्दम बागचीले नयाँ चिनियाँ जहाजको हम्बनटोटाको प्रस्तावित भ्रमणबारे जानकारी रहेको बताए । किनभने उनले भर्खरै भनेका थिए कि सरकारले भारतको सुरक्षा र आर्थिक हितलाई असर गर्ने कुनै पनि विकासलाई ध्यानपूर्वक अनुगमन गर्छ र त्यसको रक्षा गर्न आवश्यक सबै उपायहरू लिन्छ।

भारत यस जासुसी जहाजको बारेमा चिन्तित छ किनभने जहाजको ट्र्याकिङ सिस्टमले श्रीलंकाको बन्दरगाह जाने बाटोमा भारतीय स्थापनाहरूको जासुसी गर्न खोजिरहेको छ। भारतले हिन्द महासागरमा चिनियाँ सैन्य जहाजलाई लिएर सधैं कडा अडान लिइरहेको छ र विगतमा श्रीलंकासँगको यस्तो भ्रमणको विरोध गर्दै आएको छ।

सन् २०१४ मा श्रीलंकाले चिनियाँ आणविक पनडुब्बीलाई आफ्नो बन्दरगाहमा डक गर्न अनुमति दिएपछि भारत र श्रीलंकाबीचको सम्बन्ध तनावपूर्ण बनेको थियो। वास्तवमा, चीनले श्रीलंकाको पूर्वाधारमा ठूलो लगानी गरेको छ। २०१७ मा श्रीलंकाले दक्षिणी बन्दरगाह चीनको मर्चेन्ट पोर्ट होल्डिङ्सलाई ९९ वर्षको लागि भाडामा दियो। किनभने श्रीलंकाले ऋण तिर्न सकेन ।