सकारात्मक सोच र आत्मविश्वासले मानिसको जीवनमा अतुलनीय प्रभाव पार्छ। मानव व्यवहार र उपलब्धिमा यी दुबैले निर्णायक भूमिका खेल्दछन्। जीवनमा चुनौती, कठिनाइ र असफलता अवश्य आउँछ, तर ती चुनौतीको सामना गर्ने क्षमता व्यक्ति भित्रको विश्वास र सकारात्मक दृष्टिकोणमा निर्भर गर्दछ।

आत्मविश्वासी व्यक्ति आफैंमा विश्वास गर्छ र आफ्नो क्षमताप्रति आशावादी हुन्छ। यस्तो विश्वासले उनलाई निर्णयमा दृढता दिन्छ, डर र हिचकिचाहटलाई कम गर्छ र असफलतापछि पनि पुनः उठ्न प्रेरित गर्छ।

सकारात्मक सोचले मानसिक स्वास्थ्यमा सुधार ल्याउँछ। नकारात्मक विचारले तनाव, चिन्ता र निराशा पैदा गर्छ, तर सकारात्मक दृष्टिकोणले चुनौतीहरूलाई अवसरका रूपमा हेर्न मद्दत गर्छ।

यसले मानिसलाई समाधानमुखी सोच, रचनात्मकता र सहनशीलता विकास गर्न उत्प्रेरित गर्छ। जीवनका साना–साना सफलतामा आत्मविश्वास थपिन्छ र त्यसले अझ ठूलो लक्ष्यहरू हासिल गर्ने मार्ग खोल्छ।

युगौंदेखि विज्ञान र दर्शनले पनि आत्मविश्वास र सकारात्मक सोचको महत्व औँल्याएका छन्। मनोविज्ञानका अनुसन्धानहरूले देखाएका छन् कि आशावादी र आत्मविश्वासी व्यक्तिहरू जीवनमा उच्च उपलब्धि हासिल गर्छन्, राम्रो सामाजिक सम्बन्ध राख्छन् र मानसिक रूपमा स्वस्थ रहन्छन्।

यसकारण, आत्मविश्वास र सकारात्मक सोच मात्र व्यक्तिगत सफलता होइन, समाजको प्रगतिमा पनि योगदान पुर्याउँछ।यसै कारण, आधुनिक शिक्षा, नेतृत्व प्रशिक्षण र व्यक्तित्व विकासमा यी गुणहरूलाई बढावा दिन विशेष ध्यान दिइन्छ। व्यक्तिको सोच र आत्मविश्वासमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउँदा उनी जीवनका हरेक क्षेत्रमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्न सक्षम हुन्छन्।

आत्मविश्वास र सकारात्मक सोच मानव जीवनका दुई सशक्त आधारस्तम्भ हुन्। यी दुबैले व्यक्तिको सोच, व्यवहार, निर्णय क्षमता र जीवनप्रतिको दृष्टिकोणलाई गहिरो रूपमा प्रभावित गर्छन्। जब व्यक्ति आफैंमा विश्वास गर्छ र प्रत्येक परिस्थितिमा सकारात्मक पक्ष खोज्ने प्रयास गर्छ, तब उसको जीवनमा आशा, साहस र स्थायित्वको विकास हुन्छ।

आत्मविश्वासले व्यक्तिलाई आफ्ना क्षमता र सीमाहरू चिन्ने शक्ति दिन्छ। यसले डर, हिचकिचाहट र असफलताको भयलाई कम गर्छ। आत्मविश्वासी व्यक्ति चुनौतीलाई अवसरका रूपमा लिन्छ र कठिन परिस्थितिमा पनि धैर्य राख्न सक्छ। यस्तो व्यक्तिमा नेतृत्व क्षमता, स्पष्ट निर्णय शक्ति र आत्मसम्मान उच्च हुन्छ।

सकारात्मक सोचले मनलाई ऊर्जा र प्रेरणाले भरिदिन्छ। नकारात्मक सोचले जहाँ निराशा र असफलताको भावना जन्माउँछ, त्यहाँ सकारात्मक सोचले आशा र सम्भावनाको ढोका खोल्छ। यसले तनाव घटाउँछ, मानसिक स्वास्थ्य सुधार गर्छ र समस्यालाई समाधानमुखी दृष्टिले हेर्न मद्दत गर्छ।

आत्मविश्वास र सकारात्मक सोच एक-अर्काका पूरक हुन्। आत्मविश्वास बिना सकारात्मक सोच कमजोर हुन्छ, र सकारात्मक सोच बिना आत्मविश्वास दीर्घकालीन हुँदैन। यी दुबैको सन्तुलनले व्यक्तिलाई आत्मनिर्भर, सहनशील र सफल बनाउँछ।

मानव जीवनमा आत्मविश्वास मानसिक दृढता र आन्तरिक शक्ति प्रकट गर्ने महत्वपूर्ण साधन हो। दार्शनिक दृष्टिले हेर्दा, आत्मविश्वास मानिसको चेतनाले जन्माएको दृढ विश्वास हो।आफ्ना क्षमतामा, निर्णयमा र उद्देश्यमा अडिग रहन सक्ने क्षमता।

जब व्यक्ति आफ्नो क्षमतामा दृढ विश्वास गर्छ, तब बाह्य चुनौती र विफलताले उसको मानसिक स्थिरतालाई कमजोर पार्न सक्दैन। आत्मविश्वासले मात्र व्यक्ति आफैंसँगको द्वन्द्वलाई जितेर जीवनको मार्गमा अडिग रहन्छ।

मानसिक दृष्टिकोणले आत्मविश्वासलाई आकार दिन्छ। सकारात्मक दृष्टिकोणले व्यक्ति आफ्नो कमजोरी र त्रुटिलाई बुझेर त्यसबाट सिक्ने क्षमता विकास गर्छ। नकारात्मक दृष्टिकोण वा आत्म-सन्देहले मात्र व्यक्तिलाई सङ्घर्षको सामना गर्न डराउँछ।

दार्शनिक दृष्टिले, मनको शक्ति बाह्य परिस्थितिभन्दा बढी निर्णायक हुन्छ। उदाहरणका लागि, कठिन परिस्थितिमा आत्मविश्वास र सकारात्मक मानसिकता भएको व्यक्तिले असम्भव कार्य पनि सम्भव बनाउँछ, जबकि प्रतिभाशाली तर आत्मविश्वासहीन व्यक्ति अवसरको सामना गर्न असफल हुन्छ।

आत्मविश्वासले मात्र व्यक्तिगत जीवनमा सफलता सुनिश्चित गर्दैन; यसले सामाजिक सम्बन्ध र नेतृत्व क्षमता पनि मजबुत बनाउँछ। आत्मविश्वासी व्यक्ति स्पष्ट विचार राख्छ, निर्णयमा दृढ रहन्छ, र अरूलाई प्रेरित गर्न सक्छ।

यो विश्वास केवल अहंकारको फल होइन, तर आत्मचेतना र आत्मज्ञानबाट उत्पन्न हुन्छ। जब व्यक्ति आफैंलाई र आफ्नो उद्देश्यलाई बुझ्छ, तब उसले नकारात्मक प्रभाव, आलोचना वा असफलताबाट विचलित नहुने क्षमता विकास गर्छ।

जोसँग सकारात्मक सोच छ ऊ नै सफलताको शिखर चुम्दछ। जोसँग सकारात्मक सोच छैन, ऊ भाग्यलाई दोष दिएर टाउकोमा हात लाएर दिन गुजार्छ। सकारात्मक सोच भएका व्यक्तिहरु कयौँ गुणा छिटो आफ्नो लक्षित गन्तव्यमा पुग्दछन्। हरेक कुरालाई सकारात्क नजरले हेर्नु नै सकारात्मक सोच हो।

सकारात्मक सोचले हरेक व्यक्तिमा क्षमता र उर्जा सिर्जना गर्दछ। मानिसको स्वाभिमानमा वृद्धि, नेतृत्वको विकास, व्यवसायमा वृद्धि, संगठनको प्रगति सबै सकारात्मक सोचका उपज हुन्।

नकारात्मक सोचाईले नकारात्मक परिणाम जन्माउँछ। त्यसैले घर परिवार, समाज र देशका सबै क्षेत्रमा सकारात्मक सोचको विकास आवश्यक छ। मानिसको वास्तविक पहिचान उसको विचारबाट तय हुन्छ; जस्तो सोच्दछ, उस्तै बन्दछ।

असल र सक्षम मानिस बन्न प्रत्येक व्यक्तिले सकारात्मक सोच अपनाउनुपर्छ। जबसम्म सोच परिवर्तन हुँदैन, तबसम्म व्यवहार र जीवन परिवर्तन असम्भव छ। देशको नेतृत्वमा रहेका व्यक्तिमा पनि सकारात्मक दृष्टिकोण अनिवार्य हुन्छ, किनकि यसले घर, समाज र मुलुकलाई सुन्दर र समृद्ध बनाउँछ।

( उप्रेती नेपाल सरकारका उपसचिव हुन् । )