काठमाडाैं। नेपाली राजनीतिका चतुर र संकटमोचक खेलाडीका रूपमा चिनिने एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओली यतिबेला आफ्नो राजनीतिक जीवनकै सबैभन्दा कठीन परीक्षामा छन्।

जस्तोसुकै प्रतिकूल परिस्थितिलाई पनि आफ्नो अनुकूलतामा मोड्न सक्ने अद्भूत क्षमता र आत्मविश्वास भएका ओली यसपटक भने पार्टी भित्र र बाहरिबाट चौतर्फी घेराबन्दीमा परेका छन्।

‘जेनजी’ आन्दोलन र कारागार विद्रोहको प्रकरणलाई लिएर राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगले उनीविरुद्ध गरेको कडा सिफारिसले कानुनी चुनौती थपेको मात्र छैन, पार्टीको आन्तरिक शक्ति सन्तुलनमा आएको ह्रासले उनको भावी दिशालाई समेत अनिश्चित बनाइदिएको छ।

विगत: संकट मोल्ने चतुरता र बलियो सारथिको साथ

विगतमा जब-जब ओलीमाथि राजनीतिक संकट आइपर्थ्यो, उनी रक्षात्मक हुनुको साटो अझ बढी आक्रामक र शक्तिशाली भएर निस्कने गर्थे। तत्कालीन नेकपा कालमा प्रचण्ड-माधव नेपाल पक्षले चौतर्फी घेराबन्दी गर्दा होस् या सरकार ढल्ने अवस्थामा पुग्दा, ओलीसँग त्यसलाई काउन्टर गर्ने एउटा भरपर्दो, चतुर र प्रभावशाली ‘कोर टिम’ हुन्थ्यो।

ईश्वर पोखरेल, विष्णु पौडेल, शंकर पोखरेल, पृथ्वीसुब्बा गुरुङ र सुवास नेम्वाङ जस्ता नेताहरू ओलीका लागि रणनीतिक योजना बुन्ने र कार्यकर्ता पंक्तिलाई परिचालन गर्ने बलियो ढाल बनेर उभिन्थे।

यही टिमको गृहकार्य र आफ्नो ‘राष्ट्रवादी छवि’ को जगमा ओलीले विगतका हरेक आन्तरिक र बाह्य विद्रोहलाई सहजै परास्त गर्दै परिस्थितिलाई आफ्नो अनुकूल बनाउँदै आएका थिए।

वर्तमान: भत्किएको कोर टिम, संस्थागत एक्लोपन र आन्तरिक असन्तुष्टि

विगतको तुलनामा वर्तमान परिस्थिति ओलीका लागि बिल्कुल फरक र चुनौतीपूर्ण बनेको छ। अहिले उनीसँग संकटको बेला चट्टानझैँ उभिने त्यो पुराना सारथिहरूको दह्रो साथ छैन।

विगतमा ओलीका मुख्य संकटमोचक मानिएका कतिपय प्रभावशाली नेताहरू अहिले कि त निष्क्रिय छन्, कि त उनको कार्यशैलीप्रति असन्तुष्ट बन्दै दूरी बनाइरहेका छन्। कोही नेताहरू तो सिधै सचिवालयको असन्तुष्ट खेमासँग रणनीतिक संवादमा जुटेका छन्।

आफ्नै भनिएका र निकटका नेताहरूले नै साथ छाडेपछि ओली अहिले पार्टीको सर्वोच्च निकाय सचिवालयमै स्पष्ट अल्पमतमा परेका छन्। राष्ट्रिय राजनीतिमा पनि समीकरणहरू अनुकूल छैनन्। संगठन कमजोर हुनु, कार्यशैलीप्रति प्रश्न उठ्नु र आफ्नै ‘किचन क्याबिनेट’ भत्किनुले ओलीलाई इतिहासमै पहिलो पटक संस्थागत रूपमा एक्लो र रणनीतिक रूपमा एकाकी बनाइदिएको छ।

वाम एकता: संकट टार्ने बलियो अस्त्र र राजनीतिक बाध्यता

यस्तो चौतर्फी दबाब र आन्तरिक रूपमा कमजोर बन्दै गएको अवस्थामा केपी शर्मा ओलीका लागि ‘वाम एकता’ वा कम्युनिष्ट घटकहरूबीचको सहकार्य पुनः एकपटक जीवनरक्षक बुटी बन्न सक्ने देखिन्छ।

नेपालको राजनीतिमा जब-जब दक्षिणपन्थी वा वैकल्पिक शक्तिहरूको उदयले परम्परागत दलहरूलाई धक्का दिन्छ, तब-तब वामपन्थी दलहरू संकुचित हुँदै एकापसमा नजिकिने ऐतिहासिक पृष्ठभूमि छ।

संसदीय गणित र रक्षात्मक मोर्चा: पार्टीभित्र र बाहिरको घेराबन्दीका कारण एक्लिँदै गएका ओलीले संसद्मा रहेका अन्य कम्युनिष्ट घटकहरू (जस्तै माओवादी केन्द्र वा नेकपा एकीकृत समाजवादी) सँग नीतिगत वा कार्यगत एकता गरेर संसद्मा आफ्नो राजनीतिक तौल भारी बनाउन सक्छन्। यसले उनीमाथि भइरहेको बाह्य प्रहारलाई रोक्न एउटा बलियो रक्षात्मक पर्खालको काम गर्नेछ।

केपी ओलीको राजनीतिक अवसानको भविष्यवाणी गर्नु हतारो हुनेछ, किनकि उनी हारको संघारबाट जितको पटकथा लेख्न माहिर छन्।

पार्टीभित्रको असन्तुष्टि मत्थर पार्ने अस्त्र: यदि ओलीले बृहत् वाम एकता वा मोर्चाको नेतृत्व गर्ने वातावरण बनाए भने पार्टीभित्र उनीविरुद्ध मोर्चाबन्दी गरिरहेका असन्तुष्ट नेताहरू रक्षात्मक बन्न पुग्नेछन्।

कम्युनिष्ट कार्यकर्ताहरू सधैँ एकताको पक्षमा हुने भएकाले ओलीले “कम्युनिष्ट आन्दोलन जोगाउन र नयाँ उचाइमा पुर्‍याउन” चालेको कदम भन्दै आन्तरिक अल्पमतको संकटलाई सजिलै ओझेलमा पार्न सक्छन्।

भविष्यको राजनीतिक सुरक्षा: ‘जेनजी’ आन्दोलन जस्ता नयाँ लहरहरूले परम्परागत कम्युनिष्ट भोट बैंकमा ठूलो धक्का पुर्‍याइरहेको यथार्थलाई ओलीले बुझेका छन्।

त्यसैले भविष्यमा आफ्नो राजनीतिक विरासत जोगाउन र आगामी निर्वाचनहरूमा कम्युनिष्ट आन्दोलनको वर्चस्व कायम राख्नका लागि पनि छरिएर रहेका वाम शक्तिहरूलाई एक ठाउँमा ल्याउनु उनको दीर्घकालीन रणनीतिको हिस्सा बन्न सक्छ।

तर, वाम एकताको यो बाटो हिजोको नेकपा विभाजनको तीतो अनुभवका कारण त्यति सहज भने छैन। विगतमा नेतृत्वको अहंकार र शक्ति संघर्षका कारण जुटेको पार्टी फुटेकाले अहिले पुनः एकता गर्दा ओलीले कति लचकता देखाउँछन् र अन्य वाम नेताहरूले उनलाई कसरी विश्वास गर्छन् भन्ने कुराले यसको भविष्य तय गर्नेछ।

भविष्यको सम्भावित परिदृश्य: ‘मास्टरस्ट्रोक’ कि बाध्यताको सम्झौता?

यो चौतर्फी दबाब, एक्लोपन र वाम एकताको सम्भाव्यताका बीच ओलीको भविष्य अब उनी आफैँले चाल्ने आगामी कदममा निर्भर गर्दछ। सहजै आत्मसमर्पण नगर्ने उनको स्वभावका कारण उनीसामु अब मुख्य दुईवटा पाटाहरू मात्र देखिन्छन्।

पहिलो बाटो ‘बाध्यताको सम्झौता र कार्यगत एकता’: यदि पार्टीभित्र र बाहिरको घेराबन्दी तोड्न नसकिने गरी कसिलो बन्दै गएमा आफ्नो राजनीतिक अस्तित्व रक्षाका लागि ओली एक कदम पछि हट्न सक्छन्।

उनले सचिवालयको असन्तुष्ट पक्षलाई शक्ति बाँडफाँड (पावर सेयरिङ) मा हिस्सा दिएर आन्तरिक रूपमा सहमति खोज्न सक्छन् भने राष्ट्रिय राजनीतिमा पनि लचकता अपनाउँदै अन्य वामपन्थी दलहरूसँग नयाँ कार्यगत मोर्चा बनाएर अगाडि बढ्न सक्छन्।

दोस्रो बाटो ‘वारपारको लडाइँ र नयाँ मास्टरस्ट्रोक’: ओलीले पार्टीभित्रको अंकगणित सुधार्न समय खर्चिनुको साटो संसद्को समीकरणलाई नै हल्लाइदिने गरी अर्को अप्रत्याशित कदम चाल्न सक्छन्।

संसद्का अन्य प्रमुख दलहरूसँग सिधै संवाद गरेर नयाँ खालको सत्ता साझेदारी निर्माण गर्ने र आफूलाई घेर्नेहरूलाई सत्ता बाहिरै हुत्याइदिने उनको पुरानो शैली हो।

साथै, आफ्नै सहकर्मीहरूले धोका दिएको भन्दै ‘पीडित कार्ड’ खेलेर उनी सिधै तल्लो तहका कार्यकर्ता र आम जनतामाझ भावनात्मक सहानुभूति बटुल्न जान सक्छन्, जसले नेपाली राजनीतिमा पुनः नयाँ ध्रुवीकरण पैदा गर्न सक्छ।

समग्रमा , केपी शर्मा ओलीको राजनीतिक अवसानको भविष्यवाणी गर्नु हतारो हुनेछ, किनकि उनी हारको संघारबाट जितको पटकथा लेख्न माहिर छन्।

वर्तमानको यो निरश र एक्लो चित्रलाई चिर्दै भविष्यमा फेरि नयाँ ‘कमब्याक’ गर्नका लागि वाम एकता र आन्तरिक शक्ति सन्तुलनको व्यवस्थापन नै उनको प्रमुख अस्त्र बन्ने देखिन्छ। तर आफ्नै सारथिहरू टाढिएको यो संवेदनशील घडीमा उनी कुन कार्ड पहिले फ्याँक्छन् र परिस्थितिलाई कसरी आफू अनुकुल बनाउँछन् भन्ने कुरा नेपाली राजनीतिको आगामी दिशाका लागि निकै कौतुहलतापूर्ण र निर्णायक रहने निश्चित छ।