शारदीय नवरथा प्रारम्भ भइसकेको छ । आज दशैंको तेस्रो दिन । चन्द्रघण्टाको पूजा आराधना गरी मान्नेहरुले आफूहरुलाई देवी शरणमा समर्पित गरेका छन् र गरिरहेका छन् ।

दशैं अर्थात् विजया दशमी, हिन्दूहरुको महान पर्व । विजया दशमीअन्तर्गत प्रतिपदादेखि नवमी तिथिसम्म देवीको नौंवटै स्वरुपको पूजा सम्पन्नपश्चात दशमी तिथिका दिन हर्षोल्लासपूर्वक दशैंमा सहभागी हुनेछन् । पारम्परिक मान्यताअनुसार दशैंका दिन दुर्गा देवीको पूजा सम्पन्न गरी देवीको विदाई गर्ने गरिन्छ ।

दशमीका दिन देवीको यात्रा गर्ने मानिन्छ अर्थात् प्रस्थानको साइत । प्रस्थान— शुभकार्यका लागि ।देवीको यही यात्रा प्रक्रियाबाट शुभयात्रा भन्ने प्रचलन प्रारम्भ भएको विश्वास गरिन्छ । दशैंका अवसरमा असल कर्मका दृष्टिले मानवले पनि सबै विध्न बाधाको अन्त्य गरेर एक जीवन यात्राको प्रारम्भ गर्नेछ, जो शुभ हुनेछ ।

दशैंको महान पर्वलाई असत्यमाथि सत्यको विजय, अन्यायमाथि न्यायको विजय र अन्धकारमाथि उज्यालोको विजयपर्वका रुपमा स्वीकारिन्छ । तर यो पर्वको महत्व यतिमा मात्र सीमित छैन ।

व्यवहारिक जीवनमा हेर्ने हो भने यस पर्वको महत्व परिवार जोड्नेसँग पनि छ । दशैंको अवसरमा प्रत्येक नेपाली आफ्‌नो परिवारमा एकत्रित हुन्छन् र एकअर्कामा समाहित हुन्छन् । टाढाटाढा रहेका परिवारका सदस्य एक ठाउँमा जम्मा हुन्छन् र सबै राग—द्वेष विर्सेर एकअर्काका लागि सहयोगी हात बढाउँदै भविष्यको नयाँ निर्माणमा सक्रिय हुन्छन् । परिवारका सदस्यको कल्याण र उन्नती सबैको अभीष्ट हन्छ । वास्तवमा यो पर्वले पारिवारिक सम्वादको वातावरण पनि निर्माण गर्दछ जहाँ सबै छलफलमा सहभागी हुन्छन् । दशैं पर्वले हामीलाई वर्षौदेखि पारम्परिकरुपमा यही पाठ पढाउँदै आएको छ ।

एउटा कुरा स्वीकार्नैपर्छ, यस पटकको दशैंमा आम जनतामा खासै उत्साह देखिएको छैन । गएको भदौ १० को भोटेकोसीको बाढीले उत्पन्न अप्रीय अवस्था र त्यसपछि यस पटकको दशैंको पहिलो दिन अर्थात हिजो (असोज २५) बुढी गण्डकीको बाढीले गोरखामा वितण्डा मच्चायो । यसभन्दा बाहेक पनि अन्य नदी नालामा बाढीको अवस्था उत्पन्न भएको छ । ती बाढीको प्रभावबाट प्रभावित जनताको परिवार अझैपनि बाढीको कहरबाट मुक्त हुन सकेको अवस्था छैन । यस्तोमा दशैंको उत्साहको अपेक्षा गर्न सकिँदैन ।

निश्चय पनि यो देश हामी सबै एकत्रित हुने साझा थलो हो र आमनेपाली जनता वृहत परिवारका सदस्य हुन् । प्राकृतिक कारणले एक ठाउँमा सकस भोगिरहेका नेपाली जनतामा राजनीतिकरुपमा पनि उत्साह छैन । पछिल्ला दिनमा दशैंले हामीलाई एकत्रित् हुन र एकअर्काको सुखदुःखमा एकाकार हुन किन सिकाउन सकिरहेको छैन ? दशैंले आफ्‌नो पारम्परिक महत्व किन निर्वाह गर्न सकिरहेको छैन र अर्थ गुमाउँदैछ ? यसपटकको दशैंले परिवार जोड्ने आफ्‌नो पारम्परिक महत्व कायम गर्न सकोस ।

शान्तिका अग्रदूत बुद्ध र महाज्ञानी विदेहको भूमीका जनता अशान्तिका विरोधी हुन् । सारमा नेपालका आमजनता शान्तिकामी हुन् । तर दुर्भाग्य, यस भूमीको पछिल्लो कालखण्डको राजनीति अशान्त र स्वार्थी बन्न पुगेको छ । नेपाली राजनीतिकर्मीको अदूरदर्शिता र क्षणिक स्वार्थका कारण नेपाल र नेपाली प्रताडित बन्न पुगेकोमा शंका छैन । नेपालको पछिल्लो समयको अवस्था मूल्यांकन गर्ने हो भने अवस्था निकै कहालीलाग्दो छ । राजनीतिक दलबीच दूरी बढेको छ । जनस्तरको सम्बन्धको धाँजा फाटेको छ । जनता एकअर्कासँग टाढिएका छन् । फलतः राष्ट्रिय एकता कमजोर बन्न पुगेको छ भन्दा अस्वाभाविक हुँदैन । आफ्‌ना समस्याको समाधान नेपाल र नेपाली स्वयंले गर्न सक्नुपर्दछ । यसको विकल्प छैन ।

शान्तिका पक्षमा हामी स्वयंबाटै अग्रसरता लिइनुपर्छ । नेपाल र नेपालीका परिचय र पहिचानका सीमा खुम्चिँदै छन् । नेपालको राजनीति अहिले यही धारबाट निर्देशित छ भन्दा अतिशयोक्ति हुँदैन । मुलुकका सामु देखिएको अहिलेको जटील समस्याको समाधान नेपालीले गर्न सक्छन् र यसको प्रारम्भ विन्दू आपसी समझादारी बन्न सक्नुपर्छ । तर यसका लागि दलबीच समन्वय हुन नसक्नु दुखद छ । प्रश्न उठ्छ, आखिर दलहरु किन एक ठाउँमा आउन सकिरहेका छैनन ? देशको समस्या समाधान गर्न किन सबै एकमत छैनन ?

किन सबै आफ्‌नै मूल्यमा मात्रै समस्याको सम्बोधन चाहन्छन् ? सबै शक्ति सबैतिर फर्केर समस्याको सम्बोधन हुन सक्दैन । यो यथार्थ थाहा हुँदाहुँदै पनि नेपाली राजनीतिक शक्तिहरु असाध्य समाधान खोज्ने नौटंकीमा किन व्यस्त छन् ? यी सबै प्रश्नका उत्तर देशवासीले चाहेका छन् । यी प्रश्नको उत्तरप्राप्तिमा दुर्गा भवानी सहायकसिद्ध हुन सकुन । यसै सन्दर्भमा संविधान संशोधन वा पुनर्लेखनको कुरा पनि उठेको छ । यो कार्य पनि दलहरूबीचको समझदारीविना सम्भव हुन सक्दैन । देशमा गत भदौको जेनजी आन्दोलनपछि विकसित नयाँ राजानीतिको उपस्थितिमा गत फागुनमा सम्पन्न संसदीय निर्वाचनमार्फत वालेन्द्र साहको नेतृत्वमा नयाँ शक्ति (रास्वपा)को सरकार अस्तित्वमा छ ।

सरकारले देश र जनताको समस्यालाई सम्बोधन गर्ने सन्दर्भमा प्रयास त गरेकोजस्तो देखिन्छ तर सकारात्मक परिणाम अझै पनि प्राप्त हुन सकिरहेको छैन । माथि पनि चर्चा गरियो दलहरूबीच शौर्हाद्रपूर्ण सम्बन्ध कायम हुन सकेको देखिएको छैन । तिनका बीचमा अझै दूरी बढेकोजस्तो देखिएको छ । वास्तवमा यो अवस्थाले देश र जनतालाई सही दिशामा निर्देशित गर्न सक्दैन ।

अहिले नेपाली राजनीति बडो सकसमा छ । जनताका आकांक्षा समस्याग्रस्त छन् । दलबीचको दुरी कम हुन सकोस । जनस्तरको खाडल पुरिन सकोस । आपसमा सम्वादको वातावरण निर्माण हुन सकोस । दशैंका अवसरमा आमनेपाली एकअर्कामा समाहित हुन सकुन । यति हुनसके जस्तोसुकै समस्या पनि समाधान हुन सक्छ र देश जोडिन सक्छ । यसपटकको दशैंले राष्ट्रिय एकता प्रवद्र्धन गरी देशका सबैखाले समस्याको समाधान गर्न शक्ति प्रदान गर्न सकोस । अबको यात्रा सुखद हुन सक्नुपर्छ ।

यो कार्य मौखिक शुभकामना आदान—प्रदानबाटमात्र सम्भव छैन । यसका लागि सबैले मन वचनले प्रयास गर्नु अपेक्षित छ । नेपाली राजनीतिमा पछिल्लो दिनमा अरुलाई दोष पन्छाएर आफू ओभानो हुने प्रवृत्ति मौलाएको छ । यो गलत हो । ठीकलाई ठीक र गलतलाई गलत भन्न सक्ने आँट जबसम्म नेपाली दल र नेताले गर्दैनन् तबसम्म राष्ट्रका समस्या सहजै समाधान नहुने पक्का छ । दुःखका साथ भन्नुपर्छ, नेपाली दलहरु यसका लागि तयार छैनन् ।

नेपाली दलहरुका कारण अहिले समग्र नेपाली मानसिकता विभाजनको सँघारमा पुगेको छ । वर्षौदेखि एक भूमीमा मिलेर बसेका नेपाली जनता एक अर्कासँग टाढिन पुगेका छन् जो देशको दीर्घकालीन हीतका लागि हानिकारक छ र दुखपूर्वक भन्नुपर्छ, यो अवस्थाको निर्माकर्ता नेपाली दलहरु हुन् । दशैंले नेपाली दल र नेतालाई सद्बुद्धि प्रदान गर्न सकोस र अहिलेको विषम अवस्थालाई सहज बनाउन भूमिका निर्वाह गर्न सकोस । सबैलाई यही नै शुभकामना ।