काठमाडौं । टर्की र इजिप्टबाट अस्वीकार गरिएको भारतको ५६ हजार टन गहुँको खेप हाल इजरायली बन्दरगाहमा अड्किएको छ। लाइभ मिन्टको रिपोर्ट अनुसार अहिले गहुँ टर्की र इजिप्ट हुँदै इजरायलको बन्दरगाहमा पुगेको छ । गहुँको यो खेप कहाँ पठाउने हो, त्यसका लागि सरकारबाट ग्रिन सिग्नलको पर्खाइमा छ ।

यद्यपि, सरकारी अधिकारीहरूले गहुँको खेप अस्वीकार गर्ने र पैगम्बर मुहम्मदको बारेमा हालैको विवादबीच कुनै सम्बन्ध रहेको कुरा अस्वीकार गरेका छन्। भारत सरकारले गहुँको यो खेप भारत छोड्नु अघि सबै आवश्यक क्वारेन्टाइन प्रक्रियाहरू पार गरेको बताएको छ। आईटीसी लिमिटेडले यो खेप टर्की पठाएको थियो ।

“गहुँमा प्रोटिनको मात्रा १३-१४ प्रतिशतभन्दा कम भएकोले टर्कीले गहुँको ढुवानी अस्वीकार गरेको थियो, जुन टर्कीको मुख्य खाद्य सुरक्षा मापदण्ड हो,” अधिकारीले भने। सोही क्रममा इजिप्टले नमूना परीक्षण नगरी गहुँको खेप लिन अस्वीकार गरेको थियो ।

अधिकारीले भने, ‘यस्तो अवस्थामा सामान्यतया सरकारको संलग्नता हुँदैन तर गहुँमा आर्थिक लेनदेन हुने गरेको थियो । आईटीसी पनि तिरेको थियो। यो भारतको गहुँ भएको हुनाले हामीले यसलाई ट्र्याक गरिरहेका छौं।’

मिन्टले रिपोर्टमा गहुँ नेदरल्यान्डलाई बेचेको तर त्यो खेप टर्की र त्यसपछि इजिप्ट पठाइएको बताएको थियो । गहुँमा रुबेला भाइरस देखिएपछि दुवै देशले गहुँको ढुवानी अस्वीकार गरेका छन् ।

भारत सरकारले गत मे १३ मा गहुँ निकासीमा प्रतिबन्ध लगाए पनि त्यसअघि नै उक्त खेप भारत छाडेको एक अधिकारीले बताए । रुस–युक्रेन युद्धपछि अन्तर्राष्ट्रिय गहुँको मूल्यमा ह्वात्तै वृद्धि भएकाले गहुँको यो खेपको मूल्य लाखौंमा हुन सक्छ ।

उपभोक्ता मामिला मन्त्रालयका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा गहुँको मूल्य प्रतिटन ४५० देखि ४८० डलरको हाराहारीमा रहेको छ । एक अधिकारीले भारतको गहुँ अस्वीकार गर्नुको कारण यसमा पर्याप्त प्रोटिन नभएकोले भएको र रुबेला भाइरस कारण नभएको बताए ।

तर, यसका लागि राजनीतिक कारण हुनसक्ने उनको भनाइ छ । अर्का एक अधिकारीले केही देशसँग भारतको सम्बन्ध राम्रो नभएको तर यसका बाबजुद पनि भारतको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार आफ्नो अडानमा रहेको बताए ।

उनले भने, ‘साउदी अरेबियासँग हाम्रो सम्बन्ध त्यति राम्रो छैन तर पनि उनीहरुबाट तेल किन्ने गर्छौं । राजनीतिसँग व्यापारको कुनै सरोकार हुँदैन ।’

विज्ञहरू भन्छन् कि जब एक खेप अस्वीकार गरिन्छ, त्यहाँ सामान्यतया तीन विकल्प हुन्छन्। पहिलो, निर्यातकर्ताले यसलाई नष्ट गर्न सक्छ। दोस्रो, त्यो खेप अन्यत्र पठाउन सकिन्छ वा तेस्रो रूपमा यसलाई यसको मूल स्थानमा पठाउन सकिन्छ।

ढुवानी नष्ट गर्नु नै अन्तिम विकल्प भए पनि विगतमा पनि यस्तो भएको उनले बताए । गहुँ नाश हुने वस्तु नभएको विज्ञहरुले बताएका छन् । भारतमा गहुँ महिनौंसम्म भण्डारण गरिन्छ।

गत मे १३ मा भारत सरकारले गहुँ निकासीमा प्रतिबन्ध लगाएको थियो । मुलुकमा मूल्य नियन्त्रण गर्न यो निर्णय गरिएको हो । तर, पछि यो प्रतिबन्धमा केही छुट पनि दिइयो ।