काठमाडौं । श्रीलंकाको आर्थिक दुर्दशाको साक्षी विश्व नै बनेको छ । देशमा संकटकाल घोषणा भएको छ र राष्ट्रपति देश छोडेर भागेका छन् । मुलुक गम्भीर आर्थिक संकटबाट गुज्रिरहेको छ । जनतालाई खाद्यान्न, औषधि जस्ता अत्यावश्यक वस्तु किन्न पनि मुस्किल भएको छ ।

अब अर्को छिमेकी राष्ट्र पाकिस्तानमा पनि यस्तै अवस्थाको अपेक्षा गरिएको छ । पाकिस्तानको अवस्था श्रीलंकाको भन्दा खराब हुन सक्छ। पाकिस्तानमा एकातिर विदेशी ऋण बढ्दै गएको छ भने अर्कोतिर विदेशी मुद्रा सञ्चिति तीव्र गतिमा घट्दै गएको छ ।

नगद संकटमा परेको पाकिस्तानले निकट भविष्यमा गम्भीर आर्थिक समस्याको सामना गर्नुपर्ने हुनसक्छ। सञ्चारमाध्यमका अनुसार बढ्दो ऋणका कारण पाकिस्तानको विदेशी मुद्रा सञ्चिति तीव्र गतिमा घटिरहेको छ ।

पाकिस्तानको बाह्य ऋण आर्थिक वर्ष २०२१-२०२२ को पहिलो त्रैमासिकमा १०.८८६ बिलियन डलर पुगेको छ, जबकि सम्पूर्ण आर्थिक वर्ष २०२१ मा विदेशी ऋण १३.३८ बिलियन डलर थियो।

२०२२ को पहिलो त्रैमासिकमा ऋण १.६५३ बिलियन डलर थियो, जबकि २०२०-२०२१ को पहिलो त्रैमासिकमा यो ३.५१ बिलियन डलर थियो। तर ऋण २०२२ को दोस्रो त्रैमासिकमा ४.३५७ बिलियन डलर र तेस्रो त्रैमासिकमा ४.८७५ बिलियन डलर पुगेको छ।

पाकिस्तानी अखबार डनको रिपोर्टका अनुसार पाकिस्तानले बाह्य मोर्चामा गम्भीर चुनौतीको सामना गरिरहेको छ। गत महिना चीनबाट २.३ अर्ब डलर ऋण लिए पनि स्टेट बैंक अफ पाकिस्तानको विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा उल्लेख्य गिरावट आएको थियो ।

रिपोर्टका अनुसार प्रत्येक त्रैमासिकमा पाकिस्तानको बढ्दो वैदेशिक ऋणले सरकारले आफ्नो वैदेशिक ऋण तिर्न उच्च दरमा ऋण लिइरहेको देखाउँछ।

स्टेट बैंक अफ पाकिस्तानको जुन महिनाको तथ्यांक अनुसार पाकिस्तानको विदेशी मुद्रा सञ्चिति निरन्तर घटिरहेको छ । जुनमा पाकिस्तानको विदेशी मुद्रा सञ्चिति २२६.२ मिलियन डलर थियो।

यद्यपि पाकिस्तानको वर्तमान सरकारले चीनबाट २.३ अर्ब डलरको ऋण कुन दरमा लिएको भन्ने खुलासा गरेको छैन ।

पाकिस्तानको पीटीआई सरकार सत्ताबाट हट्नुअघि पनि चीन इस्लामाबादलाई ऋण दिन तयार थियो तर देशमा शाहबाज शरीफको नयाँ सरकार बनेपछि पनि चीनबाट ऋण लिन दुई महिना कुर्नुपरेको थियो ।

पाकिस्तानको वित्तीय क्षेत्र र अन्य सरोकारवालाहरू अझै पनि चीनबाट ऋणको लुकेको लागतबाट सन्तुष्ट छैनन्। यो ऋण चीनले उच्च दरमा दिएको बजारको आशंका छ ।

रिपोर्टका अनुसार पाकिस्तानका अर्थमन्त्री मिफ्ताह इस्माइलले केही दिनमै आईएमएफबाट एक अर्ब डलरको किस्ता रिलिज हुने देशलाई आश्वासन दिइरहेका थिए तर तीन महिना बितिसक्दा पनि आईएमएफबाट सन्तोषजनक जवाफ आएको छैन ।

आईएमएफबाट रकम नपाएपछि पाकिस्तानले विश्व बैंक र एसियाली विकास बैंकबाट आयोजनाका लागि रकम नपाएको हो ।

एक वरिष्ठ विश्लेषक भन्छन् कि चीनलाई थाहा छ कि पाकिस्तानले ऋण तिर्न सक्दैन र आइएमएफ पाकिस्तानलाई मद्दत गर्न हतारमा छैन। यही कारणले गर्दा चीनले पाकिस्तानलाई उच्च दरमा ऋण दिएको छ ।

पाकिस्तान ऋण लिएर आफ्नो ऋण तिर्न बाध्य छ, जसको मतलब आगामी आर्थिक वर्षमा पाकिस्तानमाथि ऋणको बोझ थपिनेछ।

सरकारले आर्थिक वर्ष २०२२ मा ८० अर्ब डलरको आयात नियन्त्रण गर्न नसक्दा पाकिस्तानको चालु खाता घाटा बढेको छ।

रिपोर्टका अनुसार पाकिस्तानको आर्थिक अवस्था यति नाजुक छ कि अन्तर्राष्ट्रिय पूँजी बजारबाट ऋण लिन गाह्रो भएको छ ।

उच्च मुद्रास्फीति दर, घट्दै गएको विदेशी विनिमय सञ्चिति, निरन्तर बढ्दै गएको चालू खाता घाटा र अवमूल्यन भइरहेको पाकिस्तानी रुपैयाँ नगद संकटको सामना गरिरहेको पाकिस्तानका प्रमुख चुनौतीहरू हुन्।