काठमाडौं । अमेरिकी संसदकी सभामुख न्यान्सी पेलोसी ताइवानको भ्रमणमा जाँदैछिन् । यसबाट चीन निकै चिन्तित छ र अमेरिकालाई गम्भीर परिणामको धम्की दिइरहेको छ । पेलोसीको ताइवान भ्रमणको मिति तय भइसकेको छैन तर उनी अगस्टको पहिलो साता ताइवान जान सक्ने बताइएको छ ।

यसो भयो भने सन् १९९७ पछि (२५ वर्षपछि) पहिलो पटक अमेरिकाको यति ठूलो अधिकारीले यो देशको भ्रमण गर्नेछन् । चीनले सधैं ताइवानलाई आफ्नो अंश भएको दाबी गर्दै आएको छ। अर्कोतर्फ, ताइवानले आफूलाई प्रजातान्त्रिक र स्वतन्त्र देश ठान्दछ। कुनै पनि परिस्थितिमा अमेरिकाले ताइवानलाई चीनको हातमा गएको देख्न सक्दैन। द्वन्द्वको कारण पनि यही हो ।

तर, रुसले युक्रेनमा आक्रमण गरेपछि अब चीनले पनि पुटिनको बाटो पछ्याउन सक्ने अनुमान गरिएको छ । अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेनले चीनलाई धम्की दिएका छन् । उनले भनेका छन्- ‘चीनले ताइवानमाथि हमला गरे अमेरिकाले पनि सैन्य कारबाही गर्छ ।’ वास्तवमा अमेरिकाले चीनलाई रोक्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने प्रश्न उठ्छ ।

जवाफ हो – शायद सक्दैन। यसका दुईवटा कारण छन् । अमेरिका चीनलाई ताइवानमाथि आक्रमण गर्नबाट रोक्न चाहन्छ। अमेरिका यति चाहन्छ कि ताइवानसँग पर्याप्त सैन्य र अन्य स्रोतहरू होउन् ताकि चीनले आक्रमण गर्नबाट हिचकिचाउनु परोस्। विज्ञहरू भन्छन् कि चीनसँग धेरै सैन्य शक्ति छ। सैन्य सवारी साधनको मामिलामा चीनको सेना अमेरिकाभन्दा अगाडि छ । उनीसँग पर्याप्त ट्याङ्क, सैनिक र मिसाइलहरू पनि छन्।

चीनको सेनामा ३ वटा कमाण्ड छन्- हल्का सवारी साधन, भारी मेसिनरी, बख्तरबंद सवारीसाधनसहित पठाइने इकाई । यस्तो अवस्थामा चीन ताइवानलाई कब्जा गर्न सफल हुन सक्छ। केही महिनाअघि अमेरिकी सेनाले चिनियाँ जनमुक्ति सेनासँग सम्बन्धित कागजातहरू सार्वजनिक गरेको थियो। यस अनुसार चीन सरकारले सन् २०३५ सम्ममा आफ्ना सबै पुराना हतियार प्रतिस्थापन गर्न चाहन्छ ।

लन्डन विश्वविद्यालयको एसओएस चाइना इन्स्टिच्युटका निर्देशक प्रा. स्टिभ साङ भन्छन्- जुन दिन सी जिनपिङले अमेरिकालाई हराउन सक्छु भन्ने महसुस गर्छन्, तब मात्र आक्रमण हुन्छ। सन् २०३० र २०३५ को बीचमा युद्ध हुन सक्छ। तर, यो चीनका लागि रक्तरंजित संघर्ष पनि साबित हुनेछ । यसको नतिजा दोस्रो विश्वयुद्धभन्दा खतरनाक हुने विज्ञहरू बताउँछन् ।

चीनले कसरी आक्रमण गर्न सक्छ?

आफ्नो नौसेनाको फाइदा उठाउँदै चीनले ताइवानमाथि समुद्री मार्गबाट ​​आक्रमण गर्न सक्छ। चिनियाँ नौसेनासँग ३६० वटा लडाकु जहाज छन्। अमेरिकामा ३०० भन्दा कम छ। चीनसँग एडभान्स मर्चेन्ट फ्लीट र कोस्ट गार्ड पनि छ। विज्ञहरू भन्छन् कि चिनियाँ सेनासँग केही यस्ता बोटहरू पनि छन् जसले सेनालाई अनौपचारिक रूपमा मद्दत गर्दछ। यसले सयौं सिपाहीहरूलाई जहाजहरूमा पुग्न मद्दत गर्न सक्छ। यसबाहेक हजारौं ट्याङ्क, बन्दुक, क्षेप्यास्त्र, बख्तरबंद गाडी, रकेट लन्चरहरू पनि ओसारपसार गर्न सकिन्छ।

चीनको वायुसेनासँग उन्नत जेटहरू छन्। यस्तो अवस्थामा युक्रेनमा रुसको आक्रमणबाट पाठ सिक्दै चीनले ताइवानलाई कब्जा गर्न प्रत्यक्ष हवाई हमलाको विकल्प रोज्नेछ । रुस–युक्रेन युद्ध भएको करिब पाँच महिना बितिसक्दा पनि रुसी सेनाले युक्रेनको आधा भाग पनि कब्जा गर्न सकेको छैन । विश्व वायुसेनाको फ्लाइट ग्लोबल २०२२ डाइरेक्टरीका अनुसार ताइवानको तुलनामा, चीनसँग संसार बाहिर आफ्नै क्षेत्रमा १,६०० लडाकु विमानहरू मात्र छन्। जबकि ताइवानसँग जम्मा ३ सय फाइटर प्लेन छन् । योसँगै अमेरिकासँग विश्वभर आफ्नो सेनाका २ हजार ७ सय विमान छन् ।

ताइवानसँग लगभग १५०,००० सेना छन्। तिनीहरू चिनियाँ सैनिकहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्न डिजाइन गरिएको हो। सबैभन्दा पहिले चिनियाँ सैनिकहरूले ताइपेई वरपर सुरक्षित ठाउँ खोज्नुपर्छ। ताकि तिनीहरूले आफ्नो रक्षा गर्दै आक्रमण गर्न सक्छन्। यद्यपि, यो गाह्रो हुनेछ, किनभने ताइवानका सिपाहीहरूलाई आफ्नो भूमि राम्ररी थाहा छ। उनीहरूलाई सबै प्रकारका बङ्कर र सुरुङहरूको ज्ञान हुनेछ।

चीनलाई आक्रमण गर्न कति गाह्रो होला ?

चिनियाँ सेनालाई समुद्रबाट करिब ११७ किलोमिटरको दुरी पार गर्न गाह्रो हुनेछ, किनभने समुद्रमा भएको संघर्षलाई देखेर ताइवानले भूमिमा आधारित क्रुज मिसाइलले आक्रमण गर्नेछ। यस्तै मिसाइल प्रयोग गरेर युक्रेनले कालो सागरमा रुसको सबैभन्दा ठूलो र महत्वपूर्ण युद्धपोत मस्क्वालाई ध्वस्त पारेको थियो । ताइवानलाई युद्धपोत बनाउन वा किन्न भन्दा क्रुज मिसाइल बनाउन वा किन्न सजिलो हुनेछ। त्यसैले ताइवानले पनि ठूलो मात्रामा मोबाइल र घातक हतियार बनाउँदैछ। यसमा काँधमा बोकेर हान्नेमिसाइलहरू समावेश छन्।

चीनका लागि हवाई हमला पनि सहज हुनेछैन । पश्चिमी देशहरूले ताइवानलाई हावामा हान्ने हतियार प्रदान गरिरहेका छन्। तीबाट जोगिन गाह्रो छ। यस्ता हतियार युक्रेनलाई पनि दिइँदै आएको छ । रुसले अहिलेसम्म त्यहाँ कब्जा गर्न नसकेको कारण यही हो । सेना तैनाथ गर्दा पनि चीनले ठूलो लजिस्टिक समस्याको सामना गर्नुपर्नेछ। आक्रमणकारीको संख्या एकका लागी ३ हुनुपर्ने मानिन्छ ।चिनियाँ सेनासँग प्याराट्रूपर्स छैन। त्यसैले सिपाहीहरू जमिन र समुद्रबाट मात्र प्रवेश गर्न सक्छन्, यो धेरै जोखिमपूर्ण र खतरनाक छ।

चिनियाँ सैनिकहरूसँग युद्धक्षेत्रको अनुभव छैन। पछिल्लो पटक सन् १९७९ मा चिनियाँ सेनाले भियतनामविरुद्ध युद्ध लडेका थिए । यस्तो अवस्थामा चिनियाँ सेनाले ताइवानमाथि हमला गरेर ठूलो क्षति बेहोर्नुपर्ने हुनसक्छ । अर्को र सरल शब्दमा, युद्ध अभ्यास र युद्ध मैदान अनुभव बीच भिन्नता छ। लद्दाखमा भारतीय सैनिकसँगको भिडन्तका बेला चीनलाई यो कुरा राम्रोसँग थाहा भएको हुनुपर्छ ।

नयाँ अमेरिकी सुरक्षा केन्द्रले ताइवानलाई बचाउन चीन र अमेरिकाबीच युद्ध भएमा केही समयपछि गतिरोधमा परिणत हुने जनाएको छ। ताइवान समाचारका अनुसार चीनले ताइवानको नेतृत्वलाई द्रुत गतिमा गिराउने प्रयास गर्नेछ। त्यसो गर्दा, यसले पहिलो पटक जापान र गुआममा अमेरिकी लक्ष्यहरूमा प्रहार गर्नेछ। त्यसपछि अमेरिकाले चिनियाँ बन्दरगाहमा आक्रमण गर्नेछ र आफ्ना सहयोगीहरूलाई एकजुट गरेर जवाफ दिनेछ।

यसो गर्दा चीनले ताइवानमाथि फेरि आक्रमण गर्ने समय पाउनेछ। अर्थात् आधा सेना अमेरिकासँग लड्नेछ र बाँकी सेना ताइवानमाथि आक्रमण गर्ने नयाँ अवसर खोज्नेछ। एनबीसी न्यूजले वाशिंगटनस्थित सेन्टर फर ए न्यू अमेरिकन सेक्युरिटी (सीएनएएस)का विज्ञहरूलाई उद्धृत गर्दै भनेका छन्- प्रारम्भिक युद्धमा बेइजिङ र वाशिङटनलाई फाइदा हुने सम्भावना कम छ। यस अवस्थामा, यो लडाई लामो समय सम्म तानिनेछ। सायद त्यस्तै, जसरी हामी युक्रेन-रुसको मामलामा देखिरहेका छौं।