काठमाडौं । चीनले ताइवान नजिकै ठूलो सैन्य अभ्यास गरिरहेको छ। अमेरिकी कंग्रेसका सभामुख न्यान्सी पेलोसीको ताइवान भ्रमणबाट आक्रोशित चीनले सैन्य अभ्यासका क्रममा समुद्रमा मिसाइल प्रहार गरेको छ र ताइवानको हवाई क्षेत्रमा घुसपैठ गरेको छ ।

पछिल्ला केही दिनदेखि चीन र ताइवानबीच जारी तनाव कम हुनुको साटो बढ्दै गएको छ । अब यस्तो देखिन्छ कि चीनको शक्तिशाली पिपुल्स लिबरेशन आर्मीले ताइवानमा पनि आक्रमण गर्न सक्छ।

यदि चीनले ताइवानमाथि आक्रमण गर्‍यो भने यो एकतर्फी लडाइँ हुनेछ। यो एक द्वन्द्व हुनेछ जसमा एक पक्ष अर्को पक्ष भन्दा सैन्य क्षमताको हिसाबले धेरै बलियो हुनेछ।

हामी युक्रेन र रूस बीच यस्तो युद्धको सम्भावना देख्छौं। यद्यपि, दुई पक्षबीचको यो शक्ति असंतुलन युद्धको परिणाममा प्रतिबिम्बित हुनु आवश्यक छैन।

चीनको जनसंख्या एक अर्ब चालीस करोड छ। तुलनात्मक रूपमा, ताइवानको जनसंख्या लगभग २.४५ करोड छ। चीनको रक्षा बजेट ताइवानको भन्दा १३ गुणा बढी छ। चीन सेना, सैन्य उपकरण र हतियारमा ताइवानभन्दा धेरै अगाडि छ।

ताइवान यस असन्तुलनबाट सचेत छ, त्यसैले उसले आक्रमणबाट जोगिने क्रममा दुम्सीले आफ्नो काँडा फैलाएझैं ‘रक्षा कवच’ को रणनीति अपनाएको छ। यो ताइवानको रणनीति हो।

यस रणनीतिमा टिप्पणी गर्दै, ताइपेई टाइम्सले आफ्नो सम्पादकीयमा लेख्यो, “यदि आक्रमणकारीले अझै पनि दुम्सीलाई आक्रमण गरिरह्यो भने, उसले धेरै भयानक सजाय भोग्न सक्छ। यो सजायले यति धेरै पीडा दिनेछ कि अन्ततः आक्रमणकारीले आक्रमण गर्न छोड्नेछ।”

यस रणनीतिमा आधारित ताइवानले चौतर्फी सुरक्षा प्रणाली अपनाएको छ। यो रणनीतिले आफ्नो तटमा दुश्मनलाई रोक्ने, समुद्रमा आक्रमण गर्ने, तटीय क्षेत्रमा आक्रमण गर्ने र दुश्मनको तटीय मोर्चामा आक्रमण गर्ने समावेश छ।

बलियो सम्भावना भएको शत्रुको सामनामा यो ताइवानको रणनीति हो। महँगो लडाकु विमान र पनडुब्बी किन्नु ताइवानको प्राथमिकता होइन। यसको तुलनामा, यसले मोबाइल र गोप्य हतियारहरूको तैनातीलाई प्राथमिकता दिन्छ। जस्तै एन्टि-एयरक्राफ्ट र एन्टी-शिप मिसाइलहरू।

किंग्स कलेज लन्डनका अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्था, रक्षा र चीन-पश्चिम सम्बन्धका विशेषज्ञ जेनो लियोनीले ताइवानले काम गरिरहेको बाँच्ने रणनीतिबारे विस्तृत रूपमा बताउँछन्।

उनी भन्छन्, “सुरक्षाको बाहिरी तह भनेको खुफिया र निगरानी रणनीतिको संयोजन हो। यसको लक्ष्य सेनालाई पूर्णतया तयार राख्नु हो। वर्षौंदेखि ताइवानले आक्रमण हुनुअघि नै चेतावनी दिने प्रणाली विकास गरेको छ ताकि चीनको कुनै पनि खतरा हिट-एण्ड रन आक्रमणले उसलाई स्तब्ध हुनु नपरोस्।”

“यदि चीनले ताइवानमाथि आक्रमण गर्नु छ यसले ताइवानको राडार स्टेशनहरू, हवाई पट्टीहरू र क्षेप्यास्त्रहरू नष्ट गर्न मध्यम दूरीको मिसाइलहरू र हवाई हमलाहरूबाट सुरु गर्नुपर्नेछ,” लियोनी भन्छन्।

ताइवानको यो रणनीति अनुसार, बीचको सुरक्षा तह भनेको समुद्रको बीचमा छापामार लडाइका लागि मरीनहरूलाई तयार राख्नु हो। उनीहरुलाई सहयोग गर्न अमेरिकाबाट लडाकु विमान तयार हुनेछ ।

साना र फुर्तिलो डुङ्गाहरू मिसाइलहरूसँग तैनाथ गरिनेछन् जुन हेलिकप्टरहरू र जमिनबाट मिसाइल प्रक्षेपणकर्ताहरूद्वारा समर्थित हुनेछन्। यसले चिनियाँ जहाजहरूलाई ताइवानको भूमिमा पुग्नबाट रोक्नेछ।

लियोनी भन्छन्, “ताइवानको सुरक्षाको तेस्रो तहको रणनीतिअनुसार आफ्नो भूमि र जनसंख्याको रक्षा गर्नु अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण छ।’

चीनको सैनिक संख्या ताइवानको सैनिक संख्या भन्दा १२ गुणा बढी छ। चीनसँग १५ लाख आरक्षित सैनिक छन् । यदि ताइवानको भूमि कब्जा गर्ने हो भने चीनले प्रयोग गर्न सक्छ।

सुरक्षाको तेस्रो तहको रूपमा, ताइवानले द्रुत गतिमा चल्ने, घातक र सजिलै लुकाउन सकिने हतियारहरू प्रयोग गर्नेछ।

युक्रेनको युद्धमा काँधमा बोकेका भाला र स्टिङ्गर मिसाइल प्रणाली यसका उदाहरण हुन्। यी हतियारहरू रूसी जहाज र ट्याङ्कहरूको लागि ठूलो टाउको दुखाइ साबित भएका छन्।

चीन र ताइवानबीच युद्ध भयो भने अमेरिकाले के गर्ला ? अहिलेसम्मका सङ्केतबाट अमेरिकाले जानाजानी आफ्नो रणनीति लुकाइरहेको देखिन्छ ।

अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार जेक सुलिभानले हालै भनेका छन्, “अमेरिकाको यो अस्पष्ट मनोवृत्तिले हामीलाई दशकौंदेखि ताइवान जलडमरूमा शान्ति कायम राख्न मद्दत गरेको छ।”

मेमा, अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेनले आफ्नो देश ताइवानको रक्षा गर्न “प्रतिबद्ध” रहेको भन्दै छक्क पारेका थिए। तर, पछि उनले ‘रणनीतिक अस्पष्टता’को नीतिमा कुनै परिवर्तन नभएको भन्दै आफ्नो भनाइ सच्याए ।

अमेरिकाको यो नीतिको उद्देश्य चीनलाई ताइवानमाथि आक्रमण गर्नबाट निरुत्साहित गर्नु हो। तर यो नीतिले ताइवानलाई आफ्नो स्वतन्त्रता घोषणा गर्नबाट पनि रोक्छ।

अमेरिकी सांसदहरूले यस रणनीतिमा परिवर्तनको माग गर्दै ताइवानमाथि दबाब बढाउँदै आएको चीनलाई त्यसो गर्नबाट रोक्नको लागि यसमा स्पष्टता हुनुपर्ने बताएका छन् ।

तर, यति हुँदाहुँदै पनि चीनले ताइवानमाथि हमला गरे अमेरिका चुपचाप बस्छ भन्ने कुरामा धेरै कम मानिसले विश्वास गर्नेछन् ।

नेटो रणनीति विश्लेषक क्रिस पेरी भन्छन्, “तपाईंले आफ्नो सम्भावित प्रतिद्वन्द्वीलाई के गर्न लाग्नुभएको छ भनेर कहिल्यै भन्नुहुन्न।” यसका लागि अमेरिकाले जे पनि गर्छ, यसमा सैन्य विधि मात्र समावेश हुँदैन।

“अमेरिकाले चीन विरुद्ध प्रयास गर्न सक्ने धेरै तरिकाहरू छन्। यी व्यापार, वित्तीय र सूचना रणनीतिसँग सम्बन्धित विधिहरू हुन सक्छन्।”

ताइवानको अगाडि चीनले जसरी आफ्नो शक्ति प्रदर्शन गरिरहेको छ, त्यहाँका जनतामा डरको सट्टा आक्रोश छ । चीनको धम्कीले समुद्री र हवाई यातायात अवरुद्ध गरिरहेको छ।

धेरै जहाज समुद्र तटमा अड्किएका छन्। धेरै उडानहरू रद्द भएका छन्। ताइवान वरपर चीनको सैन्य अभ्यासले ताइवानका जनताको जनजीवन कष्टकर बनाएको छ।