काठमाडौं । जापानका प्रधानमन्त्री फुमियो किशिदाले ताइवाननजिकै चीनले गरिरहेको सैन्य अभ्यासको निन्दा गर्दै यसलाई ‘ठूलो समस्या’ भनेका छन् । प्रधानमन्त्रीले चीनको आक्रामक रवैयालाई जापानको क्षेत्रीय शान्ति र सुरक्षाका लागि ठूलो खतरा भएको पनि बताएका छन् ।

वास्तवमा अमेरिकी कांग्रेसकी सभामुख न्यान्सी पेलोसीको ताइवान भ्रमणपछि चीनले अगस्ट ४ देखि ताइवानलाई घेरेर सैन्य अभ्यास गरिरहेको छ ।

यसले धेरै ब्यालेस्टिक मिसाइलहरू प्रहार गरेको छ। तीमध्ये पाँचवटा मिसाइल जापानको विशेष आर्थिक क्षेत्रमा पनि खसेका छन् । त्यसपछि जापानी प्रधानमन्त्रीले चीनसँग तत्काल सैन्य अभ्यास रद्द गर्न माग गरेका थिए ।

तर, त्यसको कुनै प्रभाव भएन । यस्तो अवस्थामा चीनको कारबाहीका कारण ताइवान मात्र होइन जापानको पनि चिन्ता बढेको छ । जापानी प्रधानमन्त्रीले चीनको कार्यले आफ्नो क्षेत्र, अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको शान्ति र स्थायित्वमा गम्भीर प्रभाव पारेको स्पष्ट रूपमा बताएका छन् ।

जापानी सञ्चारमाध्यममा पनि चीनको सैन्य कारबाही र देशको आन्तरिक सुरक्षामा देखिएका चुनौतीका बारेमा धेरै कुरा लेखिरहेका छन् । अनलाइन न्यूज पोर्टल जापान टुडेले चीनको कारबाहीपछि देशको आन्तरिक सुरक्षामा बढेको चिन्ताबारे एउटा लेख प्रकाशित गरेको छ।

लेखमा भनिएको छ कि चीनको पाँचवटा मिसाइलहरू जापानको विशेष आर्थिक क्षेत्रमा खसेपछि मानिसहरूले उत्साहपूर्वक देशमा सैन्य निर्माणको आवश्यकतालाई समर्थन गर्न सक्छन्।

देशको सत्तारुढ लिबरल डेमोक्र्याटिक पार्टीका वरिष्ठ सांसद र पूर्व विदेश तथा रक्षामन्त्री तारो कोनोलाई उद्धृत गर्दै लेखमा चीनको हालैका कार्यहरूले ताइवानलाई केही भयो भने जापान पनि प्रभावित हुने देखाइएको छ।

लेखमा भनिएको छ “यो स्पष्ट रूपमा जापानको लागि खतराको संकेत हो।” लेखमा चीनबाट बढ्दो चुनौतीबारे जापानी सेल्फ डिफेन्स फोर्स ज्वाइन्ट स्टाफका पूर्व प्रमुख एडमिरल कात्सुतोशी कावानो भन्छन्, “मलाई आशा छ कि अब रक्षा बजेटको बारेमा गम्भीर छलफल हुनेछ।”

यसै क्रममा जापानको ताकुशोकु विश्वविद्यालयका प्राध्यापक ताकाशी कावाकामीले चीनले किशिदालाई आफ्नो अडान प्रष्ट पार्ने मौका दिएको बताएका छन् । उनले भने “जापानले ऊ लड्न तयार छ भनेर देखाउनुपर्छ।”

यद्यपि, जापानमा सुरक्षा एक विभाजनकारी मुद्दा भएको छ। दोस्रो विश्वयुद्ध हारेपछि अमेरिकाको आग्रहमा जापानले शान्तिवादी संविधान अपनायो र बदलामा अमेरिकाले जापानको सुरक्षाको जिम्मा लियो । जापानको संविधानको धारा ९ अन्तर्गत जापानले कुनै पनि देशसँगको विवाद समाधान गर्न सैन्य शक्ति प्रयोग गर्न सक्दैन ।

साथै, उसले न त सेना राख्न सक्छ न सैन्य उपकरणहरू तयार गर्न सक्छ, तर फेब्रुअरीमा युक्रेनमा रूसले आक्रमण गरेपछि, ताइवान र जापानमा चिनियाँ सैन्य गतिविधिहरूको बारेमा चिन्ता बढेको छ। चीन र जापानबीच द्वन्द्वको स्थिति आयो भने अमेरिकाले कति सहयोग गर्छ भन्ने चिन्ता पनि बढेको छ ।

यी चिन्ताहरूलाई ध्यानमा राख्दै, जापानको रक्षा बजेट विगतका वर्षहरूमा लगातार बढेको छ। योसँगै सैन्य शक्ति बढाउने विषयमा पनि छलफल तीव्र भएको छ ।

जापानको सबैभन्दा ठूलो र पुरानो अंग्रेजी पत्रिका द जापान टाइम्सले आफ्नो सम्पादकीयमा लेखेको छ कि यो समय चीनको धम्कीको विरुद्ध दृढताका साथ खडा हुने समय हो।

“ताइवानका सहयोगी र समर्थकहरूले पेलोसीको भ्रमणलाई समर्थन गर्नुपर्छ र चीनले आफूलाई संकटमा धकेलेको छ भन्ने कुरा सुनिश्चित गर्नुपर्छ। ताइवानको सम्बन्धमा अमेरिकाको नीति र सम्पूर्ण क्षेत्रको नीति पनि परिवर्तन भएको छैन।”

“हामी सबै चीनको चिन्ता बारे सचेत छौं, तर यसको मतलब यो होइन कि हामीले ताइवान विरुद्ध चीनको धम्की र यहाँको नागरिक अधिकार उल्लङ्घनको विषयमा सम्झौता गर्नुपर्छ,” अखबारले लेख्यो। यसका लागि कडा कूटनीतिका साथसाथै रक्षा बललाई बलियो बनाउन आवश्यक छ ।

अखबारले आफ्नो सम्पादकीयमा भनेको छ कि चिनियाँ नेतृत्वलाई थाहा छ कि ताइवान विरुद्ध प्रत्यक्ष कदम चाल्नु उसको लागि खतरनाक साबित हुन सक्छ। तर पनि चीनको विश्वास छैन ।

चीन शान्त र अस्थिर गतिविधिबाट टाढै रहोस् भन्ने कुरामा सम्बन्धित सरकारले ध्यान दिनुपर्छ । यसका साथै यी देशहरू जुनसुकै प्रतिकूल परिस्थितिसँग जुध्न पनि तयार हुनुपर्छ।

निक्केइ एसियाले आफ्नो रिपोर्टमा ताइवान तनावको बीचमा आसियान देशहरूको सुरक्षा चुनौतीहरूको बारेमा कुरा गरेको छ। पेलोसीको ताइवान भ्रमणपछि चीनले जसरी प्रतिक्रिया व्यक्त गरेको छ, त्यसले आसियान देशको सुरक्षामा चिन्ता बढाएको रिपोर्टमा दाबी गरिएको छ ।

यही कारण शुक्रबार कम्बोडियामा भएको दक्षिणपूर्वी एसियाली राष्ट्र संघ (आसियान)का विदेशमन्त्रीहरूको बैठकमा ताइवानको मुद्दा हावी भएको हो ।

अमेरिकी विदेशमन्त्री एन्टोनी ब्लिन्केनले पेलोसीको ताइवान भ्रमणप्रति चीनको प्रतिक्रियालाई अस्वीकार गर्दै पेलोसीको भ्रमण शान्तिपूर्ण भएको बताए। सैन्य अभ्यासको रूपमा चीनको यो प्रतिक्रिया कतैबाट पनि जायज हुन सक्दैन।

जापानको आर्थिक क्षेत्रमा चिनियाँ क्षेप्यास्त्र खसेकोमा ब्लिन्केनले भने कि “चीनको खतरनाक कार्य” को सामना गर्दै अमेरिका “जापानको साथमा दृढताका साथ खडा” छ।

बेलायती दैनिक पत्रिका द गार्डियनमा प्रकाशित लेखका अनुसार जापानको बाहिरी दक्षिणी टापुहरू नजिक चीनको सैन्य अभ्यास देशका लागि चिन्ताको विषय बनेको छ।

चीनले सैन्य अभ्यास गरिरहेको टापुहरूमा ताइवानबाट मात्र १०० किलोमिटर (६२ माइल) टाढा रहेको योनागुनी र सेन्काकुस समावेश छन्।

सेन्काकुस जापानद्वारा प्रशासित टापु हो, तर चीन र ताइवान दुवैले दाबी गर्छन्। चीन जापानको सबैभन्दा ठूलो व्यापारिक साझेदार हो, तर सेन्काकुसको मुद्दामा दुवै देशबीच विवाद छ।

सत्तारुढ लिबरल डेमोक्र्याटिक पार्टीले चीन र आणविक हतियारयुक्त उत्तर कोरियाबाट बढ्दो खतरालाई उद्धृत गर्दै सैन्य खर्चलाई जीडीपीको २ प्रतिशतमा पुर्‍याउने वाचा गरेको छ।

जापानका रक्षामन्त्री नोबुओ किशीले देशको विशेष आर्थिक क्षेत्रमा खसेको चिनियाँ क्षेप्यास्त्रको विरोध गर्दै भने “यसले जापानको राष्ट्रिय सुरक्षा र जापानी जनताको जीवनलाई खतरामा पारेको छ। हामी यसको घोर निन्दा गर्छौँ”।