हामी महायान बौद्धहरूका लागि शाक्य दावा महिना अत्यन्तै पवित्र तथा श्रद्धेय मानिन्छ। शाक्य दावा, अर्थात् शाक्यमुनि बुद्धको पवित्र महिना, तिब्बती बौद्ध परम्परामा मनाइने अत्यन्त पवित्र पर्वहरूमध्ये एक हो।

तिब्बती चन्द्र पात्रोको चौथो महिनामा मनाइने यस पर्वले बुद्धका जीवनका तीन महान् घटनाहरू जन्म, बोधि प्राप्ति, र परिनिर्वाणलाई एकैसाथ स्मरण गर्दछ। तिब्बती बौद्ध विश्वासअनुसार यस महिनामा, विशेषतः शाक्य दावा दुछेन भनिने पूर्णिमाको दिन, कर्मको शक्ति अत्यन्त प्रबल हुने मानिन्छ।

तिब्बती परम्परामा वर्णित अनुसार यस अवधिमा गरिने कुनै पनि पुण्यकर्म सय हजारदेखि करोडौँ गुणासम्म वृद्धि भई फलदायी हुन्छ। यही कारणले शाक्य दावा भक्ति, उदारता, तीर्थयात्रा, मन्त्रजप र नैतिक अनुशासनको विशेष कालका रूपमा प्रतिष्ठित छ।

“पुण्य-गुणन”को यो अवधारणा महायान तथा वज्रयान बौद्ध दर्शनमा आधारित छ। यसले ब्रह्माण्डीय अन्तरनिर्भरता तथा समय-संकल्प-कर्मबीचको सूक्ष्म सम्बन्धलाई विशेष महत्व दिन्छ।

तिब्बती बौद्ध शिक्षाअनुसार, केही दिनहरू ज्योतिषीय तथा आध्यात्मिक दृष्टिले अत्यन्त शक्तिशाली हुन्छन्, किनकि ती दिनहरू बुद्धका ऐतिहासिक कर्मसँग प्रत्यक्ष रूपमा सम्बद्ध मानिन्छन्।

बुद्धले बोधि प्राप्ति र परिनिर्वाण प्राप्त गरेको दिन यही पूर्णिमा भएकाले, यस दिनको आध्यात्मिक ऊर्जा असाधारण रूपमा प्रभावशाली ठानिन्छ। त्यसैले, प्राणीमुक्ति, दान, मन्त्रजप, वा व्रतपालनजस्ता सकारात्मक कर्महरूले अत्यन्त ठूलो कर्मफल उत्पन्न गर्छन् भन्ने विश्वास तिब्बती अनुष्ठानिक संस्कृतिमा गहिरोसँग निहित छ। यस संस्कृतिले प्रतीकात्मक कर्म, पवित्र पात्रो, र शुभ समयसँग संकल्पको शक्ति जोडेर हेर्छ।

यसको विपरीत, थेरवाद बौद्ध परम्पराले शाक्य दावा मनाउँदैन, यद्यपि बुद्धका जन्म, बोधि प्राप्ति र परिनिर्वाणलाई समान श्रद्धाका साथ सम्मान गर्दछ। थेरवाद परम्परामा यी घटनाहरू नेपाली पात्रोको वैशाख महिनासँग मेल खाने वेसाक पर्वका रूपमा मनाइन्छ।

वेसाक श्रीलंका, थाइल्यान्ड, म्यान्मार, लाओस र क्याम्बोडियामा व्यापक रूपमा मनाइन्छ, तर यसको अर्थ, अभ्यास, र अनुष्ठानिक स्वरूप तिब्बती परम्परासँग उल्लेखनीय रूपमा भिन्न छ।

मुख्य भिन्नता कर्म र अनुष्ठानप्रतिको सिद्धान्तगत दृष्टिकोणमा निहित छ। थेरवाद बौद्ध शिक्षाअनुसार पुण्यकर्म विशेष दिनमा गुणन भएर बढ्छ भन्ने मान्यता स्वीकार्य छैन।

थेरवाद दृष्टिमा, कर्मको परिणाम मुख्यतः संकल्प (चेतना), नैतिक आचरण (शील) र मानसिक स्पष्टता (चित्त-शुद्धि)मा निर्भर हुन्छ, कुन दिन कर्म गरियो भन्ने कुरामा होइन। वेसाक पवित्र दिन मानिए पनि, यसले कर्मफल वृद्धि गराउने कुनै ब्रह्माण्डीय शक्ति राख्छ भन्ने विश्वास थेरवादमा पाइँदैन।

थेरवाद अभ्यास सरलता र शुद्ध संकल्पमा आधारित छ, भिक्षुहरूलाई दान, धर्मदेशना श्रवण, ध्यान, र उदारता-अभ्यास। यी कर्महरू शुभ समयका कारण होइन, शुद्ध संकल्पका कारण अर्थपूर्ण मानिन्छन्।

थेरवादले शाक्य दावा नमनाउने अर्को कारण ऐतिहासिक विकाससँग सम्बन्धित छ। शाक्य दावा तिब्बती सांस्कृतिक तथा धार्मिक वातावरणमा विकसित भएको पर्व हो, जसमा वज्रयान अभ्यास, तिब्बती ज्योतिष, र स्थानीय परम्पराहरूको प्रभाव छ।

थेरवाद बौद्ध परम्पराले बुद्धका प्रारम्भिक शिक्षाहरूलाई जस्ताको तस्तै संरक्षित राखेकाले, यसले महायान-वज्रयानका पछिल्ला अनुष्ठानिक तत्वहरू ग्रहण गरेन। त्यसैले, यी दुई परम्पराले बुद्धप्रति भक्ति प्रकट गर्ने तरिका फरक भए पनि, दुवैको उद्देश्य समान छ, बुद्धका जीवन-उपदेशप्रति श्रद्धा र सम्मान।

अन्ततः, शाक्य दावा तिब्बती बौद्ध परम्परामा अत्यन्त महत्वपूर्ण पर्व हो, जसमा पुण्यकर्मले विशाल फल दिन्छ भन्ने विश्वास छ। थेरवाद परम्परा बुद्धप्रति समान श्रद्धा राखे पनि, कर्म-णनको सिद्धान्त स्वीकार नगर्ने भएकाले शाक्य दावा मनाइँदैन। तथापि, दुवै परम्पराले बुद्धका शिक्षालाई गहिरो सम्मानका साथ स्मरण गर्छन्, प्रत्येकले आफ्नै परम्परा, इतिहास र दार्शनिक दृष्टिकोणअनुसार।