काठमाडाैं। नेपालको दोस्रो ठूलो व्यापारिक साझेदार मुलुक चीनसँगको व्यापार असन्तुलन दिनानुदिन थप चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको छ।

भन्सार विभागले सार्वजनिक गरेको चालु आर्थिक वर्षको पहिलो ११ महिनाको वैदेशिक व्यापार सम्बन्धी ताजा तथ्यांकले चीनबाट हुने अत्यधिक आयातको तुलनामा नेपालबाट हुने निर्यातको हिस्सा अत्यन्तै निराशाजनक रहेको देखाएको हो। यसले दुई देशबीचको व्यापार घाटाको आकार निकै ठूलो बनाएको छ।

तथ्यांक अनुसार समीक्षा अवधिमा नेपालले चीनबाट मात्रै ३ खर्ब ८२ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी मूल्यका विभिन्न वस्तुहरू आयात गरेको छ। तर, सोही अवधिमा नेपालबाट चीनतर्फ भएको निर्यात भने रोइलालाग्दो अवस्थामा अर्थात् केवल १ अर्ब ५९ करोड रुपैयाँमा सीमित हुन पुगेको छ।

रकमका आधारमा हेर्ने हो भने नेपालले वस्तु निर्यात गर्ने प्रमुख देशहरूको सूचीमा चीन दशौँ स्थानमा खुम्चिएको छ, जसले उत्तरी छिमेकीसँगको व्यापारिक दुरी र असन्तुलनलाई स्पष्ट रूपमा उजागर गर्दछ।

अर्कातर्फ, नेपालको सबैभन्दा ठूलो व्यापारिक साझेदार मुलुक भारतसँगको व्यापारको आकार भने सधैँझैँ उच्च नै देखिएको छ। ११ महिनाको अवधिमा नेपालले भारतबाट १० खर्ब ९२ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको सामान आयात गर्दा भारततर्फ २ खर्ब २८ अर्ब १३ करोड रुपैयाँ बराबरको वस्तु निर्यात गर्न सफल भएको छ।

हाल नेपालको कुल आयातमा ५७.७ प्रतिशत र कुल निर्यातमा ८२.१ प्रतिशत हिस्सा ओगटेर भारत नै नेपालको प्रमुख आयात स्रोत र निर्यात गन्तव्यका रूपमा रहिरहेको छ।

व्यापार विज्ञहरूका अनुसार चीनसँगको यो तहको अत्यधिक आयात र नाममात्रको निर्यातले नेपालको समग्र अर्थतन्त्र र व्यापार सन्तुलनमा गम्भीर दबाब बढाइरहेको छ।

यो गहिरिँदो व्यापार घाटालाई कम गर्नका लागि चीनतर्फ नेपाली रैथाने र तुलनात्मक लाभ भएका उत्पादनहरूको पहुँच विस्तार गर्नु आवश्यक देखिन्छ। साथै, निर्यातयोग्य वस्तुहरूको उत्पादन बढाउनुका साथै सीमा नाकामा थप व्यापार सहजीकरणका ठोस उपायहरू तत्काल अवलम्बन गर्नुपर्ने सुझाव विज्ञहरूको छ।