नयाँ वर्ष फेरि एकपटक हाम्रो घर–आँगनमा शान्तसँग प्रवेश गरेको छ, वसन्तको कोमल सुगन्ध र जीवनले नयाँ पाना थमाइदिएको अनुभूति लिएर। नेपालमा वैशाख १ गते प्रायः अप्रिल १४ मा नयाँ वर्ष मनाइन्छ। नयाँ वर्षलाई वैशाखीसँग पनि जोडिन्छ। सांस्कृतिक रूपमा अद्वितीय पर्व हो। यो केवल उत्सवको क्षण मात्र होइन, विगतलाई हेर्ने, भविष्यलाई सोच्ने र राष्ट्रले सामूहिक रूपमा आत्ममन्थन गर्ने समय पनि हो। यस वर्षको आगमनअघि नेपालले तनावपूर्ण अवस्थाको सामना गर्‍यो।

सामाजिक सञ्जालमा लगाइएका प्रतिबन्धका विषयले विशेषगरी युवापुस्तामा असन्तोष बढायो। फेसबुक, टिकटक, इन्स्टाग्राम, युट्युबजस्ता प्लेटफर्ममा स्वतन्त्र पहुँचको माग गर्दै सुरु भएको शान्तिपूर्ण प्रदर्शन नागरिक र राज्यबीच बढ्दो अविश्वासका कारण चाँडै नै जटिल बन्यो।

बद्रा २३, २०८२ को घटना हालसालैका वर्षहरूमा सबैभन्दा पीडादायी क्षणमध्ये एक बन्यो, जसले जनधनको ठूलो क्षति र व्यापक त्रास फैलायो। भोलिपल्टको अनिश्चितताले वातावरण झनै गम्भीर बनायो। नेताहरू सुरक्षित स्थानतर्फ सरे र राज्य संयन्त्रले स्थिति नियन्त्रणमा ल्याउन दौडधुप गर्‍यो। अन्ततः सुरक्षाकर्मीहरूको निर्णायक भूमिकाले अवस्था स्थिर बन्यो र पूर्व प्रधानन्यायाधीश सुशीला कार्कीको नेतृत्वमा अन्तरिम सरकार गठन भयो।

यस घटनाले एउटा कठोर सत्य उजागर गर्‍यो, जनविश्वास अत्यन्त नाजुक हुन्छ र राज्य–नागरिकबीच संवादका ढोका सधैँ खुला रहनुपर्छ। गत वर्ष सजिलो थिएन।

भाद्र २३ को जेनजी आन्दोलन, त्यसपछि देखिएका आगजनी र तोडफोडले राष्ट्रको धैर्य र सहनशीलताको परीक्षा लिए। तर, अनिश्चितताको बीचमै पनि नेपालले फेरि आफ्नो सन्तुलन फेला पार्‍यो। विस्तारै फर्किएको शान्तिले देखायो, कठिन क्षणमा पनि नेपाली समाज एकजुट हुन जान्दछ। राजनीतिक परिवर्तन अपेक्षाभन्दा छिटो आयो।

अचानक भएको सत्तापरिवर्तनले राष्ट्रिय स्तरमा अस्थिरता ल्यायो। तर, फागुन २१, २०८२ (मार्च ५, २०२६) मा सम्पन्न निर्वाचनले नयाँ राजनीतिक शक्तिको उदय संकेत गर्‍यो। जेनजी आन्दोलनसँग सम्बद्ध नेतृत्वकर्ताहरू सत्ताको अग्रभागमा आए, जसले प्रतिनिधित्व र जनअपेक्षाको नयाँ विमर्श जन्मायो।

झन्डै चार दशकसम्म पूराना दलहरूले राजनीतिक नेतृत्व सम्हाले। आज भने राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी, श्रम संस्कृति पार्टीजस्ता नयाँ समूहहरू शासनमा सक्रिय छन्। मधेसी दलहरूको प्रभावमा परिवर्तन आएको छ र माओवादी आन्दोलनको विरासत बोकेका राजनीतिक समूहहरू नयाँ संरचनामा पुनः सक्रिय भएका छन्। यी परिवर्तनहरूले नेपालको राजनीतिक भूगोल अझै रूपान्तरणको प्रक्रियामा रहेको संकेत गर्छन्।

देशभित्र मात्र होइन, विश्व पनि उथलपुथलको चरणमा छ। पश्चिम एसियामा बढ्दो तनाव, रुस-युक्रेन युद्धको अनिश्चितता तथा विश्व शक्तिहरूबीच बदलिँदो आर्थिक सम्बन्धले अन्तर्राष्ट्रिय परिवेश जटिल बनाएको छ। यसको प्रत्यक्ष प्रभाव नेपालमा पनि देखियो, इन्धन अभाव, मूल्यवृद्धि, आपूर्ति शृंखलामा अवरोध। आजको विश्वमा कुनै पनि देश एक्लो टापु जस्तो रहन सक्दैन भन्ने कुरा फेरि स्पष्ट भयो।

यसैबीच, प्रविधिले दैनिक जीवनका नियम नै फेरिदिएको छ। विशेषगरी कृत्रिम बुद्धिमत्ताको तीव्र विकासले काम गर्ने, सिक्ने, सिर्जना गर्ने तरिका नै बदलिएको छ। हिजो दिनौँ लाग्ने काम आज केही घण्टामै सकिन्छ। यी परिवर्तनले अवसर पनि ल्याएका छन्, चुनौती पनि। “भविष्य त आइपुगेको छ-बस समान रूपमा बाँडिएको छैन” भन्ने भनाइ झनै सान्दर्भिक बनेको छ।

सूचना उपभोग गर्ने हाम्रो बानी पनि आमूल परिवर्तन भएको छ। पत्रपत्रिका, रेडियो, टेलिभिजनसँगै अब सामाजिक सञ्जालको अविरल सामग्री प्रवाहले जनमानसलाई प्रभावित गरिरहेको छ। एल्गोरिदमले बनाएका “इको च्याम्बर” ले विविध दृष्टिकोण सुन्ने क्षमता संकुचित बनाइदिएको छ। यसैले आजको आवश्यकता छ-मिडिया साक्षरता, आलोचनात्मक सोच, र आफ्नै सीमित वृत्तबाट बाहिर निस्कने साहस।

सामाजिक तनावहरू पनि सतहमा देखिन थालेका छन्। धेरै मानिसहरू तनावग्रस्त, प्रतिक्रियावादी वा आत्मविमुख महसुस गरिरहेका छन्। युद्ध, परिवर्तन, अनिश्चितताले थकान बढाएको छ। तर नयाँ वर्षले सास फेर्ने, पुनःसन्तुलन खोज्ने, र दिशा पुनःनिर्धारण गर्ने अवसर दिन्छ।

वर्षको सुरुवातसँगै एक प्रसिद्ध नेपाली कविको पंक्ति झनै अर्थपूर्ण लाग्छ-
“फेरि एकचोटि नयाँ वर्ष आएको छ,
फेरि एकचोटि भित्ताको नयाँ क्यालेन्डरमा
आफ्नो जीवनको भिसा झुन्ड्याउनु छ।”
यो भावनाले निरन्तरता र जिम्मेवारी दुवैलाई समेट्छ।

नेपाल नयाँ वर्षमा प्रवेश गर्दा धेरै नागरिकहरू उदाउँदो नेतृत्वतर्फ आशापूर्वक हेर्दै छन्।

बलान्द्र शाहको नेतृत्वमा आएको नयाँ प्रशासनले पारदर्शिता, सुशासन र सार्वजनिक सेवाप्रतिको प्रतिबद्धता बलियो बनाउने अपेक्षा राख्नेहरू धेरै छन्। समर्थकहरू विश्वास गर्छन्- यो नेतृत्वले इमानदारी, जवाफदेहिता, राष्ट्रप्रेम, र भ्रष्टाचारमुक्त शासनलाई प्राथमिकता दिनेछ।

यद्यपि कुनै पनि प्रशासनले देशलाई एकै रातमा रूपान्तरण गर्न सक्दैन, तर नेपाली जनताको चाहना स्पष्ट छ- इमानदार, समावेशी र जनहितमा समर्पित शासन। यदि यी अपेक्षाहरू पूरा भए, नेपाल न्याय र समानताले भरिएको घरजस्तै बन्न सक्छ, जहाँ नागरिकहरू पक्षपात होइन, निष्पक्षताले संरक्षित महसुस गर्छन्।

नयाँ वर्षले विगतका चुनौतीहरू मेटाइदिँदैन तर नयाँ ढोका खोलिदिन्छ। क्यालेन्डर फेरिँदा धेरै नेपालीहरूको आशा सरल छ-विचारशील नेतृत्व, सहकार्य र साझा प्रतिबद्धताले देशलाई अघि बढाओस्, एक–एक स्थिर कदमसँगै।