झापा । केही वर्ष अघिसम्म भोजपुरका ग्रामीण बस्तीहरू तीव्र बसाइँ-सराइ, युवा पलायन र कृषिप्रतिको उदासीनताका कारण उजाड र सुनसान बन्दै गएका थिए। खेतीयोग्य जमिनहरू बाझिएका थिए भने घरहरूमा केवल वृद्धवृद्धाहरू मात्रै बाँकी देखिन्थे।

तर, पछिल्ला वर्षहरूमा भोजपुरको यो निराशाजनक दृश्य पूर्ण रूपमा बदलिएको छ। कोभिड-१९ महामारीपछि गाउँ फर्किएका युवा र स्वदेशमै केही गर्न चाहने परिवारहरूको साझा प्रयासले रैथाने जमिनलाई नयाँ जीवन दिएको छ, जसको मुख्य माध्यम बनेको छ-अकबरे खुर्सानी।

अहिले भोजपुरको पौवादुङ्मा गाउँपालिका, अरुण गाउँपालिका तथा भोजपुर नगरपालिकाका विभिन्न वडाहरूमा अकबरे खुर्सानीको व्यावसायिक खेतीले हरियाली छाएको छ।

परम्परागत खेतीबाट लागत अनुसारको आम्दानी नहुने र धान, मकै जस्ता बाली जङ्गली जनावरले नष्ट गरिदिने समस्याबाट आजित भएका किसानका लागि अकबरे खुर्सानी एउटा उत्कृष्ट र भरपर्दो विकल्प बनेको हो।

यस उदाहरणीय कृषि क्रान्तिको नेतृत्व युवा उद्यमी जीवन राउतले गरेका छन्। कोभिड अगाडि ट्राभल व्यवसायमा आबद्ध राउतले महामारीपछि गाउँ फर्किएर किसानहरूलाई बीउ र बजारको सुनिश्चितता दिलाउँदै अकबरे खेतीमा लाग्न प्रेरित गरेका थिए। उनको जेबी एग्रो फर्मले अहिले स्थानीय स्तरमा उत्पादन र बजारीकरणको मुख्य जिम्मेवारी सम्हालिरहेको छ।

छोटो समय अर्थात् रोपेको तीन महिनाभित्रै आम्दानी दिन सुरु गर्ने भएकाले यो खेती अहिले स्थानीयको प्रमुख आर्थिक स्रोत बनेको छ। पहिले मकै र कोदो लगाएर जेनतेन घरखर्च चलाउने जमिनबाट अहिले किसानहरूले लाखौँ रुपैयाँ आम्दानी गरिरहेका छन्। खुकुरीका लागि प्रख्यात भोजपुर जिल्ला अहिले ‘अकबरे हब’ का रूपमा नयाँ पहिचान बनाउँदै अघि बढेको छ।

हाल यस क्षेत्रका करिब ३ हजार ५ सयभन्दा बढी परिवार व्यावसायिक खुर्सानी खेतीमा प्रत्यक्ष जोडिएका छन् भने कतिपयले १०० रोपनीसम्मको विशाल क्षेत्रमा यसको विस्तार गरेका छन्।

जिल्लाबाट वार्षिक २५० देखि ३०० टनसम्म अकबरे खुर्सानी उत्पादन हुने अनुमान छ, जुन स्वदेशका नामी चाउचाउ तथा अचार उद्योगहरूमा मात्र नभई बेलायत, अमेरिका, क्यानडा र भारत जस्ता देशहरूमा समेत निर्यात हुन थालेको छ।

उत्पादनमा उत्साहजनक वृद्धि भए तापनि बजारमा मूल्यको उतारचढाव र भण्डारणको अभाव भने अझै मुख्य चुनौतीका रूपमा देखा परेको छ। कुनै समय प्रतिकिलो ४०० रुपैयाँसम्म पुगेको अकबरेको मूल्य हाल उत्पादन बढेसँगै १५० देखि १६० रुपैयाँमा झरेको छ।

यस समस्याको दीर्घकालीन समाधानका लागि जीवन राउतले अब गाउँमै पाउडर उद्योग र अत्याधुनिक कोल्ड स्टोर (शीतभण्डार) स्थापना गर्ने बृहत योजना बनाएका छन्।

यसो गर्न सके भदौ-असोजको सिजनमा उत्पादित खुर्सानीलाई पुस-माघको बेमौसममा राम्रो मूल्यमा बेच्न सकिने र किसानको आम्दानी स्थिर रहने उनको विश्वास छ। अकबरेको अभूतपूर्व सफलतापछि राउतले कृषि प्रणालीलाई थप विविधीकरण गर्दै १०० रोपनी क्षेत्रफलमा २० हजार बिरुवासहितको ड्रागन फ्रुट खेती, कागती, अदुवा तथा उन्नत पशुपालनको तयारी समेत सुरु गरिसकेका छन्।

यसरी भोजपुरका गाउँहरूमा भित्रिएको यो कृषि मोडेलले आर्थिक समृद्धि मात्र ल्याएको छैन, बरु रित्तिएका गाउँमा युवाहरू फर्काएर एउटा सकारात्मक सामाजिक रूपान्तरणको नयाँ मार्गचित्र समेत कोरेको छ।