वासिङ्टन डीसी । संयुक्त राज्य अमेरिकामा हुन गइरहेको मध्यावधि निर्वाचनका लागि केवल १०० दिनको समय बाँकी रहँदा राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको सत्ताधारी रिपब्लिकन पार्टीका अगाडि गम्भीर चुनौती खडा भएको छ।

तल्लो सदन ‘प्रतिनिधिसभा’मा रहेको आफ्नो झिनो बहुमतलाई जोगाउन र माथिल्लो सदन ‘सिनेट’मा नियन्त्रण कायम राख्न रिपब्लिकनहरूले अत्यन्तै कडा प्रतिस्पर्धाको सामना गर्नुपरिरहेको छ।

आगामी नोभेम्बर ३ मा हुने यस चुनावको मतपत्रमा राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प आफैँ उम्मेदवार त हुँदैनन्, तर यसको परिणाम भने उनको बाँकी कार्यकाल र राजनीतिक भविष्यका लागि अत्यन्तै निर्णायक मानिएको छ।

यदि विपक्षी डेमोक्र्याटिक पार्टीले प्रतिनिधिसभामा बहुमत हात पारेमा उनीहरूले संसद्का शक्तिशाली समितिहरूको नेतृत्व पाउनेछन् र अनुसन्धानका लागि समनसमेत जारी गर्न सक्ने अधिकार प्राप्त गर्नेछन्।

यसको सीधा असर ट्रम्प प्रशासनमाथि पर्नेछ, जसका कारण बाँकी दुई वर्षसम्म व्यापक संसदीय अनुसन्धानहरू अघि बढ्ने र ट्रम्पविरुद्ध तेस्रोपटक महाभियोगको प्रक्रिया सुरु हुनसक्ने उच्च जोखिम रहनेछ।

यसपटक रिपब्लिकनहरू धेरै किसिमका दबाब र प्रतिकूल परिस्थितिबीच चुनावी मैदानमा होमिएका छन्। इतिहासमै सबैभन्दा साँघुरो संसदीय बहुमत, राष्ट्रपति ट्रम्पको खस्किँदो लोकप्रियता (अनुमोदन दर), महँगी र जीवनयापनको बढ्दो लागतका साथै इरानसँग भइरहेको युद्धलाई लिएर सर्वसाधारण मतदाताहरूमाझ व्याप्त असन्तुष्टि उनीहरूका लागि ठूलो बाधक बनेको छ।

अमेरिकी राजनीति र चुनावको विश्लेषण गर्ने चर्चित वेबसाइट ‘डिसिजन डेस्क मुख्यालय’को पछिल्लो आकलन अनुसार डेमोक्र्याटहरूले यसपटक प्रतिनिधिसभामा बहुमत हासिल गर्ने सम्भावना ५९ प्रतिशत रहेको छ। उक्त संस्थाको प्रक्षेपण अनुसार डेमोक्र्याटले २२४ सिट र रिपब्लिकनले २११ सिट जित्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।

ऐतिहासिक रूपमा हेर्दा अमेरिकामा राष्ट्रपति जुन दलको हुन्छ, उसैले मध्यावधि चुनावमा सिटहरू गुमाउने परम्परा रहँदै आएको छ। यसपटक पनि केही सीमित र निर्णायक सिटहरूमा हुने हेरफेरीले नै पूरै प्रतिनिधिसभाको साँचो कसको हातमा जाने भन्ने तय गर्नेछ।

इरानसँगको सैन्य द्वन्द्वका कारण अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजार नराम्ररी प्रभावित भएको छ। मुद्रास्फीति (महँगी) अझै उच्च विन्दुमा छ भने बैंकहरूको ब्याजदरसमेत निरन्तर बढिरहेको छ।

यसले गर्दा अमेरिकी अर्थतन्त्रलाई लिएर मतदाताहरूमा गम्भीर निराशा र असन्तुष्टि छाएको छ। स्थिति कतिसम्म बिग्रिएको छ भने अमेरिकामा पेट्रोलको मूल्य प्रतिग्यालोन चार डलरभन्दा माथि पुगिसकेको छ।

यसै विषयलाई हतियार बनाउँदै डेमोक्र्याटहरूले विभिन्न जनमत सर्वेक्षणको हवाला दिएका छन्। जस अनुसार मुद्रास्फीति नियन्त्रण, स्वास्थ्य सेवाको पहुँच र आप्रवासन (इमिग्रेसन) जस्ता मुख्य मुद्दाहरूमा जनताको विश्वास रिपब्लिकनभन्दा डेमोक्र्याटिक पार्टीतर्फ आकर्षित भइरहेको दाबी गरिएको छ।

तल्लो सदनका डेमोक्र्याटिक नेता हकीम जेफ्रीजले हालै आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा दैनिक उपभोग्य किराना सामान, पेट्रोल, आवास र स्वास्थ्य सेवाको बढ्दो मूल्यलाई नै आफ्नो मुख्य चुनावी एजेन्डा बनाउने घोषणा गरे।

उनले राष्ट्रपति ट्रम्प र रिपब्लिकन पार्टीको गलत नीतिका कारण आम अमेरिकी जनताले सास्ती भोग्नुपरेको र उनीहरूलाई निराशा मात्र मिलेको आरोप लगाए।

‘सामान्य बुद्धिमत्ता’ भर्सेज प्रगतिशील एजेन्डा

अर्कोतर्फ, रिपब्लिकनहरूले भने यस चुनावलाई अलग ढंगले प्रस्तुत गर्ने रणनीति बनाएका छन्। प्रतिनिधिसभाका सभामुख माइक जोनसनका अनुसार यो चुनाव भनेको रिपब्लिकनको ‘सामान्य बुद्धिमत्ता’ (कमन सेन्स) र डेमोक्र्याटहरूको अतिवादी एवं बढ्दो प्रगतिशील एजेन्डाबीचको रोजाइ हो।

रिपब्लिकन रणनीतिज्ञहरूले डेमोक्र्याटिक उम्मेदवारहरूलाई ‘समाजवादी वामपन्थी’का रूपमा चित्रित गर्ने योजना बनाएका छन्। उनीहरूले सीमा सुरक्षामा कडाइ र कर कटौती (ट्याक्स कट) लाई नै आफ्नो प्रमुख चुनावी मुद्दा बनाउने तयारी गरेका छन्।

यसैबीच राष्ट्रपति ट्रम्पले पनि आफ्नो पक्षमा वातावरण बनाउन सम्पूर्ण राजनीतिक शक्ति प्रयोग गरिरहेका छन्। उनले चुनावी धाँधली र धोखाधडी रोक्ने बहानामा ‘सेभ अमेरिका ऐन’ पारित गर्न संसद्का रिपब्लिकन सांसदहरूलाई निरन्तर दबाब दिइरहेका छन्। तर डेमोक्र्याटहरूले भने यो विधेयक सर्वसाधारणको वैधानिक मतदान अधिकारलाई दबाउने र खोस्ने षड्यन्त्र भएको भन्दै कडा आलोचना गरिरहेका छन्।

यस चुनावको अर्को रोचक पक्ष भनेको दुवै दलद्वारा आ-आफ्नो अनुकूल हुने गरी गरिएको निर्वाचन क्षेत्रको सीमांकन/नक्सा पुनःनिर्धारण (गेरीमान्डरिङ) हो। यसरी क्षेत्र पुनःनिर्धारण गर्दा रिपब्लिकनहरूलाई सोझै ५ देखि १२ सिटसम्मको खुद फाइदा पुग्ने अनुमान गरिएको छ। यसले अत्यन्तै प्रतिस्पर्धात्मक मानिएको प्रतिनिधिसभाको चुनावमा राष्ट्रिय राजनीतिक लहर वा हावाको प्रभावलाई केही हदसम्म कम गर्न मद्दत पुऱ्याउनेछ।

जर्ज वासिङ्टन विश्वविद्यलयकी राजनीतिशास्त्रकी प्राध्यापक सारा बाइन्डरका अनुसार यसपटकको निर्वाचन क्षेत्र पुनःनिर्धारण प्रक्रिया धेरै नै प्रभावशाली साबित भएको छ। उनको विश्लेषण अनुसार यसपटक सिङ्गो देशका करिब २० वटा निर्वाचन क्षेत्रमा मात्रै साँच्चिकै कडा र मुख्य प्रतिस्पर्धा हुने देखिएको छ।

एएफपीसँग कुराकानी गर्दै प्राध्यापक बाइन्डरले भने, “निर्वाचन क्षेत्रको नयाँ सीमांकनले गर्दा डेमोक्र्याटहरूका लागि धेरैजसो सिटहरूमा प्रतिस्पर्धा गर्ने राजनीतिक आधार नै निकै कमजोर बनेको छ।”

यद्यपि, चुनावी अभियानका लागि आवश्यक बजेट र कोष संकलनमा भने रिपब्लिकनहरू निकै अगाडि देखिएका छन्। पार्टीका आधिकारिक अभियान समितिहरू र सहयोगी दाता समूहहरूसँग डेमोक्र्याटहरूको भन्दा करोडौँ डलर बढी रकम सञ्चित रहेको छ, जसले उनीहरूलाई चुनावको अन्तिम चरणमा प्रचारप्रसार व्यापक बनाउन ठूलो आर्थिक शक्ति प्रदान गरेको छ।

सिनेटमा पनि उत्तिकै पेचिलो भिडन्त

प्रतिनिधिसभामा मात्र नभई माथिल्लो सदन ‘सिनेट’को भिडन्त पनि उत्तिकै पेचिलो र रोमाञ्चक बनेको छ। हाल सिनेटमा रिपब्लिकनसँग ५३-४७ को बहुमत छ, जसका कारण डेमोक्र्याटहरूलाई सिनेटको साँचो हात पार्न कम्तीमा ४ सिटमा खुद विजय हासिल गर्नुपर्ने बाध्यता छ।

तर, ‘डिसिजन डेस्क मुख्यालय’को विश्लेषण अनुसार यदि सिनेटमा ५०-५० को बराबरी स्थिति उत्पन्न भएमा पनि अमेरिकाका उपराष्ट्रपति जेडी भान्सको निर्णायक (कास्टिङ) मतका कारण सिनेटमा रिपब्लिकनकै नियन्त्रण कायम रहनेछ।

संसद्का दुवै सदनमा कुन दलको नियन्त्रण रहन्छ भन्ने कुराले ट्रम्पको बाँकी दुई वर्षे कार्यकालको दिशा तय गर्नेछ। यदि डेमोक्र्याटहरूले प्रतिनिधिसभामा जित दर्ता गरे भने ट्रम्पका धेरैजसो महत्त्वाकांक्षी विधायीक एजेन्डाहरू पूर्ण रूपमा ठप्प हुनेछन्। यति मात्र होइन, ट्रम्प प्रशासनका उच्च अधिकारीहरूले निरन्तर संसदीय छानबिन र सार्वजनिक सुनुवाइको सामना गर्नुपर्नेछ।

विशेष गरी, डेमोक्र्याटहरूले इरानसँगको युद्धको निर्णय, ट्रम्प प्रशासनभित्रको व्यावसायिक नैतिकता र मर्यादा, एवं निर्वाचन प्रणालीलाई आफ्नो पक्षमा ढाल्न पुनःनिर्धारण गरिएका प्रयासहरूबारे कडा अनुसन्धान अघि बढाउने रणनीति बनाएका छन्।

वरिष्ठ राजनीतिक विश्लेषक चक टोडका अनुसार मध्यावधि चुनाव आउन १०० दिन बाँकी रहँदासम्मको राजनीतिक शक्ति सन्तुलन ह्वात्तै फेरिएको छ। नौ महिनाअघिसम्म सिनेटमा ‘स्पष्ट रूपमा अगाडि’ रहेको रिपब्लिकन पार्टी अहिले आइपुग्दा ‘झिनो अग्रता’को स्थितिमा खुम्चिन पुगेको छ।

टोडको अनुमान अनुसार प्रतिनिधिसभाको चुनावमा डेमोक्र्याटहरूले १० देखि २५ सिटसम्म थप गरेर ठूलो लाभ लिन सक्ने सम्भावना कायमै छ।

यसैबीच, ‘इकोनोमिस्ट/युगोभ’ले गरेको पछिल्लो जनमत सर्वेक्षणमा राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको लोकप्रियता निकै तल्लो विन्दुमा झरेको छ। सर्वेक्षणमा सहभागीमध्ये केवल ३६ प्रतिशत अमेरिकीहरूले मात्र राष्ट्रपतिका रूपमा उहाँको कार्यसम्पादनप्रति सन्तुष्टि जनाएका छन्।

विश्लेषक टोड थप्छन्- राष्ट्रपतिको लोकप्रियता र अनुमोदन दर नै मध्यावधि चुनावको परिणाम अनुमान गर्ने सबैभन्दा भरपर्दो सूचक हो। ट्रम्पको यो कमजोर लोकप्रियताले गर्दा नै आगामी चुनावमा रिपब्लिकनहरूले प्रतिनिधिसभाका धेरै सिटहरू गुमाउने जोखिम ह्वात्तै बढाएको छ।