भूमिका

नेपालमा युवाको संख्या ठूलो छ र यही युवा शक्ति देशको आर्थिक विकासको महत्वपूर्ण आधार हो। तर, पर्याप्त रोजगारीको अवसर, लगानीको अभाव, व्यवसाय सुरु गर्न आवश्यक पूँजीको कमी, बैंकिङ कर्जा प्राप्त गर्न कठिन प्रक्रिया तथा उचित मार्गदर्शनको अभावका कारण धेरै युवा विदेश जान बाध्य भइरहेका छन्।

युवालाई रोजगारी खोज्ने मात्र होइन, रोजगारी सिर्जना गर्ने उद्यमी बनाउने वातावरण निर्माण गर्नु आजको आवश्यकता हो। यसका लागि सरकारले युवा उद्यमशीलतालाई प्राथमिकता दिँदै सहज कर्जा, लगानी, तालिम, प्रविधि, बजार र आवश्यक परामर्श उपलब्ध गराउनुपर्छ। बैंक तथा वित्तीय संस्थाले पनि वास्तविक व्यवसायिक योजना भएका युवालाई सरल, पारदर्शी र सहज प्रक्रियाबाट कर्जा उपलब्ध गराउन आवश्यक छ।

१. युवा उद्यमशीलतामा सरकारको सहयोग

सरकारले युवालाई आफ्नै देशमा व्यवसाय सुरु गर्न प्रोत्साहन गर्ने गरी प्रभावकारी कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्छ। व्यवसाय सुरु गर्न चाहने युवाका लागि Startup Business तथा Project Investment लाई प्राथमिकतामा राखी सरकारी सहयोग र सहुलियतपूर्ण वित्तीय व्यवस्था गर्न सकिन्छ।

युवाले व्यवसाय सुरु गर्दा आवश्यक पर्ने दर्ता, कर, लाइसेन्स तथा अन्य प्रशासनिक प्रक्रियालाई सरल र छिटो बनाउनुपर्छ। एउटै स्थानबाट आवश्यक सेवा प्राप्त गर्न सकिने One-Stop Service को व्यवस्था भएमा युवाको समय र खर्च दुवै बचत हुन्छ।

सरकारले विभिन्न क्षेत्रमा सम्भावना भएका युवालाई व्यवसायिक तालिम, उद्यमशीलता शिक्षा, वित्तीय साक्षरता, डिजिटल प्रविधि तथा बजार व्यवस्थापनसम्बन्धी प्रशिक्षण उपलब्ध गराउनुपर्छ। केवल तालिम दिएर मात्र होइन, तालिमपछि व्यवसाय सुरु गर्न आवश्यक लगानी, परामर्श र बजारसँग जोड्ने व्यवस्था पनि हुनुपर्छ।

२. सहज बैंकिङ कर्जाको व्यवस्था

युवा उद्यमीका लागि बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट कर्जा लिन अहिले देखिने जटिल प्रक्रिया, अत्यधिक कागजी प्रक्रिया र धितोसम्बन्धी कठिनाइलाई व्यावहारिक रूपमा समाधान गर्न आवश्यक छ।

व्यवसायिक योजना, परियोजनाको सम्भाव्यता, बजारको अवस्था र उद्यमीको क्षमता मूल्यांकन गरी Project-Based Lending लाई प्राथमिकता दिन सकिन्छ। राम्रो Business Plan भएका युवालाई आवश्यकताअनुसार सहुलियतपूर्ण ब्याजदर, पर्याप्त कर्जा अवधि तथा प्रारम्भिक चरणमा सहज भुक्तानी व्यवस्था उपलब्ध गराउनुपर्छ।

विशेषगरी नयाँ Startup का लागि सुरुका केही वर्ष व्यवसाय स्थिर बनाउन समय लाग्ने भएकाले कर्जाको किस्ता भुक्तानीमा उपयुक्त Grace Period को व्यवस्था प्रभावकारी हुन सक्छ।

सरकारले बैंक तथा वित्तीय संस्थासँग समन्वय गरी युवा उद्यमीका लागि छुट्टै Youth Entrepreneurship Loan कार्यक्रमलाई प्रभावकारी बनाउन सक्छ।

३. Startup Business र Project Investment मा प्राथमिकता

नेपालमा कृषि, पर्यटन, सूचना प्रविधि, उत्पादनमूलक उद्योग, व्यापार, सेवा, शिक्षा, स्वास्थ्य, डिजिटल व्यवसाय तथा नयाँ प्रविधिमा आधारित व्यवसायको ठूलो सम्भावना छ।

युवाले प्रस्तुत गरेका नवीन तथा सम्भावनायुक्त परियोजनालाई पहिचान गरी Startup Investment Fund वा सहुलियतपूर्ण कर्जामार्फत सहयोग गर्नुपर्छ।

उद्यमीको सोच राम्रो भए पनि लगानीको अभावका कारण परियोजना अगाडि बढ्न नसक्ने अवस्था अन्त्य गर्न आवश्यक छ। त्यसका लागि सरकारले निजी क्षेत्र, बैंक तथा लगानीकर्ताबीच सहकार्यको वातावरण निर्माण गर्नुपर्छ।

सरकारी सहयोग केवल रकम उपलब्ध गराउनेमा सीमित हुनु हुँदैन। व्यवसायको सुरुवातदेखि बजार विस्तारसम्म आवश्यक Mentoring, Business Consultancy, Technology Support, Market Linkage र निरन्तर अनुगमनको व्यवस्था हुनुपर्छ।

४. युवा उद्यमशीलताबाट रोजगारी सिर्जना

एउटा सफल व्यवसायले एक जना मात्र होइन, धेरै व्यक्तिलाई रोजगारी दिन सक्छ। त्यसैले युवालाई उद्यमी बनाउनु भनेको रोजगारी खोज्ने युवाको संख्या घटाएर रोजगारी सिर्जना गर्ने युवाको संख्या बढाउनु हो।

सरकारले नयाँ व्यवसाय स्थापना गर्ने र निश्चित संख्यामा रोजगारी सिर्जना गर्ने युवा उद्यमीलाई थप प्रोत्साहन, कर सहुलियत तथा अन्य सुविधा दिन सक्छ।

यसबाट स्थानीय स्तरमै रोजगारीका अवसर सिर्जना हुन्छन्। युवाले आफ्नै गाउँ, शहर तथा जिल्लामा व्यवसाय सञ्चालन गर्न पाएमा स्थानीय अर्थतन्त्र चलायमान हुनुका साथै उत्पादन, व्यापार र सेवाको विस्तार हुन्छ।

५. विदेश पलायन रोक्न उद्यमशीलताको भूमिका

रोजगारी र राम्रो भविष्यको खोजीमा ठूलो संख्यामा नेपाली युवा विदेश जाने गरेका छन्। विदेशमा गएर मेहनत गर्ने युवाले नेपालमै अवसर पाएमा उनीहरूको सीप, श्रम र सिर्जनशीलता देशको आर्थिक विकासमा प्रयोग गर्न सकिन्छ।

विदेश जानुलाई मात्र रोजगारीको विकल्प मान्ने अवस्थालाई परिवर्तन गर्न सरकारले नेपालमै “काम गर्ने, लगानी गर्ने र व्यवसाय गर्ने वातावरण” निर्माण गर्नुपर्छ।

विदेशबाट फर्किएका युवाका लागि उनीहरूले विदेशमा सिकेको सीप र अनुभवलाई नेपालमा व्यवसायमा रूपान्तरण गर्न विशेष कार्यक्रम ल्याउन सकिन्छ। उनीहरूलाई व्यवसायिक परामर्श, पुनःस्थापना कर्जा, परियोजना लगानी र बजारसँग जोड्ने व्यवस्था गर्न सकेमा विदेशबाट फर्किएका युवालाई पनि उद्यमी बनाउन सकिन्छ।

६. सरकार, बैंक र निजी क्षेत्रबीच सहकार्य

युवा उद्यमशीलताको विकास सरकारको मात्र जिम्मेवारी होइन। सरकार, बैंक तथा वित्तीय संस्था, निजी क्षेत्र, लगानीकर्ता, शैक्षिक संस्था र उद्यमीबीच सहकार्य आवश्यक छ।

सरकारले नीति र वातावरण निर्माण गर्ने, बैंकले सहज वित्तीय स्रोत उपलब्ध गराउने, निजी क्षेत्रले बजार र व्यवसायिक अवसर सिर्जना गर्ने तथा अनुभवी उद्यमीले नयाँ युवालाई मार्गदर्शन गर्ने प्रणाली विकास गर्नुपर्छ।

यसरी “सरकारको साथ, बैंकको हात र युवाको सोच” लाई जोड्न सकेमा नयाँ व्यवसाय र रोजगारी सिर्जनाको बलियो आधार तयार हुन सक्छ।

निष्कर्ष

नेपालको आर्थिक विकासका लागि युवा उद्यमशीलता अत्यन्त महत्वपूर्ण विषय हो। युवालाई केवल रोजगारी खोज्ने व्यक्ति नभई रोजगारी सिर्जना गर्ने उद्यमी बनाउने नीति आवश्यक छ।

सरकारले Startup Business तथा Project Investment लाई प्राथमिकता दिँदै सहज कर्जा, तालिम, प्रविधि, बजार र व्यवसायिक परामर्श उपलब्ध गराउनुपर्छ। बैंक तथा वित्तीय संस्थाले पनि सक्षम र सम्भावनायुक्त युवा उद्यमीलाई सरल, पारदर्शी र सहज प्रक्रियाबाट कर्जा उपलब्ध गराउनुपर्छ।

युवाले आफ्नै देशमा व्यवसाय सुरु गर्ने, लगानी गर्ने र अरूलाई रोजगारी दिने वातावरण निर्माण गर्न सकेमा विदेश पलायन कम गर्न, रोजगारी सिर्जना गर्न र देशको अर्थतन्त्र बलियो बनाउन महत्वपूर्ण योगदान पुग्नेछ। अन्ततः हाम्रो लक्ष्य हुनुपर्छ- ‘युवा उद्यमशीलता र सहज कर्जा, रोजगारी सिर्जना र समृद्ध नेपालको आधार।’

(युवा उद्यमी जोशी हायरमी जब सर्भिस सेन्टरका प्रवन्ध निर्देशक हुन्।)