काठमाडौं । बेलायतको प्रधानमन्त्री बन्ने दौडमा रहेका ऋषि सुनकले यो दौडमा आफू कमजोर रहेको बताउँदै पार्टीका केही शक्तिले आफ्नो प्रतिद्वन्द्वी लिज ट्रसलाई आगामी प्रधानमन्त्री बनाउन चाहेको बताएका छन् ।

शनिबार ग्रान्थम सहरमा एक भाषणमा सुनकले भने, “म कमजोर छु भन्नेमा मलाई कुनै शंका छैन र कन्जरभेटिभ पार्टीका केही शक्तिहरू यस चुनावमा ट्रसलाई प्रधानमन्त्री निर्वाचित गर्न चाहन्छन्।”

उनले भने, ‘यो पद अर्को उम्मेदवारलाई दिइयोस् भन्ने शक्ति चाहन्छ तर मलाई लाग्छ सदस्यहरु विकल्प चाहन्छन् र उनीहरु सुन्न तयार छन् ।’ पूर्व अर्थमन्त्री ऋषि सुनकले लिज ट्रसको नाम नलिई ‘रेडी फर ऋषि’ नारासहित हातमा साइन बोर्ड बोकेका आफ्ना धेरै समर्थकलाई यस्तो भने ।

ऋषि सुनकले पार्टीमा आफूलाई कसले विरोध गर्दैछ भन्ने नखुले पनि आफू रुचाइएको उम्मेदवार नरहेको दोहोर्‍याए । उनले पत्रकारहरुसँग भने, “म सामान्य कुरा गरिरहेको थिएँ तर यो सत्य हो कि मैले यो प्रतियोगिता कमजोर स्थितिमा सुरु गरेको छु।”

आफ्नो भाषणमा ऋषि सुनकले राष्ट्रिय स्वास्थ्य योजना (एनएचएस), अध्यागमन र मुद्रास्फीति जस्ता मुद्दा उठाए र जनतालाई वाचा पनि गरे। आफ्नो भाषणको क्रममा उनले एनएचएसमा ब्याकलगको मुद्दा उठाए र भने कि एनएचएस सुरक्षित हातमा हुनेछ।

एनएचएसमा ब्याकलगले उपचारको लागि पर्खिरहेका बिरामीहरूको संख्यालाई जनाउँछ। कोरोना महामारीका कारण बेलायतमा यस्ता बिरामीको संख्या ६६ लाख नाघेको छ । ऋषि सुनकले भने कि एनएचएसले ब्याकलग आपतकालको बीचमा दशकहरूमा सबैभन्दा ठूलो संकटको सामना गर्यो।

उनले ब्याकलगको सामना गर्न “भ्याक्सिन स्टाइल की” टास्क फोर्स स्थापना गर्ने वाचा गरे। ऋषि सुनकले सेप्टेम्बर २०२४ सम्ममा उपचारको लागि एक वर्षको प्रतीक्षा समय हटाउने र अर्को वर्षसम्म ब्याकलगको संख्या घटाउने योजना बनाएका छन्।

विदेश मन्त्री लिज ट्रसले आफ्नो भाषणमा यदि उनी प्रधानमन्त्री भएमा, अर्को वर्षको अन्त्यसम्ममा ब्रेक्जिटपछि सबै विद्यमान युरोपेली कानूनहरूको समीक्षा गर्ने कसम खाइन्। उनले २०२३ को अन्त्यसम्ममा विकासमा बाधा पुर्‍याउने यी कानूनहरूलाई खारेज गर्ने वा प्रतिस्थापन गर्ने वाचा गरिन्।

केन्ट काउन्टीमा कन्जरभेटिभ पार्टीका सदस्यहरूसँगको भेटमा उनले अर्थतन्त्रलाई उकास्नका लागि “कठोर निर्णयहरू” लिने समय आएको बताइन्।

उनले भनिन्, ‘मेहनत गर्ने पुरस्कृत हुनेछन् भन्ने सुनिश्चित गर्नेछु । म यो सुनिश्चित गर्नेछु कि व्यवसायहरूले बेलायतमा लगानी गर्न सक्छन् ताकि त्यहाँ पर्याप्त रोजगारी वृद्धि हुनेछ र हामी अर्को चुनाव जित्न सक्छौं र बेलायतलाई अगाडि बढाउन सक्छौं।”

दुवै नेताले आफ्नो सम्बोधनमा आप्रवासीको मुद्दा पनि उठाएका थिए । लिज ट्रस र ऋषि सुनक दुबैले बेलायतमा अध्यागमन नियन्त्रणलाई कडा बनाउने वाचा गरे। ऋषि सुनकले बेलायतमा शरण लिनका लागि नियम कडा बनाउने र शरणार्थीको संख्यामा पनि सीमा तोक्ने बताए ।

लिज ट्रसले बेलायतको रुवान्डा शरण योजना विस्तार गर्ने र सीमा सुरक्षा कर्मचारीको संख्या बढाउने बताइन् ।

यो वर्ष अहिलेसम्म १४ हजारभन्दा बढी आप्रवासी इङ्लिस च्यानल पार गरी बेलायत प्रवेश गरेका छन् । यस्तो आप्रवासन कम गर्न, सरकारले अप्रिलमा घोषणा गर्‍यो कि यसले अवैध रूपमा बेलायत प्रवेश गर्ने शरणार्थीहरूलाई शरणका लागि रुवान्डा पठाउनेछ।

तर, विभिन्न कानुनी चुनौतीका कारण कुनै पनि शरणार्थीलाई रुवान्डा पठाइएको छैन। यस विषयमा चलिरहेको सुनुवाइमा अदालतले यो योजना गैरकानूनी घोषित गरेमा बेलायतले रुवाण्डालाई यस योजनाका लागि दिएको १२ करोड डलर डुब्नेछ ।

दुवै नेताले अन्य देशसँग पनि यस्तो सम्झौता गर्न सक्ने आशा राखेका छन् । साथै, ऋषि सुनकले नो रुवाण्डा योजनालाई सफल बनाउन जे पनि गर्ने पनि बताए ।

शरणार्थी र अपराधीहरूलाई फिर्ता गर्ने देशको सहयोगको आधारमा मात्र बेलायतले आफ्नो सहायता, व्यापारका सर्तहरू र भिसा विकल्पहरूको पुनर्मूल्यांकन गर्ने उनको योजना छ।

आफूलाई “अध्यागमनको उत्पादन” भनेर वर्णन गर्दै उनले बेलायतले सहानुभूति त्याग्न नहुने तर कडा हुनुपर्छ भने। ऋषि सुनकले बढ्दो मुद्रास्फीतिलाई ‘सबैलाई गरिब बनाउने शत्रु’ भन्दै मुद्रास्फीति घटाउने कुरा गरे ।

उनले देशलाई “करको सत्यता” बताउनुपर्ने बताए। उनले मुद्रास्फीति नियन्त्रण नगरी कर कटौती गर्न नसकिने बताए । कन्जरभेटिभ पार्टीको नेता र बेलायतको आगामी प्रधानमन्त्रीका लागि अब ऋषि सुनक र लिज ट्रसबीच प्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धा छ ।

कन्जरभेटिभ सांसदहरूमध्ये अन्तिम चरणको मतदानमा ऋषि सुनकले सर्वाधिक १३७ मत प्राप्त गरे भने लिज ट्रसले ११३ मत प्राप्त गरिन् । तेस्रो स्थानमा पेनी मोर्डेन्टले १ सय ५ मत प्राप्त गरिन् । यसरी मोर्डेन्ट यस दौडबाट बाहिरिइन्।

यसअघि मंगलबार भएको चौथो चरणको मतदानमा सुनकले ११८ र लिज ट्रसले ८६ मत पाएका थिए ।

अब दुवै उम्मेदवारबीच २५ जुलाईमा बीबीसीमा वान टु वान बहस हुनेछ । यससँगै कन्जरभेटिभ पार्टीका देशभरका १ लाख ६० हजार सदस्यले हुलाक मतपत्रमार्फत मतदान गरी नयाँ प्रधानमन्त्रीको घोषणा सेप्टेम्बर ५ मा हुनेछ ।

तर, ऋषि सुनक यस चुनावमा पछि परेको देखिन्छ । कन्जरभेटिभ पार्टीका ७३० सदस्यहरूमाथि गरिएको युगभ सर्वेक्षणमा ६२ प्रतिशतले लिज ट्रस र ३८ प्रतिशतले ऋषि सुनकलाई मत दिएका थिए । तीमध्ये धेरै सदस्यहरूले मतदान गर्न अस्वीकार गरे।

यसरी यो चुनावमा लिज ट्रस २४ अंकले अगाडि छिन् । यसैबीच, यस हप्ताको सुरुमा गरिएको सर्वेक्षणमा ट्रस १९ अंकले अगाडि थिइन्।

ऋषि सुनक बोरिस जोन्सनको क्याबिनेटमा अर्थमन्त्री थिए। उनले प्रधानमन्त्री बनेपछि मुलुकको अर्थतन्त्रलाई मजबुत बनाउने वाचा गरेका छन् ।

सन् २०१५ देखि सुनक योर्कशायरको रिचमण्डबाट कन्जरभेटिभ सांसद निर्वाचित भएका थिए। उनी नर्थरटन सहर बाहिर कर्बी सिग्स्टनमा बस्छन्। उनका बुबा डाक्टर र आमा फार्मासिस्ट थिइन्। भारतीय मूलका उनका परिवारका सदस्यहरू पूर्वी अफ्रिकाबाट बेलायत आएका थिए।

सन् १९८० मा, सुनकको जन्म ह्याम्पशायरको साउथह्यामटनमा भएको थियो र उनले विशेष निजी विद्यालय विन्चेस्टर कलेजमा अध्ययन गरे। यसपछि उनी अक्सफोर्ड गए, जहाँ उनले दर्शन, राजनीति र अर्थशास्त्रको अध्ययन गरे। यो महत्वाकांक्षी ब्रिटिश राजनीतिज्ञहरूको लागि सबैभन्दा प्रयास गरिएको र भरपर्दो मार्ग हो।

उनले स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालयमा एमबीए पनि पढेका छन्। राजनीतिमा प्रवेश गर्नु अघि, उनले लगानी बैंक गोल्डम्यान साक्समा काम गरे र लगानी फर्म पनि स्थापना गरे।

ऋषि सुनक भारतका प्रसिद्ध उद्योगपति र इन्फोसिस कम्पनीका संस्थापक एनआर नारायण मूर्तिका ज्वाइँ हुन्। उनले सन् २००९ मा अक्षता मूर्तिसँग विवाह गरेका थिए । ऋषि र अक्षताका दुई छोरी छन् ।

ऋषि सुनकले आफ्नो एसियाली पहिचान आफ्नो लागि महत्वपूर्ण रहेको बताएका छन् । उनले भनेका थिए, “म पहिलो पुस्ताको आप्रवासी हुँ, मेरो आफन्त यहाँ आएका थिए, त्यही पुस्ताका मानिसहरू यहाँ जन्मेका थिए, उनीहरूका आफन्त यहाँ जन्मिएका होइनन्, यही देशमा बस्न आएका थिए।”

उनकी श्रीमतीको कर मामिलामा विवाद र लकडाउन नियम उल्लङ्घन गरेकोमा जरिवानाले उनको प्रतिष्ठामा चोट पुर्यायो। ऋषि सुनक बोरिस जोनसनको क्याबिनेट छोड्ने पहिलो क्याबिनेट मन्त्री थिए।

लिज ट्रसले लामो समय सरकारमा क्याबिनेट मन्त्रीको रूपमा बिताइन्। प्रधानमन्त्रीको दौडमा उनले कर कटौती तत्काल फिर्ता गर्ने, राष्ट्रिय बीमामा वृद्धि गर्ने घोषणा गरेकी थिइन् ।

लिज ट्रसलाई बोरिस जोनसनका वफादार संस्कृति सचिव नादिन डोरिस र ज्याकब रिस-मोग, सुएला ब्रेभरम्यान, अरूहरू लगायतले समर्थन गरेका छन्। लिज ट्रस हाल बेलायतको विदेशमन्त्री छिन्।

लिज ट्रस विदेश मन्त्री बन्ने दोस्रो महिला हुन्, जसलाई नाजनीन जागारी-र्याटक्लिफलाई इरानबाट रिहा गराउने श्रेय दिइन्छ। उनी पहिलो पटक सन् २०१० मा साउथ वेस्ट नोर्फोकबाट सांसद चुनिएकी थिइन् ।

सन् २०१४ मा कन्जर्भेटिभ कन्फरेन्समा पनीरको आयातमा भाषण दिएकोमा उनको खिल्ली उडाइएको थियो।