काठमाडौं । ‘सुरुदेखि नै मानिसले गल्तीलाई सही ठहराउन परमेश्वरलाई प्रयोग गर्यो ।’ यो लेखक सलमान रुस्दीले आफ्नो पुस्तक ‘स्याटनिक भर्सेस’ मा ३४ वर्षअघि अर्थात १९८८ मा लेखेका थिए । यही पुस्तकका कारण सलमान रुस्दीमाथि पैगम्बरको अपमान गरेको आरोप लागेको थियो । सन् १९८९ मा इरानको इस्लामिक क्रान्तिका नेता आयतोल्लाह खोमेनीले रुस्दीविरुद्ध मृत्युको फतवा जारी गरेका थिए ।

यो फतवा जारी भएको ३३ वर्षपछि शुक्रबार अमेरिकाको न्यूयोर्क शहरमा सलमान रुस्दीमाथि घातक हमला भएको छ। न्यूयोर्क राज्य प्रहरीका अनुसार बिहान ११ बजे आक्रमणकारी चौटाउक्वा इन्स्टिच्युटको स्टेजमा दौडेर सलमान रुस्दीमाथि छुरा प्रहार गरेका थिए । सलमान रुस्दीको घाँटीमा छुरी प्रहार भएपछि उनी स्टेजमा लडेका थिए । रुस्दीलाई अस्पताल लगिएको थियो ।

‘स्याटनिक भर्सेस’ को नेपालीमा अर्थ ‘शैतानी श्लोकहरू’ हो। यस पुस्तकको नाममा मुस्लिम धर्मका मानिसहरूले आपत्ति जनाएका थिए। रुस्दीले यस पुस्तकमा काल्पनिक किस्सा लेखेका छन् । कथा यस्तो छ कि दुई चलचित्र कलाकार विमानमा मुम्बईबाट लण्डन जाँदैछन् । जसमध्ये एक चलचित्र जगतका सुपरस्टार जिब्रिल र अर्का ‘भ्वाइस ओभर आर्टिस्ट’ सलादिन हुन् ।

केही सिख आतंकवादीले यो विमान बीच बाटोमा अपहरण गरेका थिए । यसपछि, विमान एट्लान्टिक महासागरबाट गुज्रिरहेको छ, तब मात्र आतंकवादीहरूले यात्रुसँग बहस गर्न थाल्छन्। क्रोधित आतंककारीले विमान भित्र बम विस्फोट गर्दछ।

यस घटनामा जिब्रिल र सलादीन दुवै समुद्रमा खसेर बाँचेका छन् । यसपछि उनीहरुको जीवन परिवर्तन हुन्छ । त्यसपछि एक दिन कुनै खास धर्मका संस्थापकको जीवनसँग सम्बन्धित केही कथाहरू पागलपनतर्फ गइरहेका जिब्रिललाई सपनामा आउँछन् ।

त्यसपछि फेरि एकपटक नयाँ ढंगले त्यस धर्मको इतिहास स्थापित गर्ने सोच्छन् । यसबाहेक, रुस्दीले आफ्नो कथाका पात्रहरू जिब्रिल र सलादिनको कथा यसरी लेखेका छन् कि यसलाई ईश्वरनिन्दा मानिएको छ।

यस उपन्यासलाई प्रतिबन्ध लगाउने पहिलो देश भारत थियो। त्यतिबेला देशमा राजीव गान्धीको सरकार थियो । त्यसपछि पाकिस्तान र अन्य धेरै इस्लामिक देशहरूले यसलाई प्रतिबन्ध लगाए। फेब्रुअरी १९८९ मा मुस्लिमहरूले रुस्दीविरुद्ध मुम्बईमा ठूलो विरोध प्रदर्शन गरे। यस प्रदर्शनमा प्रहरीले चलाएको गोली लागेर १२ जनाको मृत्यु भएको थियो भने ४० भन्दा बढी घाइते भएका थिए ।

इरानको इस्लामिक क्रान्तिका नेता अयातुल्लाह खोमेनीले सन् १९८९ मा उनको विरुद्ध मृत्युको फतवा जारी गरेका थिए। ३ अगस्ट १९८९ मा, मध्य लन्डनको एक होटलमा आरडीएक्स विष्फोट गराएर सलमान रुस्दीलाई मार्ने प्रयास गरियो, तर उनी यस हमलाबाट बच्न सफल भए। इस्लामको मुजाहिद्दीनले पछि घटनाको जिम्मेवारी लिएको थियो। मानव बम बनेका एक व्यक्तिले होटलभित्र विष्फोट गराए ।

त्यसयता सलमान रुस्दी प्रहरी संरक्षणमा लुकेर बस्दै आएका थिए । इरान सरकारले १० वर्षपछि सन् १९९८ मा सार्वजनिक रूपमा सलमानको मृत्युलाई समर्थन नगरेको बताएको थियो। तर, फतवा कायमै रह्यो ।

२००६ मा, हिजबुल्लाह संगठनका प्रमुखले भने कि लाखौं मुस्लिमहरू सलमान रुस्दीले गरेको ईश्वरनिन्दाको बदला लिन तयार छन्। पैगम्बरको अनादरको बदला लिन जे पनि गर्न इच्छुक छन्। सन् २०१० मा आतंकवादी संगठन अल कायदाले हिटलिस्ट जारी गरेको थियो । जसमा सलमान रुस्दीलाई इस्लाम धर्मको अपमान गरेको आरोपमा मारिने पनि बताइएको छ ।

पछिल्लो समय रुस्दी न्यूयोर्क शहरमा धेरै आराम र स्वतन्त्र जीवन बिताइरहेका थिए। २०१९ मा, उनी आफ्नो एउटा उपन्यासको प्रचार गर्न म्यानहट्टनको एक निजी क्लबमा देखा परे। उनले पाहुनाहरुसँग खुलेर कुरा गरेका थिए र क्लबका सदस्यहरुसँग डिनर पनि गरेका थिए । अगस्ट १२, २०२२ मा उनी एक कार्यक्रममा सहभागी हुन गएका थिए, जहाँ उनीमाथि चक्कु प्रहार भएको थियो।

सलमान रुस्दीको पुस्तक ‘स्याटनिक भर्सेस’लाई लिएर विश्वका धेरै देशमा भएको हिंसात्मक प्रदर्शनमा ५९ जनाको मृत्यु भएको छ । यी मृतकहरूको संख्यामा यस पुस्तकका प्रकाशक र अन्य भाषाहरूमा अनुवाद गर्ने मानिसहरू समावेश छन्।

रुस्दीको पुस्तक स्याटनिक भर्सेसलाई जापानी अनुवादक हितोशी इगाराशीले आफ्नै भाषामा अनुवाद गरेका थिए। त्यसको केही दिनपछि उनको निर्मम हत्या भयो । त्यस्तै ‘स्याटनिक भर्सेस’ का इटालियन अनुवादक र नर्वेका प्रकाशकमाथि पनि घातक हमला भएको छ ।

१९ जुन १९४७ मा मुम्बईमा जन्मेका सलमान रुस्दी कश्मीरी मुस्लिम परिवारका हुन् । उनको जन्म भएको केही वर्षपछि रुस्दीको परिवार बेलायत सरेको थियो। यस्तो अवस्थामा इंग्ल्याण्डको प्रसिद्ध रग्बी स्कुलबाट स्कुलिङ गरेपछि रुस्दीले क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयबाट थप शिक्षा लिए ।

१९६८ मा इतिहासमा एमए डिग्री हासिल गरेपछि, उनले १९७० मा लन्डनमा विज्ञापन लेखकको रूपमा काम सुरु गरे। यसपछि सन् १९७५ मा रुस्दीले ग्रिमस नामक पहिलो पुस्तक प्रकाशित गरे ।

सलमान रुस्दीलाई उनको दोस्रो उपन्यास ‘मिडनाइट्स चिल्ड्रेन’ को लागि १९८१ मा ‘बुकर प्राइज’ र १९८३ मा ‘बेस्ट अफ द बुकर्स’ पुरस्कार प्रदान गरिएको थियो। सलमान रुस्दीले लेखेका ३० भन्दा बढी पुस्तकहरू छन्, जसमा काल्पनिक, गैर-कथा उपन्यासहरू र बालबालिकाका पुस्तकहरू छन्।

लेखक सलमान रुस्दीले ४ विवाह गरेका छन् । सलमानको पहिलो विवाह सन् १९७६ मा क्लारिसा लुआर्डसँग भएको थियो । लगभग ११ वर्ष पछि, क्लारिसासँगको यो सम्बन्ध टुटेको थियो। रुस्दीले पछि अमेरिकी उपन्यासकार मारियान विगिन्ससँग विवाह गरे। रुस्दीले सन् १९९३ मा विगिन्ससँग सम्बन्धविच्छेद गरेका थिए ।

यसपछि सलमान रुस्दीले सन् १९९७ मा एलिजाबेथ नामकी महिलासँग विवाह गरे । रुस्दीले सन् २००४ मा चौथो विवाह गरेका थिए । यसपटक उनले भारतीय-अमेरिकी अभिनेत्री तथा मोडल पद्मलक्ष्मीसँग विवाह गरे। तर, जुलाई २, २००७ मा रुस्दीले पद्मासँग पनि सम्बन्धविच्छेद गरे ।

सलमान रुस्दीकी चौथी श्रीमती पद्मलक्ष्मीले विवाह गरेको तीन वर्षपछि सम्बन्धविच्छेद गरिन् । लक्ष्मी रुस्दीभन्दा २३ वर्ष कान्छी छिन् । अभिनेत्री पद्मलक्ष्मीले आफ्नो आत्मकथामा सन् १९९९ मा न्यूयोर्कमा एउटा पार्टीका क्रममा भेट भएको लेखेकी छिन् ।

त्यतिबेला रुस्दी ५१ वर्षको र लक्ष्मी २८ वर्षकी भइन् । त्यसपछि दुवै एक अर्कालाई बारम्बार भेट्न थाले । रुश्दीको तेस्रो श्रीमतीसँग सम्बन्धविच्छेद भएपछि लक्ष्मीले २००४ मा रुश्दीसँग विवाह गर्ने निर्णय गरिन् । विवाहको ३ वर्षपछि दुवैबीच झगडा सुरु भयो । अन्ततः लक्ष्मीले उनीहरुको सम्बन्ध तोड्ने निर्णय गरिन् ।

पद्मलक्ष्मीले आफ्नो पुस्तक लभ, लस एन्ड ह्वाट वी एटमा रुश्दीलाई सेक्सको लागि पागल भएको लेखेकी छन् । रुस्दीले आफ्नी श्रीमतीलाई यौन सम्पर्क गर्न अस्वीकार गरेको भन्दै गाली गर्थे ।