काठमाडाैं। नेपालको राजनीतिमा ‘केपी शर्मा ओली’ एक यस्तो नाम हो जसले दशकौंसम्म कम्युनिस्ट आन्दोलन र राष्ट्रिय राजनीतिलाई आफ्नो वरिपरि घुमाउन सफल भयो।

तर, २०८३ वैशाखको यो समयसम्म आइपुग्दा नेकपा (एमाले) को आन्तरिक र बाह्य परिदृश्यले एउटा गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ-के अध्यक्ष ओलीको एकलौटी नियन्त्रण वा ‘ओली युग’ साँच्चै ओरालो लाग्दै छ? के उनका लामो समयका विश्वासपात्रहरूले समेत साथ छोड्न थालेका हुन्?

केही समयअघिको आम निर्वाचनमा एमालेले व्यहोरेको लज्जास्पद हार पछि पार्टीभित्र हलचल मच्चिएको छ। निर्वाचनमा पार्टीले सोचेजस्तो परिणाम ल्याउन नसक्नु र त्यसलगत्तै अध्यक्ष ओली स्वयम् विभिन्न कानूनी झमेला र हिरासतको अनुभवबाट गुज्रिनुले पार्टीको जग हल्लिएको आभास हुन्छ।

राजनीतिमा जित र हार स्वाभाविक हुन्, तर एमालेको हकमा यो हार केवल संख्यात्मक मात्र नभएर वैचारिक र संगठनात्मक पनि देखिएको छ। निर्वाचन परिणामले ‘ओली पथ’ माथि नै जनमतले प्रश्न उठाएको त होइन? भन्ने प्रश्न आज पार्टीका युवादेखि पुराना नेतासम्मका मुखमा झुण्डिएको छ।

ओलीको यात्रा अब कहाँ पुगेर टुङ्गिन्छ, त्यो त समयले नै बताउनेछ, तर एउटा कुरा पक्का छ-हिजोको शक्ति र आजको यथार्थबीचको खाडललाई पुर्न उनलाई निकै कठिन छ।

राजनीतिमा सधैँ साथ दिनेहरूले मुख फर्काउनु वा मौन रहनुलाई सत्ता समीकरण बदलिएको संकेतका रूपमा लिइन्छ। एमालेभित्र अहिले देखिएको हस्ताक्षर अभियान र विशेष महाधिवेशनको माग कुनै सामान्य असन्तुष्टि होइन। नेतृत्वको कार्यशैली र ‘ओलीवादी’ कार्यदिशाप्रति पार्टीका प्रभावशाली नेताहरूको बढ्दो वितृष्णा छर्लङ्ग देखिन्छ।

पहिले ओलीका हरेक निर्णयमा ताली पिट्ने र रक्षाकवच बन्नेहरू नै अहिले ‘पार्टी पुनर्गठन’ को नारा लिएर उभिनुले एमालेको आन्तरिक समीकरण फेरिएको पुष्टि गर्छ।

जब पार्टीको निर्वाचनमा नराम्रो हार हुन्छ, तब नेतृत्वको ‘इगो’ र ‘अधिनायकवादी’ कार्यशैलीका बारेमा प्रश्न उठ्नु नौलो कुरा होइन। तर, अहिलेको अवस्था फरक छ। अहिलेको असन्तुष्टि केवल पदीय भागबण्डामा सीमित छैन, यो त नेतृत्वको भविष्य र पार्टीको अस्तित्वसँग जोडिएको छ।

एमालेभित्र अहिले ‘जेनजी’ आन्दोलनपछिको राजनीतिक परिदृश्यमा पुरानो नेतृत्वलाई निरन्तरता दिने कि नयाँलाई अवसर दिने भन्ने ठूलो द्वन्द्व छ। कतिपय विश्लेषकहरू मान्छन् कि ओलीले पार्टीलाई आफ्नो ‘बिर्ता’ जस्तो बनाउन खोज्दा यो अवस्था आएको हो।

संस्थापन पक्षले जतिसुकै ‘अनुशासन’ र ‘पार्टी विधान’ को कुरा गरे पनि, तल्लो तहका कार्यकर्तामा देखिएको नैराश्यताले नेतृत्व परिवर्तनको मागलाई बल पुर्‍याएको छ।

ओलीका सबैभन्दा नजिकका मानिएका नेताहरू समेत अहिले सार्वजनिक रूपमा बोल्न डराइरहेको देखिन्छ। कतिपयले ‘पार्टी र देशको आवश्यकता’ भन्दै नेतृत्व परिवर्तनको वकालत गर्न थालिसकेका छन्।

यो मौनता वा असहयोग ओलीको राजनीतिक जीवनको सबैभन्दा कठिन परीक्षा हो। के उनी आफ्नो पुरानो साख जोगाउन सक्छन्? कि आफ्ना पुराना साथीहरूलाई विश्वासमा लिएर पुनर्गठित हुन सक्लान्? वा उनी एक्लिने दिशामा अघि बढिसकेका छन्?

एमालेको ठूलो शक्ति भनेको यसको संगठनात्मक संरचना थियो। तर, पछिल्लो समय निर्णय प्रक्रियामा देखिएको केन्द्रीकरणले पार्टीको लोकतान्त्रिक चरित्रलाई कमजोर बनाएको आरोप लाग्दै आएको छ।

विशेष गरी निर्वाचनको मुखमा गरिएका टिकट वितरण, गठबन्धनका गलत रणनीति र आफ्नै नेता-कार्यकर्ताको उपेक्षाले एमालेलाई आजको अवस्थामा पुर्‍याएको हो।

ओलीको वरिपरि रहेका केही सीमित ‘कोर टिम’ ले पार्टीको वास्तविक धरातलबाट नेतृत्वलाई टाढा राखेको गुनासो पार्टीभित्र छ। जब नजिकका मानिसहरूले साँचो कुरा भन्न छाड्छन् र केवल ताबेदारी गर्छन्, तब राजनीतिक नेताको पतनको सुरुवात त्यहीँबाट हुन्छ। सायद ओलीको हकमा पनि यही यथार्थ चरितार्थ हुँदै छ।

के ओलीको विकल्प सम्भव छ?

राजनीतिमा कसैको विकल्प सदावहार हुँदैन। एमालेको वर्तमान संकट केवल एक व्यक्तिको संकट होइन, यो एउटा विचारको संकट हो। यदि ओलीले समयमै आत्मसमीक्षा गरेर पार्टीलाई सामूहिक नेतृत्वमा फर्काउन सकेनन् भने, उनी आफैँले बनाएको बलियो पार्टीभित्र उनी नै एक्लिन सक्छन्। आफ्ना नजिककाले साथ छोड्नु भनेको केवल मान्छे घट्नु होइन, त्यो राजनीतिक भविष्यको अन्त्यको संकेत हो।

अहिले एमालेका धेरै नेताहरू ‘पर्ख र हेर’ को स्थितिमा छन्। तर, वैशाखको यो गर्मीसँगै पार्टीभित्रको आन्तरिक तापक्रम जसरी बढेको छ, त्यसले आगामी दिनमा एमालेमा ठूलै उलटपुलट हुने संकेत गरेको छ।

ओलीको यात्रा अब कहाँ पुगेर टुङ्गिन्छ, त्यो त समयले नै बताउनेछ, तर एउटा कुरा पक्का छ-हिजोको शक्ति र आजको यथार्थबीचको खाडललाई पुर्न उनलाई निकै कठिन छ। अबको एमाले कस्तो हुनेछ भन्ने कुरा ओलीको निर्णय क्षमतामा भर पर्छ, तर प्रश्नहरू उठिरहनेछन्: के साँच्चै एमाले अब ओली बिनाको बाटोमा हिँड्न तयार भएकै हो त?