काठमाडौं । पाकिस्तानको ७६औँ स्वतन्त्रता दिवसको अवसरमा पुनः रेकर्ड गरिएको राष्ट्रिय गान जारी गरिएको छ । १३ महिनामा रेकर्ड भएको यो राष्ट्रिय गान यस पटक १५५ गायकले गाएका छन् ।

पाकिस्तानको राष्ट्रिय गान पहिलो पटक रेडियो पाकिस्तानमा १३ अगस्ट १९५४ मा प्रसारित भएको थियो, जसको गीत हाफिज जालन्धरीले लेखेका थिए र अहमद गुलाम अली छागलाले संगीत दिएका थिए।

अब सन् २०२२ मा पुनः रेकर्ड भएको राष्ट्रिय गानको विशेष कुरा के छ भने ६८ वर्षअघि पहिलो पटक रेकर्ड गरिएको राष्ट्रिय गानको धुन र शब्दमा कुनै परिवर्तन भएको छैन। वाद्ययन्त्रमा पनि कुनै परिवर्तन गरिएको छैन । यद्यपि, यसमा अब भाषिक, सांस्कृतिक, धार्मिक र लैङ्गिक विविधतामा विशेष ध्यान दिएर पाकिस्तानका सबै समुदाय र संगीतका शैलीका गायकहरू समावेश छन्।

यसबाहेक रेकर्ड गर्न नयाँ प्रविधिको प्रयोग गरिएको छ । यस धुनलाई पुन: रेकर्ड गर्न जुन २०२१ मा पूर्व सिनेटर जावेद जब्बारको अध्यक्षतामा पाकिस्तान तहरीक-ए-इन्साफको सरकारले एउटा स्टीयरिंग समिति गठन गरेको थियो।

यस समितिका सदस्यहरूमा प्रख्यात संगीतकार रुहेल हयात, अरशद महमूद, उस्ताद नफीस अहमद, आईएसपीआर निर्देशक (उत्पादन) ब्रिगेडियर इमरान नक्वी र फिल्म उद्योगका दिग्गज सतीश आनन्द थिए।

राष्ट्रिय गान किन पुन: रेकर्ड गर्न आवश्यक छ, पुरानो राष्ट्रिय गान भन्दा यो कसरी फरक छ र यस परियोजनामा ​​उनीहरूको धारणा कस्तो थियो भनेर जान्नको लागि बीबीसीले राष्ट्रिय गान पुन: रेकर्ड गर्ने परियोजनामा ​​संलग्न संगीतकार र गायकहरूसँग कुरा गरेको थियो। यस बाहेक पुरानो राष्ट्रिय गानको धुन र त्यसको शब्द रचनाको अवस्थालाई पनि हेरिएको थियो ।

बीबीसी उर्दूसँग कुरा गर्दै, संचालन समितिका अध्यक्ष जावेद जब्बारले भने, “यस परियोजनाको यो पक्षले मलाई सबैभन्दा प्रभावित पारेको थियो कि यसले सहभागितामूलक आधारमा विविध समाजका सबै वर्गहरूको प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गरेको मात्र होइन, संगीतका सबै विधाहरूलाई ध्यानमा राख्दै आवाजहरू समावेश गर्न यो महत्त्वपूर्ण पनि थियो।”

यसका लागि समितिले प्रमुख पत्रपत्रिकामा विज्ञापन दिएपछि छनोट भएका गायकहरूको तालिम सुरु भयो ।

जावेद जब्बार बताउँछन्, “सन् १९५४ मा राष्ट्रिय गान रेकर्ड गर्दा १० जना गायकले गाएका थिए, तर ६८ वर्षमा पाकिस्तान विविध समाज बनेको छ र संगीत रेकर्ड गर्ने तरिकालाई पनि आधुनिक बनाएको छ।”

रेडियो पाकिस्तानको रेकर्डका अनुसार त्यस समयमा राष्ट्रिय गान गाएका गायकहरूमा अहमद रुस्दी, जवर हुसैन, अख्तर अब्बास, गुलाम दस्तगीर, अनवर जहीर, अख्तर वासी अली, नसीमा शाहीन, रशिदा बेगम, नजम आरा, कोकब जहाँ र शमीम बानो थिए।

जावेद जब्बारले भने कि जब तेहरिक-ए-इन्साफ सरकार अप्रिलमा पतन भयो, उनले नयाँ सरकारलाई आफ्नो राजीनामा बुझाए, तर नयाँ सरकारले उनलाई यो परियोजना जारी राख्न अनुरोध गर्यो।

विश्वका अन्य देशजस्तै पाकिस्तानमा स्ट्यान्ड अर्केस्ट्रा नभएकाले पाकिस्तानी सेना, वायुसेना र नौसेनाको ब्यान्डको सहयोग लिनुपरेको उनले बताए ।

उनी भन्छन्, “पाकिस्तानको ७६ औं स्थापना दिवसमा रेकर्ड गरिएको नयाँ राष्ट्रिय गान यो महत्वपूर्ण अवसर मनाउने उपहार र अद्भुत तरिका हो।”

जावेद जब्बारले राष्ट्रिय गान पुन: रेकर्ड गर्ने चरणबारे बताउँदै रेकर्डिङअघि सबै १५५ गायकलाई रिहर्सल गरी तयारीमा सहयोग गरेको बताए ।

“अहमद गुलाम अली छागलाले संगीत दिएजस्तै धुन बजाउन पनि विशेष ख्याल राखिएको छ र उही यन्त्रको सहयोगमा शब्दहरू उच्चारणमा विशेष ध्यान दिइएको छ।”

राष्ट्रिय गान रेकर्ड गर्न आधुनिक प्रविधिको प्रयोग गरियो जसले रेकर्ड गरिसकेपछि विभिन्न ट्र्याकहरू मिलाउन मद्दत गर्‍यो।

यसबाहेक राष्ट्रिय प्रदर्शन कला प्रतिष्ठानका ३० गायकहरूको समूहलाई पनि तालिम दिइएको थियो र उनीहरू पनि यस राष्ट्रिय गानको हिस्सा बनेका थिए ।

इस्लामाबादका चर्चित गायक उमैर जसवाल पनि ती गायकमध्ये एक हुन् जसले नयाँ राष्ट्रिय गान सँगै गाएका छन् । बीबीसीसँग कुरा गर्दै उमैरले देशभरका प्रतिभाशाली सङ्गीतकार र गायकहरूको यस्तो विविध समूहसँग काम गर्न र राष्ट्रिय गान रेकर्ड गर्न पाउनु निकै राम्रो अनुभव भएको बताए।

उनी भन्छन्, ‘धेरै संगीतकार छन् जसको नाम मैले टाढा-टाढाबाट सुनेको थिएँ… तर यो नयाँ राष्ट्रिय गानका कारण मैले ती सबैलाई भेट्ने मौका मात्रै पाइन, हामीले सँगै काम गर्‍यौं। मेरो देशको लागि नयाँ राष्ट्रिय गान बनायौं।

यो राष्ट्रिय गान रेकर्डिङका क्रममा प्रत्येक गायक, संगीतकारले प्रेक्षागृहमा रहेको वातावरणमा देशप्रतिको माया महसुस गरेको उमैर बताउँछन् । “रुहेल हयातले हामी सबैलाई राष्ट्रिय गानको लागि समान विशेष जोश महसुस गर्ने कुरा सुनिश्चित गर्नुभयो। सायद त्यसैले उहाँलाई जादुई संगीतकार भनिन्छ किनभने उहाँले मात्र यो सम्भव बनाउन सक्नुहुन्छ।”

उनले भने, ‘सबैभन्दा चाखलाग्दो कुरा के छ भने यो राष्ट्रिय गानमा सहभागी नभएका धेरै संगीतकार थिए तर पनि उनीहरु राष्ट्रिय गान कसरी बजिरहेको छ हेर्न मात्रै आउने गर्थे । यो राष्ट्रिय गानको एक हिस्सा बन्नु भनेको जीवनभर भुल्न नसक्ने मन छुने अनुभव भएको उनी बताउँछन् ।