काठमाडौं । जनवरी २ को रातमा अमेरिकाले भेनेजुएलाको चार शहरहरूमा एकैसाथ आक्रमण गर्‍यो। आक्रमणको समयमा राष्ट्रपति निकोलस मादुरो सैन्य अड्डामा सुतिरहेका थिए। अमेरिकाको गोप्य डेल्टा फोर्सले खोजी अभियान सञ्चालन गरेर उनलाई फेला पारेको थियो।

सैनिकहरूले मादुरो र उनकी श्रीमती सिलियालाई उनीहरूको शयनकक्षबाट बाहिर निकालेर हिरासतमा लिए। जनवरी ४ को मध्यरातमा उनीहरूलाई संयुक्त राज्य अमेरिका ल्याइयो। त्यसपछि ट्रम्पले उपराष्ट्रपति डेल्सी रोड्रिगेजलाई भेनेजुएलाको बागडोर सुम्पिए। अमेरिकादेखि बेलायत र चीनसम्मका मिडिया आउटलेटहरूले यो गिरफ्तारीलाई प्रमुखताका साथ कभर गरिरहेका छन्।

मादुरोको गिरफ्तारीपछि बेलायतको मिडिया बीबीसीले भनेको – ‘भेनेजुएला अब ट्रम्पको विरासत हो, यदि केही गलत भयो भने यो ठूलो असफलता हुनेछ ।’ बीबीसीले अगाडि भनेको छ – ‘अमेरिकी सेनाले भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलस मादुरो र उनकी श्रीमतीलाई सफलतापूर्वक पक्राउ गरेको छ।’

ट्रम्पले विदेशमन्त्री मार्को रुबियो र रक्षामन्त्री पिट हेग्सेथले भेनेजुएलाको नियन्त्रण लिने बताएका छन् । ट्रम्पले “देश चलाउने” भन्नुको अर्थ के हो भन्ने कुरा स्पष्ट छैन, तर यसले अचानक परिवर्तनको संकेत गर्छ।

उनले अमेरिकी कम्पनीहरूलाई तेल उद्योगलाई ठीक गर्न र देशको पुनर्निर्माण गर्न मद्दत गर्ने वाचा गरे। यो कार्य ट्रम्पको “अमेरिका पहिलो” नीतिबाट ठूलो परिवर्तन हो। विज्ञहरू भन्छन् – यदि सफल भएमा, ट्रम्पको विरासत उल्लेखनीय रूपमा बलियो हुनेछ। यद्यपि, यदि यो गलत भयो भने (जस्तै, लामो समयसम्म युद्ध, पैसा बर्बाद, वा अराजकता), यो एक ठूलो असफलता हुनेछ।

यसले विश्वमा अमेरिकाको भूमिका पनि परिवर्तन गर्न सक्छ। धेरै देशहरूले यसलाई “साम्राज्यवाद” भनिरहेका छन्। यसको अर्थ अमेरिकाले अन्य देशहरूलाई जित्न खोजिरहेको छ, विशेष गरी तेलको लागि (भेनेजुएलासँग विश्वको सबैभन्दा ठूलो तेल भण्डार छ)।

ल्याटिन अमेरिकी देशहरू, चीन र रुसले यसलाई गल्ती भन्दै आएका छन्। केही ट्रम्प समर्थकहरू पनि निराश छन् किनभने उनीहरू विदेशी द्वन्द्वबाट टाढा रहन चाहन्थे।

अमेरिकाको न्यूयोर्क टाइम्सले भनेको छ ‘भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलस मादुरोको गिरफ्तारी र राष्ट्रपति ट्रम्पले भेनेजुएलाको नियन्त्रण लिने घोषणाले अन्तर्राष्ट्रिय कानून र राष्ट्रपतिको शक्तिमाथि धेरै प्रश्न उठाएको छ।’

ट्रम्प प्रशासनले भेनेजुएलामा कसरी शासन गर्ने भनेर अहिलेसम्म सार्वजनिक रूपमा बताएको छैन। भेनेजुएलामा शासन गर्न मद्दत गर्न अमेरिकी सेना तैनाथ गरिनेछ कि भनेर ट्रम्पलाई सोध्दा उनले जवाफ दिए, “होइन, यदि उपराष्ट्रपतिले हामीले चाहेको काम गर्छ भने, हामीले त्यो गर्नुपर्दैन।”

यसले रोड्रिगेजले पद त्याग्न अस्वीकार गरेमा अमेरिकी राष्ट्रपतिले भेनेजुएलाको शासन कसरी गर्नेछन् भन्ने प्रश्न उठाउँछ। कार्डोजो स्कूल अफ ल की प्राध्यापक र विदेश विभागकी पूर्व वरिष्ठ वकिल रेबेका इङ्गबरले भनिन् – उनी अमेरिकाले भेनेजुएलालाई नियन्त्रण गर्ने कुनै कानुनी बाटो देख्दिनन्।

उनले भनिन् – अन्तर्राष्ट्रिय कानून अन्तर्गत यो अवैध कब्जा हो र अमेरिकाको घरेलु कानून अन्तर्गत राष्ट्रपतिलाई त्यसो गर्ने कुनै अधिकार छैन।

चीनको साउथ चाइना मर्निङ पोस्टले लेखेको छ ‘अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले शनिबार भनेका छन् कि राष्ट्रपति निकोलस मादुरो कब्जा भएपछि संयुक्त राज्य अमेरिकाले भेनेजुएलाको प्रत्यक्ष नियन्त्रण लिनेछ, जसले गर्दा यसलाई अरू कसैले कब्जा गर्नबाट रोकिनेछ। उनले चीनलाई तेल आपूर्ति जारी राख्ने वाचा पनि गरे।’

यो आक्रमण १९८९ मा पानामामा भएको आक्रमणपछि ल्याटिन अमेरिकामा भएको सबैभन्दा ठूलो अमेरिकी सैन्य कारबाही थियो र यसले तत्काल अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिक्रियाहरू निम्त्यायो, विशेष गरी भेनेजुएलाको सबैभन्दा ठूलो तेल ग्राहक चीनबाट।

फ्लोरिडाको मार-ए-लागो रिसोर्टमा आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा ट्रम्पले विपक्षी नेताहरू शासन गर्न सक्षम छन् कि छैनन् भन्ने प्रश्न गरे। उनले नोबेल शान्ति पुरस्कार विजेता विपक्षी नेता मारिया कोरिना मचाडोको प्रशंसा गर्दै उनलाई धेरै असल महिला भने।

यद्यपि, उनलाई सत्ता लिनको लागि समर्थनको अभाव थियो। यसअघि शनिबार, माचाडोले फरक अडान लिइन्, मादुरोको गिरफ्तारीलाई स्वतन्त्रताको क्षण भनिन् र विपक्षी सत्ता लिन तयार रहेको बताइन् ।

कतारको अल जजीराले लेखेको छ ‘डोनाल्ड ट्रम्पले राष्ट्रपति पदको लागि आफ्नो उम्मेदवारी घोषणा गर्दा उनले अमेरिकाको लामो समयदेखिको आक्रामक विदेश नीतिबाट आफूलाई अलग गरेका थिए । उनले प्रायः आफ्ना विरोधीहरूलाई “युद्धकारी” र “युद्धका बाज” भनेर सम्बोधन गरेका छन्।’

अब उनले भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलस मादुरोलाई पक्राउ गर्ने आदेश दिएका छन् र अमेरिकाले भेनेजुएला आफैं चलाउने घोषणा गरेका छन्। यो निर्णयलाई पुराना युद्धहरूसँग तुलना गरिएको छ जसमा अमेरिकाले अन्य देशहरूमा सरकारहरू परिवर्तन गर्ने गर्थ्यो। ट्रम्पले सधैं यस्ता युद्धहरूको विरुद्धमा बोलेका छन्।

ट्रम्पका आफ्नै समर्थकहरू पनि यो निर्णयबाट रिसाएका छन्, यसलाई युद्धतर्फको कदम भनेका छन् । तैपनि, धेरैजसो रिपब्लिकन पार्टीका नेताहरू ट्रम्पको पक्षमा उभिएका छन्। सिनेटर लिन्डसे ग्राहमले भने – ट्रम्प र उनको टोलीले गर्व गर्नुपर्छ किनभने उनीहरूले भेनेजुएलालाई मुक्त गर्न थालेका छन्।

रूसी सरकारी मिडिया आरटीले यसलाई अमेरिकाले पछिल्लो एक शताब्दीदेखि अन्य देशमा गरेको हस्तक्षेपको नयाँ संस्करण भएको बताएको छ । उसले लेखेको छ ‘अमेरिकी सेनाले भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलास मदुरोलाई पक्राउ गर्ने अभियान अमेरिकाले विगत एक शताब्दीभर ल्याटिन अमेरिकामा गरेका हस्तक्षेप र शासन परिवर्तनहरूको लामो सूचीमा यो पछिल्लो अध्याय मात्र हो।’

१९औँ शताब्दीमा मोनरो सिद्धान्त अपनाएपछि अमेरिकाले मूलत: पश्चिमी गोलार्धलाई आफ्नो घरपछाडिको आँगन घोषणा गर्‍यो। यस नीतिअन्तर्गत अमेरिकाले २०औँ शताब्दीमा मात्र दर्जनौँ कू र सरकार उल्ट्याउने घटनाहरूमा भूमिका खेलेको थियो, जसमा प्रत्यक्ष सैन्य हस्तक्षेप र कब्जा समेत समावेश थिए। शीतयुद्धको समयमा यो गतिविधि चरममा पुगेको थियो।

अमेरिकी संयुक्त सेनाध्यक्ष जनरल ड्यान केनले शनिबार पत्रकार सम्मेलनमा भने, “मादुरोलाई पक्राउ गर्ने अभियान सूक्ष्म रूपमा योजना गरिएको थियो, दशकौँ लामो मिशनबाट सिकाइहरू निकाल्दै गो अपरेशन गरिएको थियो ।” उनका अनुसार, “हामीलाई फेरि यस प्रकारको मिशन गर्नुपर्ने सम्भावना सधैं रहन्छ।”

चीनको सरकारी मिडिया ग्लोबल टाइम्सले दक्षिण अमेरिकी राष्ट्रविरुद्ध अमेरिकी सैन्य कारबाहीले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई स्तब्ध बनाएको उल्लेख गरेको छ । टाइम्सले चीन सरकारको आधिकारिक धारणा उद्धृत गर्दै भनेको छ ‘सार्वभौम राष्ट्रविरुद्ध अमेरिकी शक्तिको खुला प्रयोग तथा त्यसका राष्ट्रपतिमाथि गरिएको कारबाहीलाई कडा रूपमा चीनले निन्दा गरेको छ । वाशिङ्टनको कदमले अन्तर्राष्ट्रिय कानुनलाई गम्भीर रूपमा उल्लङ्घन गर्छ र क्षेत्रीय शान्ति तथा सुरक्षालाई खतरा पुर्‍याउँछ।’

ग्लोबल टाइम्सले अगाडि भनेको छ ‘मदुरोको गिरफ्तारी र चकित पार्ने आक्रमणपछि संयुक्त राष्ट्रसंघ तथा विश्वका देशहरूले छिट्टै प्रतिक्रिया जनाए। संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिवका प्रवक्ताले भने, महासचिव “भेनेजुएलामा हालै भएको घटनाक्रम, जसको पराकाष्ठा आज अमेरिकाको सैन्य कारबाहीमा भएको छ, प्रति गहिरो चिन्तित” भएको बताएका छन्। ‘

स्पेन र युरोपेली संघले पनि पछिल्ला घटनापछि अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको सम्मान गर्न आह्वान गरेका छन्।
युरोपेली संघकी परराष्ट्र मामिलासम्बन्धी उच्च प्रतिनिधि काजा कलासले भनिन् – संघले भेनेजुएलामा पछिल्ला घटनापछि संयम अपनाउन आह्वान गर्छ।