काठमाडौं । इरान र अमेरिका-इजरायल बीचको जारी युद्ध यस्तो बिन्दुमा पुगेको छ जहाँ सम्पूर्ण विश्व अर्थतन्त्र खतरामा परेको छ। खाडी क्षेत्रमा हर्मुज स्ट्रेट पहिले नै बन्द भइसकेको रिपोर्टहरूको बीचमा यमनका हुथी विद्रोहीहरूले अब बब अल-मन्डेब स्ट्रेटलाई बन्द गर्ने धम्की दिएका छन्।

युद्ध तेस्रो हप्तामा प्रवेश गर्दै गर्दा यमनका हुथी विद्रोहीहरूले आफ्नो मौनता तोडेका छन्। इरान समर्थित लडाकू समूहले कुनै पनि क्षण बदला लिन तयार रहेको बताएको छ। हुथी नेता अब्दुल मलिक अल-हुथीले भने – उनका सेनाहरू “ट्रिगरमा औंला राखेर बसेका छन्” र यदि द्वन्द्व बढ्यो भने हस्तक्षेप गर्नेछन्। विज्ञहरू विश्वास गर्छन् – यो इरानको “तीन-चरण रणनीति” को एक हिस्सा हो।

पहिलो चरण भनेको हर्मुजको स्ट्रेट बन्द गर्नु हो जुन पहिले नै भइसकेको छ। दोस्रो चरण भनेको लेबनान र गाजा मोर्चाबाट इजरायललाई अल्झाउनु हो, र तेस्रो चरण भनेको हुथीहरू मार्फत बब अल-मन्डेब बन्द गर्नु हो।

बब अल-मन्देबको अर्थ “आँसुको ढोका” हो । यो संसारको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण समुद्री मार्गहरू मध्ये एक हो। यसले यमनलाई अफ्रिकी देश जिबूटी र इरिट्रियाबाट अलग गर्दछ। यसले लाल सागरलाई एडेनको खाडी र हिन्द महासागरसँग जोड्छ। सुएज नहर मार्फत एशिया र युरोप बीच व्यापार गर्ने प्रत्येक जहाज यो २९ किलोमिटर चौडा च्यानलबाट गुज्रनु पर्छ।

यदि यो मार्ग बन्द भयो भने जहाजहरूले अफ्रिकाको केप अफ गुड होप वरिपरि घुम्नु पर्नेछ। यसले यात्रा १० देखि १५ दिन ढिलो गर्नेछ र इन्धन लागतमा उल्लेखनीय वृद्धि गर्नेछ। यदि होर्मुज जलडमरू र बब अल-मन्डेब दुवै एकैसाथ बन्द भए भने यो विश्वव्यापी व्यापारको लागि विपत्ति भन्दा कम हुनेछैन।

यी दुई मार्गहरूबाट विश्वको समुद्री तेलको लगभग ३०% ढुवानी हुन्छ । बब-एल-मन्डेबबाट मात्र प्रति दिन ८८ लाख ब्यारेल तेल ढुवानी हुन्छ । कच्चा तेलको मूल्य पहिले नै १०० डलर प्रतिब्यारेलको नजिक र यो कुनै पनि बेला नियन्त्रण बाहिर जान सक्छ। यसबाहेक यो समुद्री मार्ग बन्द हुँदा एसियाबाट युरोपमा इलेक्ट्रोनिक्स, मेसिनरी र अन्नको आपूर्ति अवरुद्ध हुनेछ।

लेबनानी-अष्ट्रेलियाली विज्ञ मारियो नेभल भन्छन्, “युद्ध अझ व्यापक र कुरूप हुन लागेको छ।” उनले एक्समा लेखे, “यदि हुथीहरूले इरानसँग पूर्ण सैन्य गठबन्धन बनाए र अर्को महत्त्वपूर्ण जलमार्ग (बाब अल-मन्डेब) बन्द गरे भने लाल सागर पूर्ण रूपमा निषेधित क्षेत्र बन्नेछ, तेलको मूल्य फेरि आकाशिनेछ र विश्वव्यापी व्यापार अझ गम्भीर रूपमा प्रभावित हुनेछ।”

विश्वको सबैभन्दा ठूलो ढुवानी कम्पनी मार्स्कले सुरक्षा चिन्ताका कारण लाल सागरमा हुने आफ्ना उडानहरू र जहाजहरूलाई अस्थायी रूपमा निलम्बन गरेको छ। कम्पनीले बिग्रँदै गएको सुरक्षा अवस्थाका कारण हाल बब अल-मन्डेबमा ढुवानी गर्नु असुरक्षित भएको बताएको छ।

विज्ञ मोहम्मद एल-दोहका अनुसार यस क्षेत्रमा हुथीहरू उल्लेखनीय रूपमा बलियो अवस्थामा छन् । तिनीहरूका ड्रोन र मिसाइलहरू सस्ता छन्, जबकि पश्चिमी देशहरूले तिनीहरूलाई रोक्नको लागि करोडौं डलरको रक्षा प्रणाली तैनाथ गर्नुपर्छ। हुथीहरूले पहिले १०० भन्दा बढी व्यावसायिक जहाजहरूमा आक्रमण गरिसकेका छन्, त्यसैले तिनीहरूको खतरालाई हल्का रूपमा लिन सकिँदैन।

यो तनावको बीचमा, इजरायलले पनि आफ्नो रणनीति परिवर्तन गरेको छ। इजरायलले सोमालील्याण्ड (सोमालियाबाट अलग्गिएको क्षेत्र) लाई मान्यता दिएको छ र त्यहाँ सैन्य आधार स्थापना गर्ने योजना बनाएको छ। यसको उद्देश्य हुथीहरूमाथि नजिकबाट नजर राख्नु र लाल सागरमा आफ्नो स्थिति बलियो बनाउनु हो। यसले युद्धको भौगोलिक दायरा अफ्रिकामा विस्तार हुने सम्भावना बढाएको छ।

अर्कोतर्फ इरानको “एक्सिस अफ रेजिस्टेन्स” (हमास, हिजबुल्लाह र हुथी) अब सँगै मिलेर काम गरिरहेको देखिन्छ। यदि बब अल-मन्डेबलाई अवरुद्ध गरियो भने विश्वले आधुनिक इतिहासको सबैभन्दा ठूलो समुद्री संकटको सामना गर्न सक्छ ।