काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानको आर्थिक मेरुदण्ड मानिने तेल भण्डार र रणनीतिक रूपमा अति महत्त्वपूर्ण खार्ग टापु आफ्नो नियन्त्रणमा लिन सक्ने बताएका छन्। फाइनान्सियल टाइम्ससँगको विशेष कुराकानीमा ट्रम्पले इरानको तेलमाथि अमेरिकाको कब्जा हुनुपर्ने आफ्नो व्यक्तिगत चाहना रहेको खुलासा गरेका हुन्।

यो बयान यस्तो समयमा आएको छ जब मध्य पूर्वमा हजारौँको संख्यामा अमेरिकी सेना परिचालन भइसकेका छन् र इरान तथा इजरायलबीच प्रत्यक्ष सैन्य मुठभेड जारी छ।

खार्ग टापु इरानको तटबाट करिब २४ किलोमिटर (१५ नटिकल माइल) टाढा पर्सियन खाडीमा अवस्थित एउटा सानो पथरीलो टापु हो। यसको महत्त्व विभिन्न कारणले विश्वव्यापी छ । इरानको कच्चा तेलको झण्डै ९० प्रतिशत हिस्सा यही टापुमा रहेको टर्मिनलबाट निर्यात हुन्छ।

यदि अमेरिकाले यस टापुमा कब्जा जमाएमा इरानको अर्थतन्त्र र इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्सको आम्दानीको मुख्य स्रोत ठप्प हुनेछ। विश्लेषकहरूका अनुसार यो टापु कब्जा गरेमा अमेरिकाले इरानको मुख्य भूमिमा स्थल आक्रमण गर्नका लागि यसलाई रणनीतिक सैन्य आधारको रूपमा प्रयोग गर्न सक्छ।

युद्धको बढ्दो चपेटाका कारण विश्वव्यापी इन्धन बजारमा ठूलो हलचल पैदा भएको छ । विगत एक महिनामा कच्चा तेलको मूल्य ५० प्रतिशत भन्दा बढीले बढेको छ। सोमबार बिहान ब्रन्ट क्रुडको मूल्य प्रति ब्यारेल ११६ डलर पुगेको छ, जुन आक्रमणपूर्व ७२ डलर मात्र थियो।

यमनका हूती विद्रोहीहरूले रेड सीमा इन्धन बोक्ने जहाजहरूमाथि आक्रमण बढाएपछि विश्वको १२ प्रतिशत पेट्रोलियम व्यापार हुने यो मार्ग जोखिमपूर्ण बनेको छ।

राष्ट्रपति ट्रम्पले एयर फोर्स वनमा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै इरानमा ‘सत्ता परिवर्तन’ को लक्ष्य हासिल भइसकेको दाबी गरेका छन्। उनले भने – “त्यहाँको पहिलो र दोस्रो शासन तह पूर्ण रूपमा ध्वस्त भइसकेको छ। हामी अहिले बिल्कुलै नयाँ र व्यवहारिक समूहसँग वार्ता गरिरहेका छौँ। म यसलाई नै शासन परिवर्तन मान्छु।”

ट्रम्पले इरानसँग छिट्टै सम्झौता हुन सक्ने संकेत गरे पनि “इरानसँग केही भन्न सकिन्न, वार्ता गर्दागर्दै उनीहरूमाथि बम वर्षाउनुपर्ने स्थिति पनि आउन सक्छ” भन्दै कडा चेतावनी दिएका छन्।

अमेरिकी धम्कीको जवाफमा इरानका सैन्य कमाण्डरहरूले कडा प्रतिक्रिया दिएका छन् । सभामुख मोहम्मद बागेर गालिबाफले इरानी सेना अमेरिकी सैनिकहरू जमिनमा उत्रिने पर्खाइमा रहेको र उनीहरूमाथि “आगोको वर्षा” गरिने चेतावनी दिएका छन्।

खातम अल-अन्बिया सेन्ट्रल हेडक्वार्टर अर्थात इरानको सर्वोच्च सैन्य कमानले अमेरिका र इजरायलका उच्च कमाण्डर तथा राजनीतिक अधिकारीहरूको घरलाई समेत निशाना बनाउन सक्ने बताएको छ।

यस गम्भीर संकटका बीच पाकिस्तानले मध्यस्थकर्ताको भूमिका निर्वाह गरिरहेको छ । पाकिस्तानी विदेशमन्त्री इसहाक डारका अनुसार, अमेरिकाले पाकिस्तानमार्फत इरानलाई १५ बुँदे शान्ति योजना पठाएको छ।

इरानले आफ्नो तर्फबाट ५ वटा सर्त राखेको छ, जसमा विश्वकै महत्त्वपूर्ण जलमार्ग होर्मुज स्ट्रेटमा आफ्नो वैध अधिकार सुनिश्चित हुनुपर्ने माग प्रमुख छ।

विगत २४ घण्टामा क्षेत्रका विभिन्न स्थानमा भीषण आक्रमण भएका छन् । साउदी अरबको रियादस्थित प्रिन्स सुल्तान एयर बेसमा इरानी मिसाइल प्रहार हुँदा १२ अमेरिकी सैनिक घाइते भएका छन् र एउटा इ-३ सेन्ट्री विमान पूर्ण रूपमा ध्वस्त भएको छ।

कुवेतमा भएका हमलामा १० सैनिक घाइते भएका छन्। इजरायली वायुसेनाले तेहरान र अल्ब्रोज प्रान्तका ऊर्जा केन्द्रहरूमा आक्रमण गरेपछि धेरै क्षेत्रमा अन्धकार छाएको छ।

राष्ट्रपति ट्रम्पको खार्ग टापु कब्जा गर्ने रणनीतिले मध्य पूर्वलाई एउटा ठूलो क्षेत्रीय युद्धतर्फ धकेल्ने जोखिम बढाएको छ। एकातिर कूटनीतिक वार्ताका प्रयास भइरहेका छन् भने अर्कोतिर सैन्य मुठभेडले विश्व अर्थतन्त्रलाई नै संकटमा पारेको छ।