काठमाडौंको सडक भनेको केवल अलकत्रा र माटोको पत्र होइन, यो त हजारौं सपना, निराशा, हतारो र निसासिँदो यथार्थको एउटा जिउँदो सङ्ग्रहालय हो। त्यस दिन पनि म त्यस्तै एउटा दिक्कलाग्दो ट्राफिक जामको बीचमा फसेको थिएँ।

चारैतिरबाट आइरहेको गाडीको धुवाँ, हर्नको कोलाहल र मानिसहरूको अनुहारमा पोतिएको एकनासको थकानले सहरलाई कुनै श्यामश्वेत चलचित्र जस्तो नीरस बनाइरहेको थियो। लाग्थ्यो, यो सहरसँग अब बाँड्नका लागि कुनै काव्यिक रस बाँकी छैन, कुनै सुन्दर आख्यान बाँकी छैन।

तर, यथार्थको यो सुक्खा मरुभूमिमा कहिलेकाहीँ यस्ता दृश्यहरू फुत्त निस्किन्छन्, जसले कुनै प्रख्यात साहित्यकारको सर्वाङ्गसुन्दर उपन्यासको पानाबाट सिधै सडकमा ओर्लिएको भ्रम पैदा गरिदिन्छन्।

मेरो पछाडिबाट एउटा भारी र अभिजात्य आवाज गुन्जियो-‘डुक-डुक-डुक-डुक…’

त्यो ३५० सीसीको कालो रोयल इन्फिल्ड बुलेट थियो। तर, मेरो दृष्टि त्यो फलामे यन्त्रमा होइन, त्यसलाई हाँक्ने अश्वारोहीमा गएर टक्क अडियो। समय एकैछिनको लागि शून्यमा परिणत भयो। उनी कुनै साधारण यात्री थिइनन्।

उनको शरीरमा बेरिएको त्यो गाढा रातो सारी हावाको वेगसँगै यसरी उडिरहेको थियो, मानौँ कुनै चित्रकारले क्यानभासमा पोखेको रातो रङले आफैं विद्रोह गरेर बाहिर निस्किएको होस्।

कम्मरमा बाँधिएको मोतीले भरिएको बेल्ट (करधनी) ले उनको सुडौल आकारलाई यति कलात्मक रूपमा बाँधेको थियो कि, उनी प्राचीन ग्रन्थमा वर्णित कुनै अप्सरा र एक्काइसौँ शताब्दीकी ‘साइबोर्ग’ को अद्‌भुत सम्मिश्रण जस्ती देखिन्थिन्।

निधारमा टलक्क टल्किएको रातो टीका, हातमा सजिएका राता चुरा, र दुलहीकै जस्तो सम्पूर्ण शृङ्गार। परम्परागत नेपाली समाजले एउटी दुलहीलाई डोलीभित्र, कारको पछिल्लो सिटमा, वा घुम्टोभित्र लजाउँदै, खुम्चिँदै बसेको परिकल्पना गर्छ। तर, यी नवयौवना त परम्पराको त्यो घुम्टो च्यातेर, रातो सारीमै एउटा भीमकाय कालो बुलेटको एक्सिलेटर निमोठ्दै थिइन्!

त्यो दृश्य देख्दा मलाई पारिजातको अमर कृति ‘शिरीषको फूल’ की ‘सकम्बरी’ को याद आयो। तर यी सकम्बरी शिरीषको फूल जस्तै छुँदा ओइलाउने कोमल थिइनन्, यी त बीपी कोइरालाको उपन्यासकी ‘सुम्निमा’ जस्तै आदिम र आजको आधुनिकताको कसिमा खारिएकी फलामे फूल थिइन्। उनी एउटी यस्ती विद्रोही कविता जस्ती लागिरहेकी थिइन्, जसलाई कुनै छन्दको नियमले बाँध्न सक्दैनथ्यो।

सडकको त्यो रातो बत्तीमा रोकिएका तमाम पुरुषहरूको ‘चेतना’ त्यो क्षण कस्तो भयो होला? पुरुष मनोविज्ञानको चस्माबाट हेर्दा, त्यो एउटा अद्‌भुत भ्रम थियो।

प्रत्येक पुरुषले आफ्नो दिमागको कुनामा उनको एउटा छुट्टै कथा बुन्न भ्याइसकेको थियो। कसैले सोच्यो होला-“के यी आफ्नै विवाह मण्डपबाट विद्रोह गरेर भागेकी कुनै आधुनिक मीरा हुन्?” कसैले कल्पना गर्‍यो होला-“कस्ती निडर र बोल्ड! मेरी जीवनसङ्गीनी पनि यस्तै हावाको वेगसँग उड्न सक्ने भइदिए!”

पुरुषको नजरले स्त्रीलाई सधैँ एउटा ‘रहस्य’ र ‘आकर्षण’ को केन्द्र मान्छ। तर, त्यो बुलेट-दुलहीले पुरुषहरूको त्यो परम्परागत सोचलाई नै चुनौती दिइरहेकी थिइन्। उनी पुरुषको पछाडि बसेर गन्तव्यमा पुग्ने ‘प्यासेन्जर’ थिइनन्, उनी आफ्नै जीवनको ‘स्टेयरिङ’ समातेकी ‘कमान्डर’ थिइन्।

मभित्रको एउटा फोटोग्राफर र लेखक हतारियो। खल्तीबाट मोबाइल निकालेर त्यो अलौकिक दृश्यलाई लेन्समा कैद गर्न खोजेँ। तर, मेरा औँलाहरूले क्यामेराको बटन थिच्न नपाउँदै उनी अगाडि बढिन्। न मैले उनको तस्बिर खिच्न पाएँ, न उनले मतिर हेरेर एउटा सानो मुस्कान नै फ्याँकिन्।

नजर जुधाउने त कुरै छाडौँ, उनले सडकका सयौँ आँखाहरूको अस्तित्वलाई पूरै नजरअन्दाज गरिदिएकी थिइन्। हेल्मेटको पारदर्शी सिसाभित्रबाट उनका आँखाहरू केवल आफ्नो गन्तव्यमा अडिएका थिए।

उनी कसैको ध्यान खिच्न बुलेट लिएर सडकमा आएकी थिइनन्; उनी त केवल आफ्नो यात्रामा थिइन्। उनी परी जस्तै मेरो आँखै अगाडिबाट हुइँकिइन्, र म भने एउटा प्यासी यात्रीले मरुभूमिमा पानीको छाल देखेर पनि छुन नपाएको जस्तो ‘मृगतृष्णा’ मा फसेँ।

हरियो बत्ती बल्यो। सडकको कोलाहल फेरि सुरु भयो। तर, मेरो मष्तिष्कमा भने तिनै ‘बुलेट-दुलही’ को रातो सारी र कालो मेसिनको द्वन्द्व खेलिरह्यो।

हामी सडकमा देखिने बाहिरी आवरणलाई मात्र सत्य मान्छौँ। तर, गहिरिएर सोच्ने हो भने, के उनी साँच्चै त्यत्तिकै स्वतन्त्र, सुन्दर र निडर होलिन त जति उनी देखिएकी थिइन्? त्यो रातो सारी र मोतीको बेल्टले सजिएको कम्मरभित्र, कतै समाजले भिराइदिएका अदृश्य साङ्लाका डामहरू त लुकेका छैनन्?

बुलेटको त्यो चर्को ‘डुक-डुक’ आवाजले कतै उनको मनभित्रको कुनै पुरानो दर्द, चित्कार वा एक्लोपनलाई पो दबाइरहेको छ कि? के थाहा, उनी आफ्नो रहरले उडिरहेकी थिइन् वा कसैले थोपरेको ‘जिम्मेवारी’ को गह्रौँ भारी बोकेर कुनै गन्तव्यमा पुग्न हतारिएकी थिइन्?

समाजले स्त्रीलाई आज एउटा दोबाटोमा उभ्याइदिएको छ। एकातिर उसलाई ‘परम्परा’ को रातो सारी र चुरा लगाएर ‘संस्कारी’ देखिनु छ, अर्कोतिर बाँच्नका लागि ‘आधुनिकता’ को बुलेट बाइक पनि आफैँ हाँक्नु परेको छ।

स्वतन्त्रताको यो दौडमा उनले कति धेरै सम्झौताका उकालो-ओरालोहरू पार गरिन् होला? उनको त्यो कडा र आत्मविश्वासले भरिएको आवरणभित्र कति धेरै नसुनाइएका पीडा र घाउहरू सिलाइएका होलान्?

सडकको त्यो एक झल्कोले मलाई सहरको धूलो र विकासका निख्खर गन्थनहरूबाट निकालेर एकैछिन दर्शन, साहित्य र यथार्थको गहिरो तलाउमा डुबाइदियो। मलाई थाहा छ, ती अपरिचित ‘बुलेट-दुलही’ लाई म अब फेरि कहिल्यै भेट्ने छैन। उनी मेरो जीवनको क्यानभासमा कोरिएको एउटा यस्तो अमूर्त चित्र हुन्, जसको कुनै शीर्षक छैन।
तर, जति पटक सडकमा कालो बुलेटको आवाज गुन्जिनेछ, मेरो मनले त्यही हावामा उडिरहेको रातो सारी, कम्मरको मोतीको बेल्ट र ती आँखाहरूको खोजी गरिरहनेछ- जो देखिएजस्तै सुन्दर पक्कै थिइन्, तर जसका नदेखिएका कथाहरू त्यो बुलेटको गतिभन्दा पनि धेरै टाढा र गहिरा थिए।