काठमाडौं । पश्चिमी प्रशान्त महासागर क्षेत्रमा हाल गम्भीर मौसमी अशान्ति जारी छ। एकैसाथ धेरै ‘ट्रपिकल चक्रवात’ हरू सक्रिय भएपछि यस क्षेत्रका देशहरूका लागि गम्भीर चुनौती थपिएको छ। जसमध्ये ‘डल्फिन’ नामको शक्तिशाली आँधी चीनको पूर्वी तटमा प्रवेश गरिसकेको छ भने ‘चान-होम’ नामक अर्को ट्रपिकल स्टर्म जापानको मुख्य भूभागतर्फ अघि बढिरहेको छ।

यसैबिच, मारियाना द्वीप समूह वरपर अन्य तीनवटा मौसमी प्रणालीहरू घुमिरहेका छन्। यो अवस्थाले स्थानीय स्तरमा भारी वर्षा, तीव्र हावाहुरी र बाढीको जोखिम मात्र बढाएको छैन, बरु यसले भारतीय उपमहाद्वीपको मनसुनमा समेत असर पार्न सक्ने मौसमविद्हरूले बताएका छन्।

‘डल्फिन’ आँधी यस वर्ष चीनमा ठोक्किने सबैभन्दा शक्तिशाली ट्रपिकल चक्रवात प्रमाणित भएको छ। यसले ९ अगस्ट २०२६ को बेलुका करिब ५:३० बजे झेजियाङ प्रान्तको युहुआन नजिकै पहिलो पटक ल्यान्डफल गरेको थियो।

ल्यान्डफलका क्रममा यसको अधिकतम हावाको गति प्रतिघण्टा १५० देखि १५१ किलोमिटरसम्म मापन गरिएको थियो, जुन स्याफिर-सिम्पसन स्केलमा ‘क्याटेगरी १’ आँधीसरह मानिन्छ। यस आँधीले करिब एक घण्टापछि वेन्झोउ नजिकै दोस्रो ल्यान्डफल गर्‍यो। यसअघि यो जापानको दक्षिणी ओकिनावा प्रान्त भएर गुज्रिएको थियो, जहाँ बिजुली आपूर्ति ठप्प हुनुका साथै केही मानिसहरू घाइते भएका थिए।

चीनमा यस आँधीका कारण व्यापक पूर्वतयारी गरिएको थियो। १० लाखभन्दा बढी मानिसहरूलाई सुरक्षित स्थानमा सारिएको छ। वेन्झोउ सहरबाट मात्रै ९ लाखभन्दा बढी मानिसहरूलाई स्थानान्तरण गरिएको थियो भने हजारौँ आपत्कालीन आश्रयस्थलहरू खोलिएका छन्।

साङ्घाईमा पनि हजारौँ मानिसहरूलाई सुरक्षित ठाउँमा सारिनुका साथै करिब १४ सय देखि १५ सय उडानहरू रद्द गरिएका थिए। अधिकारीहरूले भारी वर्षा, हावाहुरी, बाढी र पहिरोको खतरालाई ध्यानमा राख्दै उच्च तहको ‘रेड अलर्ट’ जारी गरेका थिए। ल्यान्डफलपछि यो कमजोर भई ‘ट्रपिकल स्टर्म’ मा परिणत भएको छ र आन्तरिक भूभागजारतर्फ अघि बढिरहेको छ, जहाँ बुधबारसम्म भारी वर्षाको खतरा कायमै छ।

झेजियाङ, जियाङ्सु, अनहुई र वरपरका क्षेत्रहरूमा २०० देखि ५०० मिलिमिटरसम्म वर्षा हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ, जसका कारण नदीहरूमा बाढी र पहाडी क्षेत्रमा पहिरोको जोखिम बढेको छ। डल्फिन आँधीको मुख्य विशेषता के थियो भने यो अन्तर्राष्ट्रिय तिथि रेखा नजिकै बनेर लामो दूरी तय गर्दै चीनसम्म पुगेको थियो।

यसको जीवनकाल औसत आँधीभन्दा धेरै गुणा लामो रह्यो र यसले ‘सुपर स्टर्म’ को तीव्रतासमेत हासिल गरेको थियो। जलवायु परिवर्तनका दृष्टिले पनि यो घटनालाई महत्त्वपूर्ण मानिएको छ, किनकि समुद्रको सतहको तापक्रम वृद्धिले यस्ता शक्तिशाली र लामो समयसम्म टिकिरहने आँधीहरूलाई बल पुर्‍याउँछन्।

यसैबिच, ‘चान-होम’ नामक चक्रवाती आँधी जापानतर्फ अघि बढिरहेको छ। यो उत्तर-पश्चिमी प्रशान्त महासागरमा बनेको १४औँ मौसमी प्रणाली हो। यो जापानको पूर्वोत्तर भाग, विशेष गरी होन्सु द्वीपको मध्य वा उत्तर-पूर्वी भागतातर्फ बढिरहेको छ। यो मङ्गलबार रातिसम्म जापानको मुख्य भूभागमा ल्यान्डफल हुन सक्ने वा त्यसको नजिकैबाट गुज्रिने सम्भावना छ। हाल यसको हावाको गति ४० देखि ५० नट्सको वरपर छ। यो बिस्तारै बलियो हुन सक्ने भए पनि ल्यान्डफलका क्रममा कमजोर हुन सक्ने अनुमान छ।

जापानमा यस आँधीका कारण भारी वर्षा, हावाहुरी र अग्ला समुद्री लहरहरूको खतरा छ। यो पहिलेदेखि नै सक्रिय अन्य प्रणालीहरूसँग मिलेर क्षेत्रको मौसमलाई अझ बढी अस्थिर बनाइरहेको छ। अमेरिकी सैन्य अखडासहित धेरै क्षेत्रहरूमा उच्च सतर्कता अपनाइएको छ। चान-होम गुज्रिएपछि यो जापान सागरतर्फ बढ्दै ‘ट्रपिकल डिप्रेसन’ मा परिणत हुने सम्भावना छ।

मारियाना द्वीप समूह (जसमा गुआम र उत्तरी मारियाना द्वीपहरू पर्छन्) वरपर पनि धेरै उष्णकटिबंधीय प्रणालीहरू सक्रिय छन्। जसमा ‘ट्रपिकल स्टर्म पेइलोउ’ र अन्य मौसमी अशान्तिहरू समावेश छन्।

पश्चिमी प्रशान्त क्षेत्रमा एकैसाथ धेरै प्रणालीहरू सक्रिय हुनुले यो वर्षको मौसम अत्यधिक सक्रिय रहेको सङ्केत गर्छ। यस वर्ष यसअघि पनि ‘सुपर स्टर्म बावी’ जस्ता शक्तिशाली आँधीहरू मारियाना क्षेत्र भएर गुज्रिएका थिए, जसले गुआम र वरपरका टापुहरूलाई प्रभावित पारेका थिए।

यी मौसमी प्रणालीहरू समुद्रको तातो पानी र अनुकूल वायुमण्डलीय स्थितिका कारण बनिरहेका हुन्। अल-निनो को प्रभावले यस क्षेत्रमा आँधीहरूको सङ्ख्या र तीव्रता बढाउन सक्छ। साना टापुहरू भएकाले यस्ता आँधीबाट बिजुली, खानेपानी र सञ्चार व्यवस्था तुरुन्तै अवरुद्ध हुने गर्दछ।

प्रत्यक्ष रूपमा यी आँधीहरू दक्षिण एसियातर्फ आइरहेका छैनन्, तर वायुमण्डलीय सञ्चार मार्फत यिनले अप्रत्यक्ष प्रभाव पार्न सक्छन्। वैज्ञानिक अध्ययनहरूका अनुसार पश्चिमी उत्तर प्रशान्तमा सक्रिय चक्रवाती आँधीहरूले बङ्गालको खाडीमा बन्ने ‘न्यून चापीय क्षेत्र’को विकासलाई प्रभावित पार्न सक्छन्।

जब प्रशान्त महासागरमा शक्तिशाली आँधीहरू बन्छन्, तिनले जलवाष्पयुक्त हावालाई पूर्वी दिशातातर्फ खिच्न सक्छन्, जसका कारण भारतीय उपमहाद्वीपतिर आउने चिसोपनाको मात्रा घट्न पुग्छ। यसले गर्दा मनसुनी रेखाको स्थितिमा बदलाव आउन सक्छ र बङ्गालको खाडीमा नयाँ न्यून चापीय प्रणाली वा ‘डिप्रेसन’ बन्न अवरोध सिर्जना हुन सक्छ।

बङ्गालको खाडीमा बन्ने यस्ता न्यून चापीय प्रणालीहरू नै भारत र नेपालका धेरैजसो भूभागमा वर्षा गराउने मुख्य कारक हुन्। फलस्वरूप, केही समयका लागि मनसुन कमजोर हुने वा ‘मनसुन ब्रेक’ को स्थिति पैदा हुन सक्छ— खास गरी यदि आँधी लामो समयसम्म सक्रिय रह्यो भने।

यद्यपि, विज्ञहरूका अनुसार ‘डल्फिन’ जस्तै एउटा मात्र आँधीले लामो समयसम्म मनसुनलाई प्रभावित पार्ने सम्भावना कमै हुन्छ। यसको प्रभाव आँधी कति समयसम्म तीव्र रहन्छ र कुन दिशातर्फ जान्छ भन्ने कुरामा निर्भर गर्छ। केही अवस्थामा, यी प्रणालीहरूले मनसुनी हावालाई झन् बलियो बनाएर पश्चिमी तटीय क्षेत्रहरूमा वर्षा बढाउन पनि सक्छन्।

भारतीय मौसम विज्ञान विभागले यस्ता टाढाका मौसमी घटनाहरूमाथि निरन्तर नजर राखिरहेको छ, किनकि अल-निनो र प्रशान्त महासागरका आँधीहरूले संयुक्त रूपमा मनसुनको ढाँचा परिवर्तन गर्न सक्छन्।

समग्रमा, यी आँधीहरूले विश्वव्यापी जलवायु प्रणालीको जटिलतालाई दर्शाउँछन्। पश्चिमी प्रशान्तको यो मौसमी गतिविधिले मनसुनलाई अस्थायी रूपमा प्रभावित पार्न सक्ने भए पनि यसको सटीक प्रभाव निरन्तरको अनुगमनपछि मात्रै स्पष्ट हुनेछ।