काठमाडौं । अमेरिकाले अफगानिस्तानमा ड्रोन हमलामा अलकायदाका नेता अयमान अल जवाहिरीको हत्या गरेको छ । अल-जवाहिरीलाई अलकायदाको मस्तिष्क भनिन्छ। आँखाका डाक्टर अल-जवाहिरीले इजिप्टको इस्लामिक जिहादी समूह बनाउन मद्दत गरेका थिए ।

ओसामा बिन लादेनलाई सन् २०११ मा अमेरिकाले मारेको थियो र त्यसबेलादेखि अल-जवाहिरीले अलकायदाको नेतृत्व गर्दै आएका थिए। यसअघि अल जवाहिरीलाई ओसामा बिन लादेनको दाहिने हात मानिन्थ्यो। अमेरिकामा सेप्टेम्बर ११, २००१ मा भएको आक्रमणको पछाडि अल-जवाहिरीको दिमाग भएको मानिन्छ।

अल–जवाहिरी ओसामा बिन–लादेनपछि अल–कायदाका दोस्रो नेता थिए । अल-जवाहिरीलाई सन् २००१ मा अमेरिकाले २२ मोस्ट वान्टेड आतंकवादीको सूचीमा राखेको थियो। अमेरिकाले अल जवाहिरीमाथि २५ मिलियन डलर इनाम राखेको थियो ।

हालैका वर्षहरूमा, जवाहिरी अल कायदाको प्रमुख प्रवक्ताको रूपमा देखा परेका थिए। २००७ मा, अल-जवाहिरी १६ भिडियो र अडियो टेपहरूमा देखा परे जो ओसामा बिन लादेनको भन्दा चार गुणा बढी थियो ।

अल-कायदाले विश्वभरका मुस्लिमहरूमा कट्टरता र अतिवाद जगाउने प्रयास गरेको थियो। गत हप्ता काबुलमा जवाहिरी लुकेको ठाउँमा अमेरिकाले आक्रमण गरेको यो पहिलो पटक होइन।

सन् २००६ को जनवरीमा अमेरिकाले अफगानिस्तानसँगको पाकिस्तानको सीमामा पनि मिसाइल आक्रमण गरेको थियो । आक्रमणमा चार अलकायदा सदस्य मारिए तर अल जवाहिरी बाँचे।

आक्रमणको दुई हप्तापछि अल-जवाहिरीले एक भिडियोमा देखा परेका थिए जसमा उनले तत्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति जर्ज डब्लु बुशलाई उनीसँग संसारको सम्पूर्ण शक्ति नभएको भन्दै धम्की दिएक थिए ।

अल जवाहिरीको जन्म सन् १९५१ जुन १९ मा इजिप्टको राजधानी कायरोमा भएको थियो । जवाहिरीको जन्म एक प्रतिष्ठित मध्यमवर्गीय परिवारमा भएको थियो।

उनको परिवारमा डाक्टर र विद्वानहरू थिए। अल-जवाहिरीको हजुरबुवा रबिया अल-जवाहिरी मध्य पूर्वको सुन्नी इस्लामिक अध्ययन केन्द्र अल-अजहरका ग्रान्ड इमाम थिए। उनका काका अरब लिगको पहिलो महासचिव थिए।

जवाहिरी स्कूलमा हुँदा इस्लामको राजनीतिमा संलग्न भए। १५ वर्षको उमेरमा उनी अवैध मुस्लिम ब्रदरहुडको सदस्य भएको आरोपमा पक्राउ परेका थिए।

मुस्लिम ब्रदरहुड इजिप्टको सबैभन्दा पुरानो र सबैभन्दा ठूलो इस्लामिक संगठन हो। अल-जवाहिरीको राजनीतिक गतिविधिहरूले कायरो विश्वविद्यालयमा उनको चिकित्सा अध्ययनमा बाधा पुर्‍याएन।

उनले सन् १९७४ मा यहाँबाट मेडिसिनमा स्नातक गरे र यहाँबाट चार वर्षपछि शल्यक्रियामा स्नातकोत्तर गरे । अल-जवाहिरीका पिता मोहम्मदको सन् १९९५ मा मृत्यु भएको थियो। उनी कायरो विश्वविद्यालयमा फार्माकोलजीका प्रोफेसर थिए।

जवाहिरीले सुरुमा पारिवारिक परम्परालाई पछ्याए। उनले कायरोमा मेडिकल क्लिनिक खोलेका थिए तर चाँडै चरमपन्थी इस्लामिक समूहहरूको प्रभावमा परे। यी समूहहरूले इजिप्टको सरकारलाई ध्वस्त पार्न खोजिरहेका थिए।

१९७३ मा इजिप्ट इस्लामिक जिहाद बन्यो र अल-जवाहिरी यसमा सामेल भए। सन् १९८१ मा इजिप्टका तत्कालीन राष्ट्रपति अनवर सदातको सैन्य परेडमा हत्या भएको थियो । हत्यामा संदिग्ध इजिप्टियन इस्लामिक जिहादका व्यक्ति थिए। उनीहरु सयौंको संख्यामा सेनाको पोशाकमा थिए । यसमा अल-जवाहिरी पनि थिए।

अनवर सदातले इजरायलसँग शान्ति सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका थिए । यसबाट इस्लामिक कार्यकर्ता आक्रोशित भएका थिए । यसअघि सदातले आफ्ना आलोचकलाई पनि पक्राउ गरिसकेका थिए ।

अनवर सदातको हत्यापछि अदालतको सुनुवाइका क्रममा अल-जवाहिरी अभियुक्तहरूको नेताको रूपमा देखा परेका थिए। उनले अदालतमा भनेका थिए, ‘हामी मुस्लिम हौं र आफ्नो धर्ममा विश्वास गर्छौं। हामी इस्लामिक देश र समाज निर्माण गर्ने प्रयासमा छौं।’ अल-जवाहिरीले अनवर सादातको हत्यामा सफाइ पाए पनि अवैध हतियार राखेको अभियोगमा सजाय पाएका थिए।

उक्त मुद्दामा उनलाई तीन वर्षको जेल सजाय सुनाइएको थियो । अल-जवाहिरीसँग बसेका कैदीहरूका अनुसार जवाहिरीले जेलमा यातनाको सामना गर्नुपरेको थियो। उनलाई जेलमा कुटपिट पनि भयो । जेलको अनुभवले उनलाई पूरै परिवर्तन गरिदियो र उनी हिंसात्मक इस्लामिक कट्टरपन्थी बनेको बताइएको छ।

सन् १९८५ मा जेलबाट रिहा भएपछि अल जवाहिरी साउदी अरब गएका थिए । साउदीपछि उनी पाकिस्तानको पेशावर सहर र त्यसपछि छिमेकी राष्ट्र अफगानिस्तान गए । अफगानिस्तानमा नै उनले इजिप्टियन इस्लामिक जिहादको एउटा गुटलाई संगठित गरेका थिए। तर अफगानिस्तानमा सोभियत संघको नियन्त्रणमा उनले डाक्टरको रूपमा काम गरिरहे।

१९९२ मा आफ्नो पुन: उदय पछि जवाहिरीले इजिप्टियन इस्लामिक जिहादको कमान्ड लिए। इजिप्टमा सरकारी मन्त्रीहरू र प्रधानमन्त्री आतिफ सिद्दीकीमाथि भएको आक्रमणमा संगठनले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो र जवाहिरीलाई मुख्य योजनाकार मानिएको थियो।

यस समूहको अभियानका कारण त्यहाँको सरकार ढल्यो र सन् १९९० को मध्यमा इजिप्ट इस्लामिक स्टेट बन्यो। यस अभियानमा १२०० भन्दा बढी इजिप्टियनहरू मरे। सन् १९९७ मा अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले इजिप्टको लक्सर सहरमा विदेशी पर्यटकमाथि भएको आक्रमणको लागि अल-जवाहिरीलाई दोष लगाएको थियो।

जवाहिरीले सन् १९९० को दशकमा आर्थिक स्रोत खोज्न विश्वका धेरै देशको भ्रमण गरेको विश्वास गरिन्छ। अफगानिस्तानबाट सोभियत संघ फिर्ता हुँदा अल-जवाहिरी बुल्गेरिया, डेनमार्क र स्विजरल्याण्डमा बस्दै आएका थिए। उनले नक्कली राहदानी लिएर बाल्कन, अस्ट्रिया, यमन, इराक र फिलिपिन्सको भ्रमण पनि गरेका थिए ।

जवाहिरी डिसेम्बर १९९६ मा ६ महिना रुसी हिरासतमा थिए। उनी वैध भिसा बिना चेचन्यामा पक्राउ परेका थिए। अल-जवाहिरीले लेखेका छन् कि रूसी प्रशासनले उनको अरबी अक्षर बुझ्न असफल भएको थियो। यस्तो अवस्थामा उनी आफ्नो परिचय लुकाउन सफल भए । अल-जवाहिरी सन् १९९७ मा अफगानिस्तानको जलालाबाद सहरमा सरेको मानिन्छ। ओसामा बिन लादेन त्यही ठाउँमा थिए ।

एक वर्ष पछि, इजिप्ट इस्लामिक जिहाद अन्य पाँच अतिवादी इस्लामिक समूहहरूसँग सामेल भयो, । जसमा ओसामा बिन लादेनको अल-कायदा पनि समावेश थियो। यी सबैलाई मिलाएर विश्व इस्लामिक मोर्चाको गठन भयो । यसको उद्देश्य यहूदी र ईसाईहरू विरुद्ध जिहाद थियो। पहिलो घोषणामा यो संगठनले अमेरिकी नागरिकलाई मार्ने फतवा जारी गरेको थियो।

छ महिना पछि धेरै आक्रमणहरू भए। केन्या र तान्जानियामा अमेरिकी दूतावासमा आक्रमण हुँदा २२३ जनाको मृत्यु भएको थियो । अल-जवाहिरीको स्याटेलाइट टेलिफोनमा भएका कुराकानीहरू बिन-लादेन र अल-कायदा आक्रमणको पछाडि थिए भन्ने प्रमाणको रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ।

आक्रमणको दुई हप्तापछि अमेरिकाले अफगानिस्तानमा रहेको समूहको प्रशिक्षण केन्द्रलाई ध्वस्त पारेको थियो। भोलिपल्ट जवाहिरीले पाकिस्तानी पत्रकारलाई फोन गरेर भने, ‘तपाईं अमेरिकालाई भन्नुहोस् कि हामी उनीहरूको बमबारी, धम्की र आक्रमणबाट डराउने छैनौं। लडाई भर्खरै सुरु भएको छ।”