काठमाडौं । भारतले रुसबाट पश्चिमी देशले प्रतिबन्ध लगाएको कच्चा तेलको खरिदमा लगातार वृद्धि गरिरहेको छ । जुलाईमा भारतले चीनलाई पछाडि पार्ने देखाएको छ । यो अनुमान गरिएको छ कि भारतले यस महिना चीनलाई रूसबाट समुद्री मार्गबाट ​​सबैभन्दा ठूलो तेल आयात गर्ने देशको रूपमा उछिन्नेछ।

रूसबाट छुटमा उपलब्ध हुने यूराल ग्रेड कच्चा तेलको माग भारतमा लगातार बढिरहेको छ। यस्तो अवस्थामा जुलाईमा भारतमा रुसबाट कच्चा तेलको आयात प्रतिदिन १० लाख ब्यारेलभन्दा बढी हुन सक्ने लन्डनस्थित ऊर्जा विश्लेषक फर्म भोर्टेक्सले दाबी गरेको छ । यसमा जुलाई २५ सम्म यूराल कच्चा तेलको हिस्सा दैनिक ८ लाख ८० हजार ब्यारेल रहेको छ भने चीनले जुलाईमा भारतको तुलनामा रुसबाट कच्चा तेलको आयात कम गरेको छ ।

चीनबाट सही तथ्याङ्क नआएका कारण यी अनुमानहरू विश्वस्त छैनन्, तर भोर्टेक्साका चिनियाँ विश्लेषक एम्मा लीका अनुसार चीन र भारतले लगातार रुसको कच्चा तेल समुद्री मार्गबाट ​​खरिद गरिरहेका छन् र जुलाईमा भारतले चीनलाई पछि पार्दै सबैभन्दा ठूलो आयात गर्ने सम्भावना छ।

रुसबाट समुद्री मार्गबाट ​​आउने कच्चा तेल आयातमा भारतले चीनलाई उछिनेको यो पहिलो पटक हो । जुलाईमा हरेक दिन रुसी युराल कच्चा तेलको ३० लाख ब्यारेल जहाजबाट चीन पुग्यो ।

चीनले रुसी एस्पो ब्लेन्ड कच्चा तेल आयात गर्छ, जुन उसका स्वतन्त्र रिफाइनरहरू त्यसमा पनि शानडोङका रिफाइनरहरूले धेरै मन पराउँछन्। चीनले दीर्घकालीन सम्झौताहरू अन्तर्गत पाइपलाइनहरूबाट एस्पो मिश्रणहरू पनि आयात गर्दछ, तर भर्टेक्साको अध्ययनले रूसबाट पाइपलाइनहरू मार्फत पठाइएको कच्चा तेल समावेश गर्दैन।

एाइपबाट हुने निर्यात रुसबाट निर्यात हुने कुल कच्चा तेलको १० प्रतिशत मात्रै हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ । बाँकी ९० प्रतिशत तेल सामुद्रिक पानीजहाजबाट आपूर्ति हुने गरेको छ । भर्टेक्साले आफ्नो अध्ययनमा जहाजबाट हुने यो आपूर्ति समावेश गर्दछ।

रुस–युक्रेन युद्ध सुरु हुनुअघि रुसबाट पाइपलाइनमार्फत पठाइएको कच्चा तेलको हिस्सा ३० प्रतिशत थियो । यसमध्ये धेरैजसो युरोप जाने गर्थे, जुन अहिले शून्यमा झरेको छ । भारतले मुख्यतया यूराल ग्रेड खरिद गर्छ, जुन कालो सागर र भूमध्यसागरको बन्दरगाहबाट पठाइन्छ।

यस वर्षको अप्रिल र मेको बीचमा, रुसमाथि पश्चिमी प्रतिबन्धका बीच रुसबाट भारतमा आयात ३.७ गुणाले बढेको छ। यस अवधिमा भारतमा रुसबाट आयात बढेर ५ अर्ब डलर पुगेको छ, जसमा कच्चा तेलको सबैभन्दा ठूलो हिस्सा रहेको छ।

यो आयात सन् २०२१-२०२२ मा रूसबाट भएको कुल आयातको झण्डै आधा हो। फेब्रुअरीमा युक्रेनमा रुसले आक्रमण गरेपछि रुसबाट भारतमा हुने आयात साढे तीन गुणा बढेर ८.६ अर्ब डलर पुगेको छ । यस अवधिमा सन् २०२१ मा रुसबाट भारतमा २.५ बिलियन डलरको आयात भएको थियो ।

वाणिज्य विभागको तथ्यांकअनुसार पेट्रोलियम पदार्थबाहेक मल, खाद्य तेललगायत अन्य वस्तुको आयात पनि बढेको छ । कोकिङ कोल र थर्मल कोइलाको आयातमा पनि ठूलो वृद्धि भएको छ । बहुमूल्य पत्थर र हिराको आयात घटेको छ ।

जुन महिनामा भारतमा रुसबाट तेल आयात रेकर्ड स्तरमा पुगेको छ । रिपोर्टका अनुसार जुनमा भारतले रुसबाट दैनिक ९५०,००० ब्यारेल तेल आयात गरेको थियो। व्यापारिक स्रोतले दिएको तथ्याङ्क अनुसार भारतको कुल आयातमा रुसी तेलको हिस्सा निकै बढेको छ ।

२४ फेब्रुअरीमा युक्रेनमा भएको हमलापछि अमेरिका र पश्चिमी देशहरूले रुसमाथि कडा आर्थिक प्रतिबन्ध लगाए पनि भारतीय तेल कम्पनीहरूले रुसी कच्चा तेल ठूलो छुटमा खरिद गरिरहेका छन् ।