काठमाडौँ। तपाईँ दिनभर कुर्सीमा कसरी बस्नुहुन्छ? मोबाइल चलाउँदा टाउको कत्तिको झुकाउनुहुन्छ? यदि यी कुराहरूमा ध्यान दिनुभएको छैन भने सावधान हुनुहोस्। आजभोलिको आधुनिक र व्यस्त जीवनशैलीमा गलत आसनका कारण ढाड र कम्मर दुख्ने समस्या एउटा गम्भीर महामारीका रूपमा देखा पर्न थालेको छ।

खराब आसनको प्रभाव तुरुन्तै स्पष्ट नहुन सक्छ, तर समयसँगै यसले स्वास्थ्यमा गम्भीर र दीर्घकालीन असरहरू निम्त्याउने चिकित्सक तथा मेरुदण्ड विशेषज्ञहरू बताउँछन्।

जब हामी कार्यालयमा वा घरमा कुर्सीमा कुल्चिएर (कुप्रो परे) बस्छौं, ढाडको सहारा बिना लामो समय काम गर्छौं, वा घन्टौँसम्म घाँटी झुकाएर मोबाइल फोन स्क्रोल गरिरहन्छौं, तब हाम्रो मेरुदण्ड यसको प्राकृतिक संरचना र सन्तुलनबाट विचलित हुन थाल्छ।

मानव मेरुदण्डको आफ्नै एउटा प्राकृतिक S आकारको वक्रता हुन्छ। गलत तरिकाले बस्दा वा उभिँदा उक्त संरचनामा अत्यधिक दबाब पर्छ। यसले सुरुमा मांसपेशीमा तनाव, कडापन र हल्का पीडा निम्त्याउँछ। तर, समस्या यहीँ रोकिँदैन। बिस्तारै यो दुखाइ पछाडिको तल्लो भाग बाट बढेर घाँटी, काँध र टाउको सम्म फैलिन थाल्छ।

विज्ञहरू के भन्छन्:
वरिष्ठ फिजियोथेरापिस्ट तथा मेरुदण्ड विशेषज्ञहरूका अनुसार, गलत आसनका कारण मेरुदण्डका डिस्कहरू ९म्ष्कअक० चाँडै खिइने र ‘स्लिप डिस्क’ हुने जोखिम उच्च हुन्छ।

‘हामीकहाँ आउने ढाड र घाँटी दुखाइका बिरामीहरूमध्ये झन्डै ७० प्रतिशतको मुख्य कारण नै गलत आसन र निष्क्रिय जीवनशैली हुने गरेको छ। सुरुमै ध्यान नदिए यसले भविष्यमा नर्भ कम्प्रेसन (नसा च्यापिने)जस्ता जटिलता निम्त्याउन सक्छ,’ विज्ञहरू भन्छन्।

खराब आसनबाट कसरी जोगिने? विज्ञहरूका मुख्य ५ सुझाव:
ढाड र मेरुदण्डलाई स्वस्थ राख्न र गलत आसनबाट हुने क्षति रोक्न विज्ञहरूले निम्नलिखित उपायहरू अपनाउन सुझाव दिएका छन्:

२-२०-२० को नियम अपनाउनुहोस्:  लगातार एकै ठाउँमा नबस्नुहोस्। प्रत्येक २० देखि ३० मिनेटको अन्तरालमा कुर्सीबाट उठ्नुहोस्, कम्तीमा २० सेकेन्ड जति यताउता हिँड्नुहोस् वा शरीरलाई ‘स्ट्रेच’ (तन्काउने) गर्नुहोस्।

एर्गोनोमिक्स (Ergonomics) मा ध्यान दिनुहोस्: कम्प्युटरमा काम गर्दा स्क्रिनको तह आँखाको सिधा हुनुपर्छ ताकि घाँटी झुकाउनु नपरोस्। कुर्सीको उचाइ यस्तो हुनुपर्छ कि तपाईँका दुवै गोडा भुइँमा सिधा टेक्न सकियोस् र ढाडलाई उचित सपोर्ट मिलोस्।

मोबाइल चलाउने सहि तरिका: मोबाइल हेर्दा टाउकोलाई तल झुकाउनुको सट्टा मोबाइल फोनलाई नै अलि माथि (आँखाको लेभलमा)ल्याएर हेर्ने बानी बसाल्नुहोस्। यसले घाँटीको ‘टेक्स्ट नेक’ (Text Neck) समस्याबाट जोगाउँछ।

मांसपेशी बलियो बनाउने व्यायाम: कोर (पेट र कम्मरको) मांसपेशी बलियो बनाउने व्यायामहरू गर्नुहोस्। योग, प्लाङ्क (एबिलप) र पौडी खेल्नाले मेरुदण्डलाई सीधा राख्ने मांसपेशीहरूलाई शक्ति दिन्छ।

उभिँदा र सामान उठाउँदा सजगता: उभिँदा सधैँ दुवै खुट्टामा समान वजन दिएर सिधा उभिनुहोस्। भुइँबाट गरौँ सामान उठाउँदा कम्मरबाट मात्र नझुकी, घुँडा खुम्च्याएर (स्क्वाट पोजिसनमा) उठाउने गर्नुहोस्।

लामो समयसम्म बस्ने जागिर भएका वा डिजिटल ग्याजेटको अत्यधिक प्रयोग गर्नेहरूका लागि आसन सुधार्नु अब फेसन मात्र होइन, स्वास्थ्यका लागि अनिवार्य सर्त बनेको छ। सुरुवाती चरणमा आसन सुधार्न थोरै सचेत भए पुग्छ, तर रोग लागिसकेपछि महिनौँको थेरापी वा शल्यक्रियासम्म गराउनुपर्ने हुन सक्छ, चिकित्सकहरूको सुझाव छ। त्यसैले आजैबाट आफ्नो बस्ने, उठ्ने र हिँड्ने शैलीमा ध्यान दिऔँ र मेरुदण्डलाई स्वस्थ राखौँ।