जेनेभा। मध्यपूर्वको बढ्दो तनाव अन्त्य गर्ने उद्देश्यका साथ स्विट्जरल्यान्डको स्विस रिसोर्ट बुर्गेन्स्टकमा सुरु भएको इरान-अमेरिका वार्तामा प्रारम्भिक सकारात्मक संकेतहरू देखिएका छन्।

मध्यस्थता गरिरहेका पाकिस्तान र कतारका अनुसार पहिलो चरणको यो छलफल निकै रचनात्मक वातावरणमा सम्पन्न भएको छ। दुवै पक्षबीच रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण मानिने हर्मुज जलघाँटीलाई खुला राख्ने र लेबनानमा पुनः द्वन्द्व भड्किन नदिन प्रत्यक्ष सम्पर्क च्यानलसहितको विशेष संयन्त्र स्थापना गर्ने सहमति भएको छ।

प्राविधिक तहमा थप छलफल अघि बढाउन आवश्यक प्रक्रिया तय गरिएको छ भने लेबनानमा हिंसा रोक्न सम्बन्धित पक्ष र लेबनानी अधिकारीहरूबीच समन्वय गर्ने उद्देश्यले ‘डि-कन्फ्लिक्सन सेल’ समेत गठन गरिएको छ। बाँकी साताभरि प्राविधिक टोलीको वार्ता स्विट्जरल्यान्डमै जारी रहने बताइएको छ।

अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्स र इरानी संसद् अध्यक्ष मोहम्मद बाघेर गालिबाफ नेतृत्वको प्रतिनिधिमण्डलबीच आइतबारदेखि औपचारिक संवाद सुरु भएको हो। यो वार्ता प्रक्रिया आगामी दुई महिनासम्म चल्ने कार्यतालिका छ।

गत फेब्रुअरी २८ मा इजरायल र अमेरिकाले गरेको संयुक्त सैन्य आक्रमणपछि इरानले हर्मुज जलघाँटीको आवागमन ठप्प पारेको थियो, जसका कारण क्षेत्रीय तनाव उत्कर्षमा पुगेको थियो। इरान समर्थित हिजबुल्लाह र इजरायलबीच लेबनानमा भीषण युद्ध भएसँगै स्थिति झन् जटिल बनेको थियो।

लामो समयका असफल प्रयासहरूका बाबजुद अन्ततः अमेरिका र इरान युद्ध रोक्ने समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर गर्न सहमत भएका हुन्, जसमा इजरायल-हिजबुल्लाह द्वन्द्व अन्त्य गर्ने प्रावधान समेत समेटिएको छ।

वार्ताको प्रारम्भिक चरण भने निकै उतारचढावपूर्ण र तनावपूर्ण रह्यो। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले हिजबुल्लाहलाई सहयोग गरेको आरोप लगाउँदै इरानमाथि सैन्य कारबाहीको चेतावनी दिएपछि इरानी प्रतिनिधिमण्डल केही समयका लागि बैठकबाट बाहिरिएको थियो।

ट्रम्पको कडा अभिव्यक्तिको जवाफ दिँदै इरानी मुख्य वार्ताकार गालिबाफले आफ्ना सशस्त्र बलहरू जुनसुकै परिस्थितिको सामना गर्न तयार रहेको चेतावनी दिएका थिए।

यसैबीच, इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुले दक्षिण लेबनानमा आफ्नो सेना आवश्यक परुन्जेल रहने र इरानलाई कुनै पनि हालतमा आणविक हतियार प्राप्त गर्न नदिने अडान दोहोर्‍याएका छन्।

केही दिनअघि लेबनानमा चार इजरायली सैनिकको मृत्यु भएपछि इजरायलले गरेको जवाफी आक्रमणका कारण यो वार्ता केही समयका लागि स्थगित समेत भएको थियो।

यद्यपि, पछिल्लो समय युद्धग्रस्त क्षेत्रमा नयाँ ठूला भिडन्तका समाचार नआएकाले विस्थापित स्थानीय बासिन्दाहरू सावधानीपूर्वक आफ्नो घर फर्कन थालेका छन्।

इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले मध्यस्थकर्ता राष्ट्रहरूको प्रशंसा गर्दै लेबनान युद्ध अन्त्यतर्फ महत्त्वपूर्ण उपलब्धि हासिल भएको बताएका छन्। उनले वार्ताकै सकारात्मक प्रभाव स्वरूप तेल तथा पेट्रोकेमिकल निर्यातमा लगाइएका प्रतिबन्धहरू खुकुलो पारिएको, नाकाबन्दी हटेको र रोक्का रहेका केही सम्पत्ति फुकुवा भई इरानको पुनर्निर्माण योजना सुरु भएको उल्लेख गरे।

लेबनानको स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार हालसम्मको द्वन्द्वमा चार हजार एक सयभन्दा बढी मानिसले ज्यान गुमाइसकेका छन् र इजरायली सेना प्रमुख लेफ्टिनेन्ट जनरल इयाल जमीरले हिजबुल्लाह निकै कमजोर भइसकेको दाबी गरेका छन्।

वार्ताको भविष्यलाई लिएर अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले यसलाई मध्यपूर्वको भविष्य बदल्न सक्ने एक ऐतिहासिक बैठकको संज्ञा दिँदै पुरानो द्वन्द्वमै अल्झिने कि नयाँ सम्बन्ध निर्माण गर्ने भन्ने मुख्य चुनौती रहेको औंल्याएका छन्।

क्षेत्रभरि सक्रिय अन्य इरान समर्थित सशस्त्र समूहहरूका बारेमा यस बैठकमा ठोस सहमति नभए पनि इरानी राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियानले इरानको आणविक हतियार वा बम बनाउने कुनै उद्देश्य नरहेको प्रष्ट पारेका छन्।

उनले इरानले युरेनियम संवर्धन गर्ने आफ्नो शान्तिपूर्ण अधिकार नत्याग्ने स्पष्ट पार्दै आणविक हतियार निर्माण गर्ने योजना नरहेको कुरा लिखित रूपमै दिन तयार रहेको प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्।