काठमाडौं। कूटनीतिक क्षेत्रमा महिलाहरूको योगदानको कदर गर्दै आज विश्वभर विविध कार्यक्रमका साथ ‘अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिमा महिला दिवस’ मनाइँदैछ। संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभाले सन् २०२२ मा निर्णय गरेबमोजिम प्रत्येक वर्षको जुन २४ लाई यो विशेष दिवसका रूपमा मनाउन प्रारम्भ गरिएको हो।

राष्ट्रसंघका अनुसार महिलाहरू कूटनीतिमा केवल सहभागी मात्र नभएर शान्तिका निर्माता, समानताका हिमायती र विश्वव्यापी सहकार्यको भविष्य निर्माण गर्ने प्रमुख नेतृत्वकर्ता हुन्। आजको जटिल विश्वव्यापी चुनौतीहरू समाधान गर्न र एक समावेशी, न्यायपूर्ण एवं दिगो समाज निर्माणका लागि कूटनीतिमा महिलाको आवाज, दृष्टिकोण र नेतृत्व अपरिहार्य बनिसकेको छ।

परिवर्तित विश्व परिवेशमा निर्णय प्रक्रियाका सबै तहमा महिलाको पूर्ण, समान र अर्थपूर्ण सहभागिता सुनिश्चित गर्नु केवल लैङ्गिक समानताको विषय मात्र नभई प्रभावकारी विश्व शासनका लागि आधारभूत आवश्यकता हो। बेइजिङ कार्ययोजना र दिगो विकास लक्ष्यहरूको प्रतिबद्धता कार्यान्वयनका लागि पनि कूटनीतिमा महिलाको उपस्थिति महत्त्वपूर्ण मानिएको छ।

महिलाहरू नीति निर्माण र निर्णय लिने उच्च तहमा पुग्दा कूटनीतिले जनताको वास्तविक प्रतिनिधित्वलाई अझ राम्रोसँग प्रतिबिम्बित गर्ने गर्छ, जसले दिगो शान्ति, मानव मर्यादा र साझा समृद्धिलाई प्रवर्द्धन गर्न थप मद्दत पुर्‍याउँछ। विभिन्न कूटनीतिक नियोग, बहुपक्षीय संस्था र अन्तर्राष्ट्रिय वार्ताहरूमा महिलाहरूले संवाद, सहमति निर्माण तथा द्वन्द्व समाधानमा निरन्तर महत्त्वपूर्ण योगदान दिँदै राष्ट्रिय प्राथमिकता र विश्वव्यापी चुनौतीहरूबीच पुलको काम गरिरहेका छन्।

ऐतिहासिक रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय निर्णय प्रक्रियाबाट लामो समय बाहिर राखिए पनि समयक्रममा महिलाहरूले विभिन्न अवरोधहरू तोड्दै कूटनीतिक सेवा र शान्ति प्रक्रियामा आफ्नो उपस्थिति विस्तार गरेका छन्।

यद्यपि, अझै पनि धेरै देशका कूटनीतिक सेवाका उच्च तह र संयुक्त राष्ट्रसंघीय प्रणालीभित्रै स्थायी प्रतिनिधि तथा राजदूतका रूपमा महिलाको प्रतिनिधित्व न्यून रहेको छ। विभिन्न संरचनात्मक, संस्थागत र सांस्कृतिक चुनौतीका कारण महिलाहरूका लागि कूटनीतिको उच्च नेतृत्वमा पुग्ने बाटो अझै पनि सहज हुन सकेको छैन।

यसै सन्दर्भमा संयुक्त राष्ट्रसंघका उपमहासचिव अमिना मोहम्मदले कूटनीतिमा महिलाको पूर्ण र समान सहभागिता बिना प्रभावकारी विश्व शासन सम्भव नहुने स्पष्ट पार्दै महिलालाई निर्णय प्रक्रियामा अनिवार्य रूपमा सामेल गराउन सबै पक्षसँग आग्रह गरेकी छन्।

आजको दिवसले महिला कूटनीतिज्ञहरूको उपलब्धिको सम्मान गर्दै बाँकी रहेका अवरोध हटाउन र आगामी पुस्तालाई नेतृत्वका लागि सक्षम बनाउन विश्व समुदायलाई प्रेरित गरेको छ ।