काठमाडौँ। दक्षिण अमेरिकी राष्ट्र भेनेजुएलामा बुधबार साँझ एक पछि अर्को गरी गएका दुईवटा अत्यन्तै शक्तिशाली भूकम्पका कारण व्यापक क्षति पुगेको छ। अमेरिकी भूगर्भ सर्वेक्षणका अनुसार स्थानीय समय अनुसार बुधबार बेलुका ५:०४ बजे ७.२ म्याग्निच्युडको पहिलो प्रकम्प गएको थियो।

त्यसको लगत्तै मात्र ३९ सेकेन्डको अन्तरालमा सोही क्षेत्रलाई केन्द्रविन्दु बनाएर ७.५ म्याग्निच्युडको अर्को मुख्य र विनाशकारी भूकम्प गयो। यो भूकम्पलाई वैज्ञानिकहरूले ‘डबल भूकम्प’ को रूपमा व्याख्या गरेका छन्। विगत एक शताब्दी यताकै सबैभन्दा शक्तिशाली मानिएको यस भूकम्पले देशको राजधानी काराकास सहित देशका उत्तर-मध्य राज्यहरूमा व्यापक संरचनात्मक क्षति पुर्‍याएको छ।

विपतको गम्भीरतालाई मध्यनजर गर्दै सरकारले देशव्यापी रूपमा संकटकालको घोषणा गरेको छ। अमेरिकी भूगर्भ सर्वेक्षणले सार्वजनिक गरेको प्रारम्भिक विवरण अनुसार पहिलो ७.२ म्याग्निच्युडको भूकम्प मोरोन र सान फिलिप शहर नजिकै जमिनबाट १३ किलोमिटरको गहिराइमा उत्पत्तिकेन्द्र रहेको थियो।

त्यसको ३९ सेकेन्ड पछि गएको ७.५ म्याग्निच्युडको मुख्य भूकम्प याराकुई राज्यको भेरोस नगरपालिका अन्तर्गत पर्ने युमारे शहर भन्दा केही पूर्वतर्फ केन्द्रविन्दु रही मात्र १० किलोमिटरको कम गहिराइमा गएको थियो। जमिनको सतहभन्दा निकै कम गहिराइमा आएका यी भूकम्पहरूका कारण जमिनमा अत्यधिक तीव्र कम्पन महसुस गरिएको थियो।

भूकम्पको धक्का मुख्य केन्द्रविन्दु भन्दा सयौँ किलोमिटर टाढा रहेका छिमेकी देशहरू ब्राजिलको अमेजन क्षेत्र (मानाउस, बेलेम र माकापा) तथा कोलम्बियाको क्यारिबियन तटीय क्षेत्रसम्म पनि ठूलो झट्काका रूपमा महसुस गरिएको थियो। राजधानी काराकास र अन्य प्रान्तहरूमा विनाशको अवस्थाभूकम्पले सबैभन्दा बढी क्षति राजधानी काराकासमा पुर्‍याएको छ।

काराकासका व्यस्त आवासीय तथा व्यावसायिक क्षेत्रहरू अल्तामिरा र लोस पालोस ग्रान्डेस मा दर्जनौँ बहुतले भवनहरू पूर्ण वा आंशिक रूपमा भत्किएका छन्। आन्तरिक मामिला मन्त्री डियोस्डाडो काबेलोले मिडियासँग कुरा गर्दै अल्तामिरा क्षेत्रमा मात्र कम्तीमा तीनवटा ठूला भवनहरू पूर्ण रूपमा ध्वस्त भएको र दक्षिण-पूर्वी काराकासका अधिकांश अग्ला भवनहरूमा गम्भीर संरचनात्मक क्षति पुगेको जानकारी दिए।

भूकम्पका कारण विद्युतका पोलहरू ढलेका छन् भने सडकहरू भग्नावशेष र इँटाहरूले थुनिएका छन्। प्रत्यक्षदर्शीको भनाइ: काराकासका स्थानीय बासिन्दा रोबर्टो डामासले सञ्चारमाध्यमलाई दिएको प्रतिक्रिया अनुसार, “हामी सडकमा हिँडिरहेका थियौँ, भूकम्पले हामीलाई यताउति फ्याँकिरहेको थियो। अपार्टमेन्ट भित्रका सबै सामानहरू भुइँमा खसे। भवनहरू यति भयानक तरिकाले हल्लिरहेका थिए कि त्यो अविश्वसनीय थियो।

“राजधानी काराकास बाहेक ला गुआइरा, काराबोबो, अरागुआ, मिरान्डा र ट्रुजिलो जस्ता राज्यहरू पनि यस भूकम्पबाट नराम्ररी प्रभावित भएका छन्। ला गुआइरा क्षेत्रमा रहेको देशकै मुख्य अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल ‘सिमोन बोलिभर अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल’ को टर्मिनल भवन, भित्ता र सिँढीहरू भत्किएर गम्भीर क्षति पुगेपछि प्रशासनले विमानस्थललाई पूर्ण रूपमा बन्द गरेको छ।

विमानस्थल बन्द भएसँगै सबै आन्तरिक तथा अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरू रद्द गरिएका छन्, जसले गर्दा उद्धार तथा राहत सामग्री ओसारपसारमा समेत सुरुवाती चुनौती थपिएको छ। मानवीय क्षति, सञ्चार विच्छेद र सुनामीको त्रासभूकम्प गएको २४ घण्टा बित्न लाग्दा पनि भेनेजुएला सरकारले आधिकारिक रूपमा मृतक र घाइतेहरूको स्पष्ट संख्या सार्वजनिक गरिसकेको छैन।

देशमा कतिपय क्षेत्रमा सञ्चार सेवा पूर्ण रूपमा ठप्प हुनु र सुरक्षा संवेदनशीलताका कारण आधिकारिक तथ्याङ्क आउन समय लागेको अनुमान गरिएको छ। यद्यपि, स्थानीय अधिकारीहरू र अस्पताल स्रोतहरूले घाइतेहरूको संख्या लगातार बढिरहेको र अस्पतालहरू बिरामीले भरिभराउ हुन थालेको बताएका छन्।

फ्याल्कन राज्यका गभर्नर भिक्टर क्लार्कले आफ्नो क्षेत्रमा मात्रै ३२ जना घाइतेको उपचार भइरहेको र कम्तीमा १५ जना मानिस भत्किएका भवनहरूभित्र थुनिएको जानकारी दिए। अमेरिकी भूगर्भ निकायको ‘पेजर’ प्रणालीले सार्वजनिक गरेको प्रारम्भिक वैज्ञानिक आकलन अनुसार यस प्रकारको शक्तिशाली र कम गहिराइको भूकम्पका कारण मानवीय हताहतीको संख्या हजारौँ पुग्न सक्ने उच्च सम्भावना रहेको छ।

भूकम्प लगत्तै क्यारिबियन सागर क्षेत्रमा सुनामी आउन सक्ने आशंकामा ‘प्रशान्त सुनामी चेतावनी केन्द्र’ ले पोर्टो रिको, भर्जिन आइल्याण्ड्स र डोमिनिकन रिपब्लिक जस्ता तटीय देशहरूका लागि सुनामीको चेतावनी जारी गरेको थियो। तर, भूकम्पको मुख्य केन्द्रविन्दु समुद्रमा नभई जमिनको भित्री भागमारहेकाले समुद्री लहरहरू खतरनाक स्तरमा वृद्धि हुन सकेनन् र केही घण्टा पछि उक्त सुनामी चेतावनीलाई आधिकारिक रूपमा खारेज गरियो।

मुख्य कम्पन गएको दुई घण्टाभित्रै राजधानी काराकास र वरपरका क्षेत्रमा ६ वटा ठूला पराकम्पहरू महसुस गरिएका थिए भने हालसम्म २० भन्दा बढी साना-ठूला पराकम्प रेकर्ड भइसकेका छन्। यसले गर्दा मानिसहरू पुनः भवनहरू भत्किने डरले रातभर सडकमै खुला आकाशमुनि बस्न बाध्य भए।

भूकम्प लगत्तै भेनेजुएलाकी कार्यवाहक राष्ट्रपति डेल्सी रोड्रिगेजले राष्ट्रका नाममा सम्बोधन गर्दै देशव्यापी रूपमा संकटकाल लागू गरिएको घोषणा गरिन्। सरकारले तत्कालका लागि देशभरका सबै विद्यालय, कलेज र सरकारी कार्यालयहरू बन्द गर्ने निर्णय गरेको छ ताकि उद्धार कार्यमा कुनै अवरोध नहोस्। नागरिक सुरक्षा टोली, सेना, प्रहरी र रेडक्रसका हजारौँ स्वयंसेवकहरू काराकास र अन्य प्रभावित सहरहरूमा खटिएका छन्।

उनीहरूले कङ्क्रिटका भग्नावशेषहरू पन्छाउँदै भित्र फसेका जीवित मानिसहरूको खोजी गरिरहेका छन्। कतिपय स्थानमा आधुनिक उपकरण र तालिमप्राप्त कुकुरहरूको समेत प्रयोग गरिएको छ। यसैबीच, अमेरिकी सरकारले भेनेजुएलामा गएको यस महाविपत्तिप्रति गहिरो दुःख व्यक्त गर्दै तत्काल मानवीय सहयोगको घोषणा गरेको छ।

अमेरिकी वैदेशिक सहायता सम्बन्धी उपसचिव लेविनले एक विज्ञप्ति जारी गर्दै अमेरिकाले खोजी तथा उद्धार टोली सहित आवश्यक चिकित्सा सहायता र आपत्कालीन राहत सामग्रीहरू भेनेजुएला पठाउन लागेको जानकारी दिए।

यसैगरी, भेनेजुएलाकी निर्वासित विपक्षी नेत्री मारिया कोरिना माछाडोले पनि सामाजिक सञ्जाल ‘एक्स’ मार्फत देशवासीप्रति सहानुभूति प्रकट गर्दै यस दुःखद घडीमा सबैलाई एकजुट भई राहत कार्यमा लाग्न अपिल गरेकी छिन्।

विशेषज्ञहरूका अनुसार भूकम्पका कारण भत्किएका भौतिक संरचनाहरू, खानेपानी, विद्युत र सञ्चार जस्ता आधारभूत पूर्वाधारहरूलाई पुरानै अवस्थामा फर्काउन महिनौँ वा वर्षौँ लाग्न सक्ने देखिन्छ।