काठमाडौँ । आज जब उत्तर कोरियाको नाम सुनिन्छ, तब मानिसहरूको मानसपटलमा विश्वबाट पूर्ण रूपमा कटेको, आणविक क्षेप्यास्त्रको होडमा रहेको, अनिकाल र भोकमरीले पिल्सिएको तथा कडा सैन्य नियन्त्रणमा रहेको एउटा रहस्यमयी देशको छवि उभिन्छ। तर इतिहासको पाना पल्टाएर ८०-९० वर्ष पहिलेको अवस्था हेर्ने हो भने परिस्थिति आजको भन्दा ठीक उल्टो थियो।

आजको उत्तर कोरिया कुनै समय सिङ्गो कोरियाली प्रायद्वीपको सबैभन्दा आधुनिक, धनी र औद्योगिक रूपमा समृद्ध क्षेत्र मानिन्थ्यो। किम राजवंशको शासन सुरु हुनुअघिको इतिहास, संयुक्त राष्ट्रसङ्घका ऐतिहासिक प्रतिवेदन र अभिलेखहरूले उत्तर कोरियाको एउटा अर्कै र पछि परिणत भएको दुःखद कथा उजागर गर्दछन्।

सन् १९४८ मा कोरिया दुई भागमा विभाजन हुनु र किम इल-सुङले उत्तर कोरियाको स्थापना गर्नुअघि यो भूमि अखण्ड कोरियाको हिस्सा थियो। ऐतिहासिक दस्तावेजहरूका अनुसार २०औँ शताब्दीको सुरुआततिर आजको राजधानी प्योङयाङ इसाई धर्म, आधुनिक शिक्षा र पाश्चात्य संस्कृतिको ठूलो केन्द्र थियो। त्यस दौरमा प्योङयाङलाई एशियामै ‘पूर्वको जेरुसेलम’ भनेर चिनिन्थ्यो।

त्यहाँ सयौँ गिर्जाघर (चर्च), मिसनरी विद्यालयहरू थिए र मानिसहरू आधुनिक विचार, कला, सङ्गीत र सिनेमामा खुला रूपमा सहभागी हुन पाउँथे। मानिसहरूलाई धार्मिक र व्यक्तिगत स्वतन्त्रता पूर्ण रूपमा थियो।

सन् १९१० देखि १९४५ सम्म कोरियामा जापानी औपनिवेशिक शासन रहँदा जापानले उत्तरको क्षेत्रलाई आफ्नो औद्योगिक हब बनाएको थियो। खनिज पदार्थ, कोइला र प्राकृतिक स्रोतले धनी भएकाले जापानले उत्तरमा विशाल जलविद्युत् गृह, रासायनिक कारखाना, स्टिल उद्योग र रेल सञ्जाल निर्माण गर्यो। सो समयमा आजको दक्षिण कोरिया केवल कृषिमा निर्भर गरिब क्षेत्र थियो भने उत्तर प्रविधि र अर्थतन्त्रमा धेरै अगाडि थियो।

द्वितीय विश्वयुद्धमा जापानको पराजयपछि सन् १९४५ मा अमेरिका र सोभियत सङ्घले कोरियालाई ३८औँ समानान्तर रेखाबाट दुई भागमा विभाजन गरे। उत्तरी भाग सोभियत प्रभावमा गयो र सन् १९४८ मा किम इल-सुङलाई सत्ता सुम्पिएपछि किम राजवंशको जग बस्यो। त्यसपछि सन् १९५० देखि १९५३ सम्म चलेको भयावह कोरियाली युद्धका क्रममा भएका भीषण बमबारीले उत्तर कोरियाका समृद्ध शहर र उद्योगहरू ध्वस्त भए।

युद्धपछि सोभियत सङ्घ र चीनको ठूलो सहयोगमा उत्तर कोरियाले द्रुत गतिमा पुनरुत्थान गर्यो। सन् १९७० को दशकसम्म उत्तर कोरियाको प्रतिव्यक्ति आय दक्षिण कोरियाको बराबर वा कतिपय अवस्थामा राम्रो थियो। तर, किम इल-सुङले ‘जुचे’ (आत्मनिर्भरता) को कठोर कम्युनिस्ट सिद्धान्त लागू गरेपछि देश बाँकी विश्वबाट अलगिन थाल्यो।

सन् १९९० को दशकमा सोभियत सङ्घको पतनसँगै विदेशी सहयोग बन्द भयो र उत्तर कोरिया भीषण अकालको चपेटामा पर्यो। मानव अधिकारवादी संस्था ‘ह्युमन राइट्स वाच’ र संयुक्त राष्ट्रसङ्घका अनुसार उक्त अकालमा कुपोषण र भोकका कारण लाखौँ नागरिकले ज्यान गुमाए। त्यसपछि दक्षिण कोरियाले खुला अर्थतन्त्र र लोकतन्त्र अपनाएर विश्वकै अग्रणी आर्थिक शक्ति बन्यो भने उत्तर कोरियाले आफ्नो बाँकी स्रोत-साधन आणविक हतियार निर्माणमा लगायो ।

वर्तमान उत्तर कोरियामा नागरिकहरूको व्यक्तिगत पहिचान र स्वतन्त्रता पूर्ण रूपमा नियन्त्रित छ। त्यहाँ ‘सोङबुन’ नामको सामाजिक वर्ग प्रणाली सञ्चालित छ। कुनै पनि बालबालिकाको जिजुबुवा वा बाजेले किम परिवारप्रति कति निष्ठा देखाएका थिए, त्यसैको आधारमा राज्यले उनीहरूलाई ‘निष्ठावान’, ‘दोधारमा रहेका’ वा ‘शत्रुवत’ वर्गमा विभाजन गर्दछ। यो प्रणालीले नै व्यक्ति प्योङयाङ जस्तो सुविधायुक्त शहरमा बस्न पाउँछ कि पाउँदैन, उसले कस्तो रोजगार पाउँछ भन्ने तय गर्दछ।

विद्यालयहरूमा बालबालिकाहरूलाई सामान्य विज्ञान वा गणितभन्दा बढी किम परिवारका तीन पुस्ताको जीवनी पढाउने गरिन्छ। अनुमतिविना एउटा जिल्लाबाट अर्को जिल्लामा जान रोक लगाइएको छ भने बाह्य विश्वको इन्टरनेटमा पूर्ण प्रतिबन्ध छ।

नासा को भूउपग्रह तस्वीरहरूमा राति दक्षिण कोरिया उज्यालोको समुद्रजस्तै चम्कदा उत्तर कोरियाको नक्सामा भने राजधानी प्योङयाङबाहेक सिङ्गो देश घोर अन्धकारमा डुबेको देखिन्छ। किम राजवंशको उदयअघि आधुनिकता र समृद्धिको प्रतीक रहेको यो क्षेत्र आज त्रास, नियन्त्रण र बन्द ढोकाभित्र सीमित बनेको छ।