काठमाडौं । रुस र युक्रेनबीच युद्ध सुरु भएको ६ महिनाभन्दा बढी भइसकेको छ । तर युद्ध अहिलेसम्म कुनै निष्कर्षमा पुग्न सकेको छैन । यसैबीच, युरोपेली संघले अब कुनै पनि आणविक दुर्घटनाको सामना गर्न युक्रेनमा पन्टी रेडिएशन पिल्स पठाउँदैछ। युक्रेनको सबैभन्दा ठूलो आणविक उर्जा केन्द्र अझै रुसी सेनाको कब्जामा रहेकोले यस्तो गरिएको हो ।

युरोपको सबैभन्दा ठूलो जेपोरीजिया आणविक प्लान्ट रूसी सेनाले युद्ध सुरु भएको एक हप्ता पछि कब्जा गरेको थियो। रुसी सेनाको कब्जाका कारण यहाँ सधैं आणविक दुर्घटना वा विकिरण चुहावट हुने खतरा रहन्छ ।

युक्रेनका राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले रुसी सेनाले जापोरिजिया आणविक प्लान्टमाथि कब्जा गरेको कुरा अझै पनि जोखिमपूर्ण र खतरनाक रहेको बताएका छन् । उनले अन्तर्राष्ट्रिय आणविक उर्जा एजेन्सी (आइएईए) लाई जतिसक्दो चाँडो प्लान्टको निरीक्षण गर्न माग गरेका छन् । रुसी सेनाको कुनै कारबाहीका कारण रिएक्टरको सम्पर्क विच्छेद भयो भने यहाँ फेरि ठूलो दुर्घटना हुनसक्ने डर जेलेन्स्कीले व्यक्त गरेका छन् ।

यही कारण अहिले युक्रेनमा विकिरण विरोधी औषधिको ५५ लाख डोज पठाइँदैछ । युरोपेली संघले एक प्रेस विज्ञप्ति जारी गर्दै आणविक दुर्घटनाको डरलाई मध्यनजर गर्दै युक्रेनमा ५.५ मिलियन पोटासियम आयोडाइड ट्याब्लेट पठाइएको जनाएको छ । जसमध्ये ५० लाख युरोपियन युनियनले र ५ लाख अस्ट्रियाले पठाउँदैछन् । यसको मूल्य ५ लाख युरो रहेको छ ।

यो औषधि के हो?

आणविक दुर्घटना वा परमाणु हमला भए त्यसबाट विकिरण निस्कन्छ । आणविक हमला भयो भने त्यसबाट बच्न लगभग असम्भव छ। तर यदि परमाणु दुर्घटना भयो र विकिरण चुहावट भयो भने यसबाट बच्न सकिन्छ। त्यतिबेला यो औषधि उपयोगी हुनेछ।

यो औषधि पोटासियम आयोडाइड हो, जसले शरीरमा रेडियोएक्टिभ आयोडिनलाई जानबाट रोक्छ। यो औषधि लिने बित्तिकै थाइराइड ग्रन्थी अवरुद्ध हुन्छ, जसका कारण रेडियोधर्मी आयोडिन भित्र पस्न सक्दैन। थाइराइड ग्रंथि धेरै संवेदनशील छ।

यो औषधिले कसरी काम गर्छ?

आयोडिन हाम्रो शरीरको लागि धेरै महत्त्वपूर्ण छ। यो आयोडिन थाइराइड ग्रंथिमा भण्डारण गरिन्छ। जब विकिरण बाहिर निस्कन्छ, रेडियोधर्मी आयोडिन रिलिज हुन्छ। थाइराइड ग्रन्थी धेरै संवेदनशील भएकाले यसले गैर-रेडियोएक्टिभ आयोडिन र रेडियोएक्टिभ आयोडिन चिन्न सक्दैन।

जब विकिरण चुहावट हुन्छ, रेडियोधर्मी आयोडिन सास वा खाना मार्फत शरीरमा प्रवेश गर्न सक्छ। जब यो हुन्छ, विकिरण शरीर भित्र फैलिन्छ। पोटासियम आयोडाइडको यो औषधिले थाइरोइड ग्रंथिलाई रोक्छ, जसले गर्दा रेडियोएक्टिभ आयोडिन जम्मा हुँदैन र विकिरणबाट बच्न सकिन्छ।

विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार पोटासियम आयोडाइड औषधि विकिरण चुहावट हुनु अघि वा पछि लिन सकिन्छ। यो औषधिले थाइरोइड ग्रंथिमा आयोडिन जम्मा गर्छ। यस्तो अवस्थामा रेडियोएक्टिभ आयोडिन लिक भए पनि थाइराइड ग्रन्थीमा जम्मा हुन सक्दैन ।

यो औषधि कत्तिको महत्त्वपूर्ण छ?

जब रेडियोएक्टिभ आयोडिन रिलिज हुन्छ, यो दुई तरिकाले शरीरको सम्पर्कमा आउन सक्छ। पहिलो बाह्य र दोस्रो आन्तरिक। बाहिरी एक्सपोजरमा, यो रेडियोएक्टिभ आयोडिन छालामा जम्मा हुन्छ, जसलाई साबुन वा तातो पानीले हटाउन सकिन्छ।

तर आन्तरिक सम्पर्कमा, यो थाइरोइड ग्रंथिमा जम्मा हुन्छ, जसले थाइराइड क्यान्सरको जोखिम बढाउँछ। बालबालिका यसबाट सबैभन्दा बढी जोखिममा छन् ।

डब्ल्यूएचओका अनुसार सन् १९८६ मा युक्रेनको चेर्नोबिल आणविक प्लान्टमा दुर्घटना भएको थियो । जसका कारण दूध र खानाबाट रेडियोएक्टिभ आयोडिन बालबालिकाको शरीरमा गएको थियो । जसका कारण ४ देखि ५ वर्षका बालबालिकामा पनि थाइरोइड क्यान्सरको समस्या देखिएको थियो ।

जेपोरीजिया पावर प्लान्ट कति महत्त्वपूर्ण छ?

जेपोरीजिया परमाणु ऊर्जा संयंत्र १९८४ र १९९५ को बीच निर्माण गरिएको थियो। यो युरोपको सबैभन्दा ठूलो आणविक उर्जा प्लान्ट हो र संसारको ९औं ठूलो हो।

यस पावर प्लान्टमा ६ वटा रिएक्टर छन् । प्रत्येक रिएक्टरले ९५० मेगावाट बिजुली उत्पादन गर्छ भने संयुक्त विद्युत उत्पादन ५,७०० मेगावाट हुन्छ। यसले युक्रेनको २५ प्रतिशत बिजुली उत्पादन गर्छ।

यो पावर प्लान्ट युक्रेनको नीपर नदीको छेउमा रहेको एनरहोदर शहरमा अवस्थित छ। यो प्लान्ट डोनबास प्रान्तबाट २०० किलोमिटर र राजधानी कीभबाट ५५० किलोमिटर टाढा छ।