काठमाडौं । रुसको सैन्य अभ्यास भोस्टोक २०२२ मा चीनको सहभागितालाई लिएर पश्चिमी देशहरूले दिइरहेको चासोका विषयमा चिनियाँ सञ्चारमाध्यममा निकै चर्चा चलिरहेको छ । यो अभ्यास सेप्टेम्बर १ देखि ७ सम्म रुसको सुदूर पूर्वी छेउमा हुने छ ।

सेप्टेम्बर १ देखि ७ सम्म सैन्य अभ्यास ‘भोस्तोक २०२२’ हुने र त्यसमा भारत, चीन र धेरै देशका ५० हजारभन्दा बढी सैनिक सहभागी हुने रुसले सोमबार जनाएको छ । रुसी समाचार एजेन्सी तासका अनुसार , “यो रणनीतिक गतिविधिमा विभिन्न देशका ५० हजार सैनिक, पाँच हजार युद्ध उपकरण र सैन्य उपकरण, १४० विमान, ६० युद्धपोत र अन्य जहाज हुनेछन्।”

अमेरिकाले यसलाई चिन्ताजनक भनेको छ । समाचार एजेन्सी पीटीआईका अनुसार ह्वाइट हाउसका प्रेस सेक्रेटरी जीन पियरेले यस सम्बन्धमा सोधिएको प्रश्नमा भने, ‘रुससँग अभ्यास गर्ने कुनै पनि देश अमेरिकाका लागि चिन्ताजनक छ, किनभने रुसले युक्रेनविरुद्ध अप्रत्याशित युद्ध छेडेको छ। तर भाग लिने देशले आफ्नो निर्णय आफै गर्नुपर्छ र म यो कुरा तिनीहरूलाई नै छोड्छु।”

चीनको आधिकारिक समाचार एजेन्सी सिन्ह्वाले उक्त अभ्यासको उद्घाटन समारोह अगस्ट ३१ अर्थात् बुधबार सोही रिस्क सहरमा भएको जनाएको छ । चीनले यस अभ्यासमा उत्तरी थिएटर कमाण्डमा संलग्न आफ्ना स्थल, वायु र जलसेनाका करिब दुई हजार सैनिक पठाएको छ।

यो सैन्य अभ्यास आफ्नो समयको सन्दर्भमा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चर्चामा छ। युक्रेनमा भएको आक्रमणपछि रुसको पश्चिम र जापानसँगको सम्बन्ध बिग्रँदै गएको छ । यद्यपि, चीनको रक्षा मन्त्रालयले यस अभ्यासमा आफ्नो सहभागिताको “वर्तमान अन्तर्राष्ट्रिय र क्षेत्रीय अवस्थासँग कुनै सरोकार नभएको” भनेको छ।

चीनको सरकार सञ्चालित ग्लोबल टाइम्सले बुधबार आफ्नो सम्पादकीयमा अमेरिकाले चीन र रुसबीचको सहकार्यको निन्दा र हानी गरेको बताएको छ। अमेरिकाले रुससँगको मैत्रीपूर्ण सम्बन्धलाई ‘नयाँ अपराध’ मा परिणत गर्ने प्रयास गरेको अखबारले जनाएको छ ।

लेखमा चीनले अमेरिकाको निर्देशन पालना गर्न आवश्यक नरहेको उल्लेख गरिएको छ । चीनले आफ्नो सुरक्षा आवश्यकता र तालिम व्यवस्थापनका आधारमा कहिले, कहाँ र कोसँग सैन्य अभ्यास गर्ने भन्ने निर्णय गर्ने आफ्नो अधिकार रहेको बताएको छ ।

सम्पादकीयमा अमेरिकाले ‘दोहोरो मापदण्ड’ अपनाएकोमा पनि आलोचना गरेको छ । हालै अमेरिकाले आफ्नो सैन्य अभ्यासमा भारत, ताजिकिस्तान र मंगोलियाको सहभागितालाई ‘सार्वभौम निर्णय’ भनेर व्याख्या गरेको तर्क गरिएको छ ।

चीनको चेङ्दुमा रहेको डिफेन्स जर्नलद्वारा सञ्चालित सामाजिक सञ्जाल अकाउन्टले अमेरिकी मिडियाले षड्यन्त्रका आधारमा भोस्टोक–२०२२ सैन्य अभ्यासलाई आक्रामक रूपमा प्रचार गरिरहेको जनाएको छ । यसको पछाडिको उद्देश्य अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले रुस र चीनको आलोचना गर्नुपर्छ भन्ने रहेको बताइएको छ ।

ग्लोबल टाइम्सको ब्लगले यस अभ्यासमा कुनै अचम्मको कुरा नभएको बताएको छ। यो चीन र रुसबीचको अन्य सैन्य अभ्यास जस्तै हो र अमेरिकाले एसिया-प्यासिफिक क्षेत्रमा हरेक वर्ष १० वटा यस्ता अभ्यास गर्छ।

रुसको सरकारी समाचार एजेन्सी तासले रक्षा मन्त्रालयलाई उद्धृत गर्दै एक विज्ञप्तिमा भन्यो कि सेप्टेम्बर १ देखि ७ सम्म पूर्वी सैन्य जिल्लाका सात तालिम स्थल र सी अफ सागरको समुद्री र तटीय क्षेत्रमा “रक्षा र आक्रामक अपरेशन” अभ्यास गरिने छ।

यस सैन्य अभ्यासमा चीन बाहेक भारत, लाओस, मंगोलिया, निकारागुआ, सिरिया र धेरै पूर्व सोभियत राष्ट्रका सैनिक सहभागी हुनेछन् ।

सांघाईस्थित कीन्युजसँग कुरा गर्दै सैन्य मामिलाका विज्ञ चेन होक्सिङले भारतको संलग्नताबारे अमेरिकाले केही नबोलेको बताए । यो ‘इन्डो–प्यासिफिक रणनीति’लाई ध्यानमा राखेर गरिएको हो । उनले अमेरिका र पश्चिमा मुलुकको सैन्य अभ्यास चीन र रुसभन्दा ठूलो खतरा रहेको पनि बताए ।

चिनियाँ मिडियाले यो सैन्य अभ्यासलाई हालको अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्था परिवर्तन गर्न अमेरिकासँग चलिरहेको संघर्षसँग जोडेको छ ।

नेशनल डिफेन्स जर्नलको अर्को सामाजिक सञ्जाल खाता, डिन्चिङ सुजियाओले भनेको छ कि यी अभ्यासहरू रूस र चीनका लागि अवसरहरू जस्तै छन् । यसमार्फत उनीहरूले अमेरिकाको नेतृत्वमा रहेको ‘एकपक्षीय विश्व’ व्यवस्थालाई चुनौती दिँदै ‘बहुध्रुवीय विश्व’ निर्माण गर्न सक्छन् ।

विश्वका हरेक मुद्दामा कुनै एक राष्ट्रले हावी हुन नपरोस् भन्ने चीनबाट दाबी पनि गरिएको छ । चीन र रुस सबैको समान विकास हुने प्रणालीका समर्थक हुन् ।

अभ्यासका क्रममा चीन र रुसका नौसेनाले जापान र ओखोत्स्क सागरमा रणनीतिक अभ्यास गरिरहेका छन् । उनीहरुसँग सम्बन्धित भिडियोलाई चिनियाँ सञ्चारमाध्यमले उनीहरुलाई जापानको सिमाना नजिक देखाउन प्रयोग गरिरहेका छन् ।

टिकटकको चिनियाँ संस्करण डुइनमा चीन र रुसबीचको नौसैनिक अभ्यास सबैभन्दा बढी चर्चामा छ । सरकारी सञ्चारमाध्यमले शेयर गरेको यो अभ्यासको भिडियोलाई पनि धेरैले लाइक गरिरहेका छन् । छिमेकी राष्ट्रहरूलाई डराउने वा धम्की दिने छाप दिने धेरै भिडियोहरू सम्पादन र संगीत थपिने क्रम जारी छ।

यस्तै एउटा भिडियो हुबेईको चाङजियाङ पत्रिकाले बनाएको थियो। यसमा केही युद्धपोतबाट आर्टिलरी हिँडिरहेको देखिन्छ तर यो भिडियो नयाँ होइन । यद्यपि बुधबार साँझसम्म करिब ३ लाख मानिसले उक्त भिडियोलाई लाइक गरेका छन् ।

यस भिडियोमा कमेन्टमा समेत मानिसहरुले चीन र रुसको मित्रता र उनीहरुबीचको सैन्य सहयोगको प्रशंसा गरिरहेका छन् । भिडियोमा सबैभन्दा धेरै मन पराइएको कमेन्ट ‘यदि यी दुई सेना सँगै आए भने संसारमा अराजकता हुँदैन ।’