काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेनले अमेरिका र साउदी अरबबीचको सम्बन्धमा पुनर्विचार गरिरहेका छन् । कच्चा तेल उत्पादक देशहरूको संगठन (ओपेक) ले ५ अक्टोबरमा तेल उत्पादन कटौती गर्ने निर्णय गरेको कारण यस्तो भएको हो । यसबाट अमेरिका निकै चिन्तित छ । साउदी अरब यस समूहको प्रमुख सदस्य हो।

सीएनएनलाई दिएको अन्तर्वार्तामा ह्वाइट हाउसका राष्ट्रिय सुरक्षा प्रवक्ता जोन किर्बीले भने– राष्ट्रपति बाइडेनले साउदी अरेबियासँगको अमेरिकी सम्बन्धमा पुनर्विचार गरिरहेका छन् । रुस–युक्रेन युद्धका कारण कच्चा तेलको मूल्य बढेपछि विश्वभर तेल महँगो भएको छ । अमेरिका साउदी अरबले तेल उत्पादन बढाओस् भन्ने चाहन्छ, जसले गर्दा विश्वमा तेलको मूल्य नियन्त्रण गर्न सकिन्छ।

धेरै अमेरिकी अधिकारीहरूले युक्रेन युद्धमा साउदीले रुसलाई सहयोग गरेको आरोप लगाएका छन् । साउदी अरबले तेल उत्पादनमा कटौती गरेर रुसलाई सहयोग गरिरहेको अधिकारीहरूले बताएका छन्। यो मुद्दा युक्रेन युद्धको मात्र होइन, यो अमेरिकाको राष्ट्रिय सुरक्षाको चासोको विषय पनि हो । उत्पादन घटाउने ओपेकको निर्णयले विश्व बजारमा तेलको भाउ अझै बढ्ने छ । बाइडेनले ओपेकको निर्णयलाई निराशाजनक भने।

अमेरिकाले लगभग १८% कच्चा तेल उत्पादन गर्दछ। योसँगै उसले आफ्नो आवश्यकता पूरा गर्न ओपेक र खाडी मुलुकबाट तेल आयात गर्छ । सन् १९७७ मा अमेरिका ओपेकमा बढी निर्भर थियो । ओपेकले अमेरिकालाई उसको पेट्रोलियम आयातको ७०% र क्रुडको ८५% निर्यात गर्यो।

२०२० मा, कुल अमेरिकी पेट्रोलियम आयातमा ओपेकको हिस्सा ११% को नजिक थियो र अमेरिकी कच्चा तेल आयातमा यसको हिस्सा १४% मा घट्यो। साउदी अरेबिया, सबैभन्दा ठूलो ओपेक निर्यातक, कुल अमेरिकी पेट्रोलियम आयातको ७% र अमेरिकी कच्चा तेल आयातको ८% को साथ साझेदार थियो।

साउदी अरब खाडी देशहरूबाट अमेरिकी पेट्रोलियम आयातको सबैभन्दा ठूलो निर्यातक पनि हो। २०२० मा, लगभग १०% अमेरिकी पेट्रोलियम आयात र १२% अमेरिकी कच्चा तेलको आयात खाडी देशहरूबाट आएको थियो।

सन् १९६० मा ओपेक राष्ट्र बनेपछि सन् १९७३ मा साउदी अरेबिया, इरान र इराकको नेतृत्वमा केही देशले अमेरिकाजस्ता शक्तिशाली राष्ट्रको अर्थतन्त्र पूर्णरुपमा ठप्प पारेका थिए । वास्तवमा सन् १९७३ को योम किप्पुरको युद्धमा अमेरिकाले इजरायललाई समर्थन गरेको थियो । अर्को पक्षमा इजिप्ट र सिरियाको नेतृत्वमा अरब राष्ट्रहरू थिए।

जब यी देशहरूले अमेरिकालाई तेल दिन बन्द गरे, अमेरिकाको अर्थतन्त्र सबैभन्दा खराब चरणमा पुगेको थियो। योसँगै ओपेक विश्वको सबैभन्दा शक्तिशाली तेल संगठनको रूपमा विश्वसामु देखा पर्‍यो। त्यसयता ओपेकले विश्व अर्थतन्त्रलाई प्रत्यक्ष असर गर्छ भन्ने मान्यता पाएको छ ।

साउदी अरेबियाले अन्तर्राष्ट्रिय तेलको मूल्य स्थिर राख्न आफ्नो उत्पादन कटौती गरेको बताएको छ । यो निर्णय कुनै देशको समर्थन वा विरोधसँग सम्बन्धित छैन, तर यसले भारतमा प्रभाव पार्न सक्छ। किनभने भारतले आफ्नो आवश्यकता पूरा गर्न कच्चा तेलको ८० प्रतिशत आयात गर्छ। भारतमा असर पर्नु भनेको सिधै नेपालमा असर पर्नु हो किनकि नेपालले पेट्रोलियम भारतबाट मात्र आयात गर्छ ।

भारतको कच्चा तेलको आवश्यकताको ६० प्रतिशत ओपेक राष्ट्रहरूले आपूर्ति गर्छन्। जसमा साउदी अरेबिया, इराक, इरान, भेनेजुएला पर्छन्। यी सबै देश ओपेकका संस्थापक सदस्य हुन्। स्पष्ट रूपमा, भारतको अधिकांश तेल आवश्यकताहरू यी देशहरूबाट पूरा हुन्छन्।