काठमाडौं । रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनको ‘धम्की’ले फेरि विश्वलाई स्तब्ध बनाएको छ । भर्खरै पुटिनले रुसको रक्षाका लागि पनि आणविक हतियार प्रयोग गर्ने बताएका छन् । उनले पश्चिमी देशहरूलाई धम्की दिएका थिए र भनेका थिए कि उनीहरू यस कुराको भ्रममा रहनुपर्छ, यो मजाक होइन।

यद्यपि, केही विज्ञहरूले यसलाई पुटिनको धम्की मात्र मान्छन्। यसैबीच अमेरिकालगायत पश्चिमी देशहरूले पुटिनको यो धम्कीलाई गम्भीरतापूर्वक लिएका छन् । युक्रेनसँगको युद्धको बीचमा, पुटिनले धेरै पटक आणविक हमलाको धम्की दिएका छन्।

तर, अब रुसले युक्रेनको १८ प्रतिशत भूभागलाई आफ्नो कब्जामा लिएपछि परमाणु आक्रमणको सम्भावना बढेको छ । रुसले आफ्नो भूभाग बचाउन कुनै पनि हदसम्म जान सक्ने विज्ञहरुको विश्वास छ ।

पुटिनको धम्कीलाई गम्भीर रूपमा लिँदै अमेरिका र युरोपले आयोडिनको औषधि अर्डर गर्न थालेका छन् । यो औषधि परमाणु आक्रमणको घटनामा विकिरण चुहावटको अवस्थामा प्रयोग गरिन्छ।

जो बाइडेनको सरकारले हालै २९ करोड डलरको एन्टि-रेडिएशन औषधि किन्ने घोषणा गरेको छ। पुटिनको धम्कीपछि यो निर्णय गरिएको हो । अमेरिकी स्वास्थ्य र मानव सेवा विभाग (एचएचएस) ले रेडियोलोजिकल वा आणविक आपतकाल पछि जीवन बचाउन यो गरिएको पुष्टि गरेको छ।

यो औषधिले वयस्क र बच्चाहरूलाई विकिरणबाट बचाउन सक्छ। यो औषधि एक्युट रेडिएसन सिन्ड्रोम (एआरएस) को उपचार गर्न सक्षम रहेको विभागले जनाएको छ।

यो औषधि वास्तवमा पोटासियम आयोडाइडको औषधि हो, जसलाई आयोडिन ट्याब्लेट पनि भनिन्छ। गत महिना, युरोपेली संघले आणविक आक्रमणको सम्भावनालाई ध्यानमा राख्दै ५.५ मिलियन पोटासियम आयोडाइड औषधि युक्रेनमा पठाइएको जनाएको थियो।

योसँगै रुस र युक्रेनसँग जोडिएको पोल्याण्डमा पनि यो औषधिको माग बढेको छ । स्थानीय सञ्चारमाध्यमका अनुसार पोल्याण्डका सबै १६ प्रान्तमा यो औषधि वितरण गर्न केन्द्रहरू स्थापना गरिएको छ। राजधानी वार्सामा, किन्डरगार्टन, विद्यालय र कार्यालयहरूमा ६०० भन्दा बढी वितरण केन्द्रहरू स्थापना गरिएको छ।

पोल्याण्डका अन्य प्रान्तमा पनि यस्तै तयारी भइरहेको छ । मालोपोल्स्काको ३.४ मिलियन जनसङ्ख्याका लागि ५.५ मिलियन र पोमेरेनियाको २३ लाख जनसंख्याका लागि ४० लाखभन्दा बढी गोलीहरू राखिएको छ।

आणविक दुर्घटना वा आणविक आक्रमण हुँदा त्यसबाट विकिरण चुहिन्छ । ठूलो आणविक आक्रमणको घटनामा बाँच्न लगभग असम्भव छ। तर यदि सानो परमाणु हमला भयो र त्यसबाट विकिरण चुहिरहेको छ भने त्यसबाट बच्न सकिन्छ। यो औषधि उपयोगी हुनेछ।

पोटासियम आयोडाइड वा आयोडिन औषधिले रेडियोएक्टिभ आयोडिनलाई हाम्रो शरीरमा प्रवेश गर्नबाट रोक्छ। यो औषधि लिने बित्तिकै थाइराइड ग्रन्थी अवरुद्ध हुन्छ, जसका कारण रेडियोधर्मी आयोडिन भित्र पस्न सक्दैन। थाइरोइड ग्रंथि धेरै संवेदनशील छ।

यसलाई यसरी सोच्नुहोस् कि जब विकिरण चुहावट हुन्छ, त्यसबाट रेडियोएक्टिभ आयोडिन निस्कन्छ। थाइरोइड ग्रंथि धेरै संवेदनशील भएकोले, यो रेडियोएक्टिभ र गैर-रेडियोएक्टिभ आयोडिन बीच भिन्नता छुट्याउन असमर्थ छ।

यो औषधिले थाइरोइड ग्रंथिमा आयोडिन जम्मा गर्छ। यस्तो अवस्थामा रेडियोएक्टिभ आयोडिन लिक भए पनि थाइराइड ग्रन्थीमा जम्मा हुन सक्दैन ।

जब विकिरण चुहावट हुन्छ, रेडियोधर्मी आयोडिन सास फेर्न वा खानाको सेवन मार्फत शरीरमा प्रवेश गर्न सक्छ। जब यो हुन्छ, रेडियोधर्मी आयोडिन शरीर भित्र जम्मा हुन्छ।

विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ) का अनुसार रेडियोधर्मी आयोडिन निस्कासन गर्दा यो दुई किसिमले हाम्रो शरीरको सम्पर्कमा आउन सक्छ। पहिलो बाह्य र दोस्रो आन्तरिक।

बाहिरी सम्पर्कमा, यो छालामा जम्मा हुन्छ, जुन तातो पानी वा साबुनले धोएर हटाउन सकिन्छ। तर आन्तरिक सम्पर्कमा, यो थाइरोइड ग्रंथिमा जम्मा हुन्छ, जसले थाइराइड क्यान्सरको जोखिम बढाउँछ। यसबाट बालबालिका बढी जोखिममा छन् ।

डब्ल्यूएचओका अनुसार सन् १९८६ मा युक्रेनको चेर्नोबिल आणविक प्लान्टमा दुर्घटना हुँदा रेडियोधर्मी आयोडिन दूध र खानाबाट बालबालिकाको शरीरमा गएको थियो । जसका कारण ४ देखि ५ वर्षका बालबालिकामा पनि थाइरोइड क्यान्सरको समस्या देखिएको छ ।

युएस सेन्टर फर डिजिज कन्ट्रोलले यो औषधि १००% प्रभावकारी नभएको बताएको छ। यसले रेडियोधर्मी आयोडिनलाई शरीरमा प्रवेश गर्नबाट मात्र रोक्छ। बाँकी अन्य प्रकारको विकिरण विरुद्ध सुरक्षा गर्न सक्दैन।

यो औषधि विकिरण चुहावटको ४ घण्टा अगाडि वा २४ घण्टा पछि लिन सकिन्छ, त्यसपछि यसले काम गर्छ। यो औषधि कत्तिको प्रभावकारी छ, यसले कति रेडियोधर्मी आयोडिन शरीरमा गएको छ र हाम्रो शरीरले त्यसलाई कति चाँडो अवशोषित गर्छ भन्ने कुरामा पनि भर पर्छ।

पोटासियम आयोडाइडको यो औषधिले वास्तवमा थाइरोइडलाई मात्र बचाउँछ, शरीरका अन्य भागहरूलाई होइन। यदि तपाई पहिले नै थाइराइड सम्बन्धी कुनै समस्याबाट ग्रसित हुनुहुन्छ भने यो औषधिले निको हुन सक्दैन ।

सीडीसीले सिफारिस गर्छ कि यो औषधि ४० वर्ष भन्दा कम उमेरका व्यक्तिहरूले मात्र लिनुपर्छ। गर्भवती महिलाले पनि लिन सक्छन् । यदि तपाईलाई कुनै रोग छ भने, यो औषधि चिकित्सकको सल्लाहमा मात्र लिनुपर्छ।

रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले आफूले कुनै खोक्रो धम्की नदिने र आफ्नो देशको रक्षाका लागि आणविक हतियार प्रयोग गर्न नछुटाउने स्पष्ट रूपमा बताएका छन् । पुटिनको यो धम्कीलाई धेरै विज्ञहरूले कोवल धम्कीको रूपमा लिएका छन् तर अमेरिकाले यसलाई गम्भीरतापूर्वक लिएको छ ।

प्राग स्थित सैन्य विज्ञ युरी फेदोरोभले समाचार एजेन्सीलाई भने कि पुटिन अझै हाँसिरहेका छन्। तर, अबको एक साता वा एक महिनामा के हुन्छ भन्न गाह्रो भएको पनि उनको भनाइ छ ।

के पुटिन आणविक आक्रमणको लागि जाँदैछन्? सोध्दा अमेरिकी गुप्तचर एजेन्सी सीआईएका निर्देशक विलियम बर्न्सले न्यूज च्यानल सीबीएसलाई भने कि हामीले उनको धम्कीलाई गम्भीरताका साथ लिनु पर्छ किनभने सबै कुरा खतरामा छ। यद्यपि उनले पुटिन आणविक हमलातर्फ अघि बढेको कुनै प्रमाण नभएको पनि बताए ।

पुटिनले कसरी हतियार प्रयोग गर्न सक्छन् भन्ने बारे अहिले नै केही भन्न सकिने अवस्था छैन । तर चेचन्या प्रमुख रमजान कादिरोभले रुसले युक्रेनमा साना रणनीतिक आणविक हतियार प्रयोग गर्नुपर्ने बताएका छन् ।

साना रणनीतिक आणविक हतियारहरू ठूला बमहरू भन्दा कम शक्तिशाली हुन्छन् र कम क्षति निम्त्याउँछन्। त्यस्ता हतियारहरू विमानबाट खसाल्न सकिन्छ, मिसाइलहरूबाट छोडिन्छ, पनडुब्बी वा जहाजहरूबाट प्रक्षेपण गरिन्छ। यस बाहेक भूमि सेनाले पनि तिनीहरूलाई प्रक्षेपण गर्न सक्छ।

विश्वमा सबैभन्दा धेरै आणविक हतियार रुससँग छ । अमेरिकी वैज्ञानिक महासंघका अनुसार रुससँग ५ हजार ९७७ आणविक हतियार र अमेरिकासँग ५ हजार ४२८ आणविक हतियार छन् । तेस्रो नम्बरमा चीन छ, जससँग ३५० आणविक हतियार छन्। भारतको भण्डारमा १६० वटा हतियार छ ।

पूर्व सीआईए प्रमुख डेभिड पेट्रायसले समाचार एजेन्सीलाई भने कि यदि रुसले आणविक हतियार प्रयोग गर्यो भने, अमेरिका र नेटो सदस्य राष्ट्रहरूले युक्रेन र ब्ल्याक सीमा रसियाली सेना र उनीहरूको हतियारहरू नष्ट गर्नेछन्।