काठमाडौं । रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र टर्कीका राष्ट्रपति रेसेप तैयप एर्दोगानबीच शुक्रबार काजाकिस्तानमा भेटवार्ता भएको छ । भेटका क्रममा पुटिनले टर्कीलाई युरोपमा ग्यास आपूर्ति केन्द्रको रूपमा प्रयोग गर्न सकिने सुझाव दिए। उनले टर्की हुँदै युरोपियन युनियनमा ग्यास पठाउने कार्य थप भरपर्दो सावित भएको बताए ।

रुस र जर्मनी बीचको नर्ड पाइपलाइनको ग्यास आपूर्ति रुस-युक्रेन युद्धको सुरुमा अवरुद्ध भएको थियो र त्यसपछि बाल्टिक सागर मुनि विस्फोट पछि पूर्ण रूपमा रोकियो। विष्फोट जानाजानी गरिएको हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ ।

पुटिनले विस्फोटबाट भएको क्षति ब्ल्याक सी क्षेत्रबाट क्षतिपूर्ति गर्न सकिने र टर्कीलाई युरोपको सबैभन्दा ठूलो आपूर्ति केन्द्र बनाउन सकिने बताए।

टर्कीका राष्ट्रपतिले युक्रेनको अन्न ब्ल्याक सीबाट अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा लैजान सकिने गत जुलाईमा भएको सम्झौतालाई बलियो बनाउने बताएका छन् । हाल यो सम्झौता नोभेम्बरको मध्यसम्मको छ, जसलाई रुस र युक्रेनको स्वीकृतिमा लम्ब्याउन सकिन्छ।

एर्दोआनले भने कि रूस र टर्कीले कुन कम आय भएका देशहरूलाई धान र मल पठाउने भनेर निर्णय गर्न सक्छन्। पुटिनले अनाज प्राप्त गर्ने देशहरूले टर्कीप्रति आभारी हुनुपर्छ किनभने त्यसले सम्झौतामा पुग्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको बताए।

रुसी प्रवक्ता दिमित्री पेस्कोभले राष्ट्रपति पुटिन र टर्कीका राष्ट्रपति एर्दोआनले युक्रेन विवाद सुल्झाउने विषयमा वार्ता नगरेको बताएका छन् । पेस्कोभले भने, “रुस-युक्रेन विवाद समाधान गर्ने बारे कुनै वार्ता भएको छैन।”

बैठकअघि रुसबाट एर्दोआनले रुस र युक्रेनबीचको शान्ति सम्झौताको “आधिकारिक रूपमा” मध्यस्थता गर्न सक्ने संकेतहरू आएका थिए। जुलाई २३ मा चलिरहेको युद्धको बावजुद, युक्रेन र रूस बीच एक “मिरर” सम्झौता भएको थियो , जस अन्तर्गत युक्रेनबाट कालो सागर हुँदै अन्न निर्यात सुरु भयो।

यो निर्णयले युद्धको बीचमा युक्रेनमा परेको लाखौं टन अनाजको निर्यातको सुरुवात हो। रुसले समुद्री मार्गबाट ​​खाद्यान्न बोकेका कार्गो जहाजमा आक्रमण नगर्ने बताएको छ । उसले बन्दरगाहमा पनि आक्रमण गर्ने छैन जहाँबाट खाद्यान्न आपूर्ति भइरहेको छ।

संयुक्त राष्ट्रसंघले यसलाई ऐतिहासिक सम्झौताको संज्ञा दिएको छ । यसपछि अगस्ट ५ मा एर्दोआन र पुटिनबीच सोचीमा भेट भएको थियो । दुवै देशले धेरै विषयमा कुराकानी भएको बताएका छन् ।

२० सेप्टेम्बरमा, एर्दोआनले भने कि उनी विश्वास गर्छन् कि पुटिन युद्ध समाप्त गर्न खोजिरहेका छन् र छिट्टै “महत्वपूर्ण कदम” लिइनेछ। उनले हालैका दिनहरूमा पुटिनसँगको वार्ताबाट “यसलाई सकेसम्म चाँडो अन्त्य गर्न” चाहेको महसुस गरेको उनले बताए।

युक्रेनले गत महिना रुसले कब्जा गरेको केही क्षेत्र फिर्ता लिएको थियो । एर्दोआनले भने कि यो रसियाका लागि “समस्या” भएको छ।

यसअघि एर्दोआनले पश्चिमी देशहरूले रुसलाई “उक्साइरहेको” आरोप लगाए र युद्ध “चाँडै अन्त्य नहुने” बताएका थिए। सोही दिन दुई देशबीच दुई सय कैदीबन्दी आदानप्रदान हुने पनि उनले बताए, यद्यपि उनले यस सम्बन्धमा थप जानकारी दिएनन् ।

एर्दोगानले समरकन्दमा पुटिनलाई पनि भेटेका थिए र दुई नेताले आपसी सम्बन्धलाई कसरी बलियो बनाउने भनेर छलफल गरेका थिए।

फेब्रुअरी २२ मा जारी गरिएको विज्ञप्तिमा राष्ट्रपति रेसेप तैयप एर्दोगानले रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनलाई आफ्नो देशले युक्रेनको क्षेत्रीय अखण्डता विरुद्ध रुसको कदमलाई मान्यता नदिने बताए।

समाचार एजेन्सी रोयटर्सका अनुसार टर्कीका राष्ट्रपतिले पुटिनलाई फोन गरी सैन्य द्वन्द्वले कसैलाई फाइदा नहुने बताए । उनले यो समस्या समाधानका लागि आफ्नो सहयोगको प्रस्ताव पनि दोहोर्‍याए।

एर्दोआनले क्षेत्रीय मुद्दाहरूमा रुसको सहयोगको महत्त्व बुझेको बताए। उनी यी मामिलामा रुसको भूमिका जारी राख्न चाहन्छन्। एर्दोगानले युक्रेन र रुस द्वन्द्वलाई सैन्य द्वन्द्वको सट्टा कूटनीतिक प्रयासबाट रोक्न सकिने बताए ।

बीबीसी संवाददाता अताहुल्पा अमेरिसेले केही दिन अघि एउटा रिपोर्टमा टर्कीले दुईतर्फी खेल खेलिरहेको लेखेकी थिइन् , युद्धको सुरुमा टर्की पश्चिमको सहयोगी थियो तर अहिले रुसको नजिक पुगेको देखिन्छ ।

टर्की नाटो (पश्चिमी सैन्य गठबन्धन) को सदस्य हो र परम्परागत रूपमा युक्रेनको सहयोगी भएको छ।

रुसले यस वर्ष फेब्रुअरीमा युक्रेन विरुद्ध “विशेष सैन्य कारबाही” घोषणा गर्दा टर्की रुसको विरुद्धमा थियो। उनी क्रिमिया र डोनबासको क्षेत्रमा युक्रेनको दाबीका समर्थक थिए। यी दुबै क्षेत्रहरू रुसी समर्थित पृथकतावादीहरूले कब्जा गरेका छन् र युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोडिमिर जेलेन्स्कीले यी क्षेत्रहरूलाई एक न एक दिन मुक्त गर्ने बताएका छन्।

यद्यपि यो पनि सत्य हो कि टर्कीले युक्रेनलाई दिएको समर्थन कूटनीतिक मात्रै नभएर सैन्य तहमा पनि युक्रेनलाई सहयोग गरिरहेको थियो । उसले युक्रेनलाई टीबी २ ड्रोनहरू अथक रूपमा आपूर्ति गर्दछ, जुन रूसी सेनाको लागि खतरा साबित भएको छ।

बीबीसीका किभ संवाददाता ह्युगो बाचेगा लेख्छन्, “टर्कीले मध्यस्थता गर्ने प्रयास गर्यो। त्यसको सहयोगमा युक्रेनले गहुँ निर्यात गर्न सफल भयो र दुई देशबीच कैदी आदानप्रदानमा पनि मद्दत गर्यो।”

“टर्की नाटोको सदस्य हो र युक्रेन र रुस दुवैसँग राम्रो सम्बन्ध छ। तर युक्रेनका लागि सम्झौतामा सहमत हुन गाह्रो मात्र होइन लगभग असम्भव पनि छ।”

युकेन सेनाले रुसको कब्जामा रहेको क्षेत्र फिर्ता लिने प्रयास गरिरहेको र केही वर्षदेखि लडिरहेको ठाउँबाट रुस पछि हटिरहेको बेला रुसले अब यहाँ विवाद रोक्न प्रयास गर्ने अधिकारीहरूले बताएका छन्।

थप रूपमा, रूसले घरमा आलोचनाको सामना गरिरहेको छ, र उनीहरूले परिचालनको बीचमा युद्ध विरोधी प्रदर्शनहरूको पनि सामना गरिरहेका छन्। त्यहाँबाट सेनामा भर्ना हुने उमेरका मानिसहरु पलायनको सामना गर्नु परेको छ ।

रुसले युक्रेनको आवासीय क्षेत्रमा आक्रमण गर्न थालेको छ र सर्वसाधारणलाई निशाना बनाएको छ । कतिपय भवनमा पनि क्षति पुगेको छ । युक्रेनले आफ्नो हारबाट रुसले यस्तो प्रतिक्रिया दिएको बताएको छ । युक्रेनका धेरै सहरमा लगातार मिसाइल प्रहार भएको छ ।

गत हप्ता राष्ट्रपति जेलेस्कीले पुटिनसँगको वार्ताको सम्भावनालाई ‘असम्भव’ भनेका थिए। तर, उनले रुससँग वार्ताको ढोका खुला राखेका छन् ।

पश्चिमबाट हतियारको सहयोगमा युक्रेनले अब कब्जामा लिएका सबै भूभाग फिर्ता लिने निर्णय गरेको छ । यसमा फेब्रुअरी अघि कब्जा गरिएका क्षेत्रहरू समावेश छन्। र यो युक्रेनका जनताबाट पनि समर्थन पाइरहेको छ।