जनकपुर । मधेशलगायत नेपालको तराई क्षेत्रमा मनाइने जितिया पर्व आजदेखि सुरु भएको छ। यो पर्व विशेषगरी मिथिला, मधेश र तराईका थारु, मैथिल, आदिवासी तथा अन्य समुदायका महिलाहरूले आस्थाका साथ मनाउने गर्दछन्।

महिलाहरूले आफ्नो सन्तानको दीर्घायु, सुस्वास्थ्य र समृद्धिका लागि निराहार ब्रत बस्ने परम्परा रहेको छ। जितिया पर्वको धार्मिक र सांस्कृतिक महत्व निकै गहिरो छ।

हिन्दु धर्मशास्त्रअनुसार जितमहान नामक वीर पुरुषको स्मरणमा यो पर्व सुरु भएको मानिन्छ। जितमहानले कठिन सङ्घर्ष र वीरता प्रदर्शन गरेर धर्मको रक्षा गरेका थिए भन्ने धार्मिक विश्वास छ। यसैको स्मरणमा महिलाहरूले ब्रत बस्ने र भगवानलाई प्रसन्न पार्ने प्रचलन रहिआएको हो।

तीन दिनसम्म मनाइने यो पर्वलाई अति कठोर पर्व मानिन्छ। पर्वको आज पहिलो दिन (ओठगन) मा महिलाहरूले नदी, पोखरी वा धारा किनारमा गई स्नान गर्ने र विशेष परिकार बनाई खाने गर्छन्।

त्यस्तै, भोली दोस्रो दिन (निर्जला उपवास) बिहानै स्नान गरेर दिनभरि एक थोपा पानी पनि नखाई ब्रत बस्ने गर्छन्। साँझमा पूजा–अर्चना गरी कथा सुन्ने परम्परा छ।पर्सी तेस्रो तथा अन्तिम दिन (पारण) ब्रत समाप्त गर्ने दिन हो। यस दिन बिहानै नुहाएर परिकार बनाएर पूजा गरी ब्रतालुहरूले खाना खाने गर्छन्।

सामाजिक रूपमा पनि जितियाले ठूलो महत्व बोकेको छ। यो पर्वले परिवार र समुदायबीच आपसी प्रेम, विश्वास र सहकार्य बढाउने विश्वास गरिन्छ। महिलाहरू एकै ठाउँमा भेला भई कथा सुन्ने, गीत गाउने र सामूहिक पूजा गर्ने चलनले सामाजिक एकता बलियो बनाउँछ।

धार्मिक विद्वानहरूका अनुसार यो पर्व मातृत्वको प्रतीक हो र महिलाले आफ्नो सन्तानप्रतिको प्रेम र जिम्मेवारीलाई यस अवसरमा प्रकट गर्ने अवसर पाउँछन्।