टीकापुर (कैलाली) । कैलालीको टीकापुर नगरपालिका–९ खक्रौलास्थित मोहना नदीमा तटबन्ध निर्माण गरिएको छ। यहाँ ठूला ढुङ्गाको प्रयोग (बिगबोल्डर) गरी ६८० मिटर लामो तटबन्ध निर्माण गरिएको हो।

सिँचाइ तथा जलस्रोत व्यवस्थापन आयोजना कञ्चनपुरले यहाँ तटबन्ध निर्माण गरेपछि वर्षौंदेखि नदी कटानको त्रासमा रहेका नागरिकले राहत महसुस गरेका छन्।

आयोजनाका इञ्जिनियर उत्तम सुवेदीले भ्याटसहित चार करोड ११ लाखको लागतमा तटबन्ध निर्माण गरिएको र यसले नदी कटान नियन्त्रणमा सघाउ पुगेको बताए। यसअघि नदीको कटानले नेपाल–भारत सीमामा रहेको १०५ नम्बर सीमास्तम्भसमेत जोखिममा परेको थियो।

तटबन्ध निर्माणपछि तटीय क्षेत्रमा बसोबास गर्ने दुई दर्जनभन्दा बढी परिवारले राहत महसुस गरेका स्थानीय खडग धामीले बताए। ‘वर्षौंदेखि नदी कटानको जोखिम भोग्दै आएका थियौँ। बर्खायाममा कतिबेला घर बगाउने हो भन्ने त्रास हुन्थ्यो, सयाँै बिघा जमिन कटान गरेपछि कतिपय परिवार बिस्थापित भइसकेका छन्। अब त्यसबाट जोगिने आशा जागेको छ’, उनले भने।

यहाँ कतिपय परिवारको हातमा लालपुर्जा छ, तर जमिन छैन। ती परिवारको खेतीयोग्य जमिन नदी तथा बगरमा परिणत भएको छ। धामीले भने, ‘यो तटबन्ध पाँच वर्षअघि निर्माण भएको भए धेरै परिवार विस्थापित हुनुपर्ने थिएन। यसबारे पटक पटक मन्त्रालय र नेताहरूलाई पनि भन्यौँ। अन्तिममा हाम्रो मागको सुनुवाइ भई तटबन्ध बनेको छ। यसले थप जोखिमबाट जोगिएका छौँ।’

यहाँ गत आर्थिक वर्षको बजेटबाट तटबन्ध निर्माण गरिएको हो। स्थानीय रणसिंह धामीले तटबन्ध निर्माणपछि अब थप जोखिम नहुने आशा जागेको बताए। ‘नदीले कटान गरेर दुःख दिइरहेको थियो, बर्खा लागेपछि त ढुक्क भएर निदाउन पनि पाइने अवस्था थिएन। तटबन्ध बनेपछि त्यसबाट राहत मिलेको छ’, उनले भने।

पूर्वसांसद न्यौपानेले तटबन्ध निर्माणपछि मोहना नदीले कटान गरेर बर्सेनि दिँदै आएको पीडाबाट ठूलो राहत भएको बताए। ‘बर्खायाममा मात्रै होइन, सुक्खायाममा पनि नदीले कटान गर्ने गरेको थियो, जनता त्रासमा थिए। हामी पनि यही क्षेत्रको प्रतिनिधि भएकामा तटबन्ध निर्माणका लागि निकै दबाबमा थियौँ’, उनले भने, ‘सबैको पहलपछि यहाँ तटबन्ध निर्माण भएको छ। सरकारले जनता पीडा र हाम्रो आवाजको सुनुवाइ गरेकामा खुसी लागेको छ।’

सुदूरपश्चिम प्रदेश सरकारका पूर्वमन्त्री डा रणबहादुर रावलले तटबन्धमा ढिलाइ हुँदा धेरैले जमिन गुमाएको र अब भने त्यो जोखिम नदोहोरिने विश्वास व्यक्त गरे। ‘सरकारले कर्णाली र मोहना नदीमा तटबन्ध गरे पनि यहाँको केही भागमा बाँकी थियो, जसले गर्दा नदी छेउका धेरै नागरिकको जमिन कटान भयो। ढिलै भए पनि हामी सबैको पहलले समस्या समाधानका लागि तटबन्ध निर्माण भएको छ’, उनले भने।

मोहना नदी कटानले नेपाली भूभाग भारततर्फ गएको छ। आफ्नो जमिन नदीपारि भारततर्फ गएपछि यहाँका नागरिकले त्यहाँ गएर खेतीपाती गर्न सकेका छैनन्।