काठमाडौं। आज घोडेजात्रा पर्व मनाइँदै छ। प्रत्येक वर्ष चैत्र कृष्ण औँसीका दिन काठमाडौं उपत्यकामा घोडेजात्रा मनाउने गरिएकाे छ। नेपाली सेनाबाट आज टुँडिखेलमा अश्वकला, मोटरसाइकल खेल, शारीरिक व्यायाम, युद्धकलालगायतको प्रदर्शन गर्नेछ।

टुँडिखेलको पूर्व-दक्षिण दिशामा बास गर्ने गुरुमापा भन्ने राक्षसले शहरका बालबालिकालाई दुःख दिने गरेपछि घोडाको टापले कुल्चिने परम्पराका रुपमा घोडे जात्रा मनाउने गरिएको विश्वास छ।

आजकै दिन ललितपुरमा पनि एउटा घोडा दौडाएर घोडेजात्रा मनाउने परम्परा छ। सरकारले आज काठमाडौं उपत्यकामा सार्वजनिक बिदा दिएको छ।

घोडेजात्रा पर्व केवल मनोरञ्जन वा प्रदर्शनमा सीमित छैन, यससँग गहिरो धार्मिक तथा सांस्कृतिक विश्वास गाँसिएको छ। जनश्रुतिअनुसार, प्राचीनकालमा टुँडिखेलको पूर्व-दक्षिण दिशामा रहेको एक रूखमा ‘गुरुमापा’ नामक राक्षस बस्ने गर्दथ्यो, जसले शहरका बालबालिकामाथि आक्रमण गरी दुःख दिने विश्वास थियो । स्थानीयवासीले अनेक प्रयासपछि उक्त राक्षसको संहार गरे पनि त्यसको प्रेतात्मा पुनः जागृत भई अनिष्ट गर्न सक्ने भय रहिरह्यो।

यसै विश्वासका आधारमा हरेक वर्ष चैत कृष्ण औँसीका दिन घोडा दौडाएर गुरुमापाको आत्मालाई घोडाको टापले कुल्ची दबाउने परम्परा बसालिएको मानिन्छ। घोडाको टापबाट उत्पन्न ध्वनि र गति दुष्ट शक्तिलाई नष्ट गर्ने प्रतीकका रूपमा लिइन्छ।

यसका अतिरिक्त, बालबालिकाको सुरक्षाको कामना गर्दै आजै राति सोही रूखको फेदमा गुरुमापालाई भोजन अर्पण गर्ने चलन पनि रहिआएको छ। यस्तो गरेपछि वर्षभर बालबालिकामाथि कुनै अनिष्ट नहुने विश्वास राजधानीवासीमा गहिरो रूपमा स्थापित छ।

आधुनिक समयमा पनि घोडेजात्रा पर्वले परम्परा र वर्तमानबीचको सेतुको रूपमा भूमिका निर्वाह गरिरहेको छ। एकातर्फ यसले ऐतिहासिक कथा, जनविश्वास र सांस्कृतिक पहिचानलाई जीवन्त राखेको छ भने अर्कोतर्फ नेपाली सेनाको अनुशासन, क्षमता र तयारीलाई जनसमक्ष प्रस्तुत गर्ने अवसरका रूपमा स्थापित भएको छ।

घोडेजात्रा केवल एक पर्व मात्र नभई काठमाडौं उपत्यकाको सांस्कृतिक पहिचान, ऐतिहासिक स्मृति र सामाजिक एकताको प्रतीकका रूपमा स्थापित हुँदै आएको छ।