काठमाडौं । बिहानदेखि साँझसम्म मानिसहरूका घर-घरमा खाना र सामान पुर्‍याउनु, बिचमा अलिकति समय मिल्ने बित्तिकै कागजको टुक्रामा कविता लेख्नु। चीनका वाङ जिबिङको जीवनशैली लामो समयदेखि यस्तै रहँदै आएको छ।

पेसाले डेलिभरी राइडर रहेका वाङले कामकै बिचमा लेखेका आफ्ना कविताहरूबाट सबैको ध्यान खिचे र अहिले उनलाई चीनको सबैभन्दा प्रतिष्ठित साहित्यिक पुरस्कारमध्ये एकबाट सम्मानित गरिएको छ।

५७ वर्षीय वाङ जिबिङ चीनमा ‘डेलिभरी राइडर पोएट’ का नामले चिनिन्छन्। उनले प्रतिष्ठित ‘लु शुन लिटरेरी प्राइज’को कविता विधातर्फको पुरस्कार जितेका हुन्। यो सम्मान उनलाई उनको तेस्रो कविता सङ्ग्रह ‘लो फ्लाइट’ का लागि प्रदान गरिएको हो।

‘साउथ चाइना मर्निङ पोस्ट’ को रिपोर्टअनुसार वाङ विगत करिब ८ वर्षदेखि पूर्वी चीनको जियाङ्सु प्रान्तस्थित कुनशान सहरमा डेलिभरी राइडरका रूपमा कार्यरत छन्। सन् २०२० तिर उनले सामाजिक सञ्जालमा आफ्ना कविताहरू सेयर गर्न थालेपछि उनको पहिचान एक कविका रूपमा बन्न थालेको थियो।

यी कविताहरूमा उनको आफ्नै जीवनकथाका साथै चीनका ती लाखौँ मानिसहरूको भोगाइ पनि झल्किन्छ, जो ‘गिग वर्कर’ (अस्थायी/अन-डिमान्ड कामदार) का रूपमा कार्यरत छन्।

उनका सबैभन्दा चर्चित कविताहरूमध्ये एक ‘पिपुल हु रस टाइम’ (समयको पछाडि कुद्ने मानिसहरू) हो। यस कवितामा उनले निरन्तर समयसँगै दौडिरहने मानिसहरूको जीवनलाई शब्दमा ढालेका छन्।

वाङले हालसम्म ७,००० भन्दा बढी कविताहरू लेखिसकेका छन्। उनका चारवटा कविता सङ्ग्रहहरू प्रकाशित भइसकेका छन्। यसै वर्षको जनवरीमा उनको पहिलो निबन्ध सङ्ग्रह ‘चेङ्झेन’ पनि प्रकाशित भएको थियो, जसको नाम उनले आफ्नी आमाको नाममा राखेका छन्।

वाङले सन् १९८८ देखि लेख्न सुरु गरेका थिए। त्यसबेला उनमा लेख्ने यस्तो धुन थियो कि धेरै पटक बिरामी परेर अस्पताल भर्ना हुनुपर्थ्यो। उनका बुबालाई उनको यो बानी मन पर्दैनथ्यो। एक समय त उनका बुबाले उनलाई लेख्न नै प्रतिबन्ध लगाइदिएका थिए।

वाङका बुबाले उनका करिब २ लाख चिनियाँ अक्षरहरू रहेका हस्तलिखित पाण्डुलिपिहरूसमेत जलाइदिएका थिए। तर, यो घटनाका बाबजुद वाङले लेख्न छाडेनन्। उनले आफ्नो डायरीमा लेखेका थिए- ‘म एक महान् लेखक बन्नेछु।’

त्यसपछिका करिब दुई दशकसम्म वाङले निरन्तर लेखिरहे, तर आफ्ना रचनाहरूको कुनै रेकर्ड भने राखेनन्। यस अवधिमा उनले विभिन्न खालका कामहरू गरे। उनी बन्दरगाहमा मजदुर बने, इट्टाभट्टामा काम गरे र सडकमा कवाडी (फोहोर) पनि उठाए। कवाडी सङ्कलन गर्दाको यही अनुभवबाट प्रेरित भएर उनले सामाजिक सञ्जालमा आफ्नो नाम ‘ल्यापिदार’ अर्थात् ‘सङ्कलनकर्ता’ राखेका थिए।

वाङका कविताहरूमा उनका जीवनका साना-साना अनुभवहरू प्रस्ट देखिन्छन्। उनले आफ्नो एउटा कान्छी औँलाबारे पनि कविता लेखेका छन्, जुन कवाडी उठाउने क्रममा धातुको पाताले काटिएको थियो। पछि त्यो औँला बाङ्गो भयो। डेलिभरीको काम गर्दा उनी अहिले यही औँलालाई झोला झुन्ड्याउने एक प्रकारको ‘हुक’ का रूपमा प्रयोग गर्छन्।

उनले सडक किनारमा फालिएको एउटा यस्तो हरियो टमाटरबारे पनि कविता लेखे, जसलाई कसैले काटेर छाडिदिएको थियो। उनका लागि कविता ठूला र खास विषयहरूका बारेमा मात्र होइन, बरु दैनिक जीवनमा देखिने साना-तिना वस्तुहरू पनि कविता बन्न सक्छन्।

पुरस्कार पाएपछि वाङले अब आफ्नो जीवन बदलियो वा आफूले डेलिभरीको काम छाड्छु भनेका छैनन्। यसको ठीक विपरीत उनले आफू अझै पनि घर-घरमा खाना पुर्‍याउने काम निरन्तर गरिरहने स्पष्ट पारेका छन्।

वाङका अनुसार साहित्य भनेको जीवनबाट भाग्ने भर्‍याङ होइन। जब उनलाई सोधियो कि के उनलाई लाग्छ कि उनले अन्ततः जीवनमा ‘सफलता हासिल गरे’? उनले यो सोचाइलाई नै अस्वीकार गरिदिए। उनले आफूले कहिल्यै पनि जीवनबाट ‘बाहिर निस्कने’ प्रयास गरिरहेको नसोचेको बताए। उनले आफ्नो जीवनलाई खुसी र सन्तुष्ट बताएका छन्।

वाङले ती मानिसहरूको तर्कसँग पनि असहमति जनाए, जसले प्रसिद्ध हुनुभन्दा अघिका दुई दशक उनको जीवनमा खेर गएको ठान्छन्। उनले ती वर्षहरूलाई आफ्नो जीवनको ‘भारी हिमपात’ (कठिन समय) भनेका छन्। उनका अनुसार ती वर्षहरूले उनलाई परिवर्तन गरेनन्, बरु उनको जीवनलाई अझ समृद्ध बनाए।

वाङका कविताहरू सामाजिक सञ्जालमा निकै रुचाइएका छन्। एक प्रयोगकर्ताले उनको लेखन शैलीबारे भनेका छन् कि उनका शब्दहरू धेरै बनावटी वा सजावटी छैनन्, तर तिनमा सत्यता र माटोको सुवास छ। उनका कविताहरूले सर्वसाधारणको जीवनमा लुकेको सुन्दरतालाई बाहिर ल्याउँछन्।

पुरस्कार ग्रहण गरेपछिको भाषणमा वाङले डेलिभरी राइडरहरूका समस्याहरूतर्फ पनि ध्यानाकर्षण गराए। उनले मानिसहरूलाई अपिल गर्दै डेलिभरी वर्करहरूलाई कम वा खराब ‘रेटिङ’ नदिन र बढी सकारात्मक प्रतिक्रिया दिन आग्रह गरे।

वाङले आफूबाट ‘डेलिभरी वर्कर’ को ट्याग वा पहिचान हटाउन नचाहेको पनि बताए। उनी यो पहिचानबाट भाग्न चाहँदैनन्। उनले आफ्नो जीवन र पहिचानलाई एउटा नदीसँग तुलना गर्दै भने कि समय बितेपछि मानिसहरूले बुझ्नेछन्— “वाङ जिबिङ एउटा यस्तो नदी हो, जुन शान्त भएर निरन्तर बगिरहन्छ।”