बीबीसी। अमेरिकामा तीन वर्षभन्दा बढी समयपछि पहिलोपटक ब्याजदर बढाइएको छ र बढ्दो मूल्यवृद्धिको गतिलाई सुस्त बनाउने प्रयासस्वरूप यसलाई थप बढाउन सकिने संकेत गरिएको छ।

राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले ब्याजदर घटाउनका लागि गरेका तीव्र माग र विरोधका बाबजुद फेडरल रिभर्सले सर्वसम्मत निर्णय गर्दै ब्याजदर ३.५%-३.७५% बाट बढाएर ३.७५%-४% पुर्‍याएको छ।

फेड अध्यक्ष केभिन वार्शले “मुद्रास्फीति (महँगी) धेरै उच्च रहेको र यो लामो समयदेखि कायम रहेको” भन्दै यो कदम एक “गम्भीर” र “जिम्मेवार निर्णय” भएको बताए।

निर्णय सार्वजनिक भएपछि ट्रम्पले वार्शप्रति समर्थन जनाए पनि दरबन्दीबारे मतदान गर्ने फेड बोर्ड “शत्रुतापूर्ण” (Hostile) रहेको टिप्पणी गरे।

उच्च ब्याजदरले ऋण, घरकर्जा (Mortgage) र क्रेडिट कार्ड लिन चाहनेहरूका लागि ऋण महँगो बनाउँछ, तर बचतमा भने राम्रो प्रतिफल दिन सक्छ।

निर्णयपछिको पत्रकार सम्मेलनमा वार्शले फेड नेतृत्वभित्र “आशावादिताको भावना” भए पनि मुद्रास्फीति अझै पनि समस्याका रूपमा रहेको बताए।

अन्य केन्द्रीय बैंकहरू जस्तै फेडको लक्ष्य पनि मुद्रास्फीतिलाई २% वा सोभन्दा मुनि राख्नु हो। वार्शले अमेरिकी मुद्रास्फीति “पाँच वर्षभन्दा बढी समयदेखि” लक्ष्यभन्दा माथि रहेको उल्लेख गरे।

यसले गर्दा महँगी अमेरिकी मतदाताहरूको मुख्य चिन्ताको विषय बनेको छ, जसले अमेरिका-इजरायल र इरानबीचको युद्ध सुरु भएयता कच्चा तेलको मूल्यमा भएको वृद्धिका कारण इन्धनको मूल्य बढेको भोगेका छन्। यसले अन्य धेरै वस्तु तथा सेवाको लागत पनि बढाएको छ।

वार्शले फेडले “कुनै व्यक्तिगत मूल्य-चाहे त्यो तेलको मूल्य होस् वा किराना पसलको खाद्यान्न—लाई असर गर्न नसक्ने” बताए पनि केन्द्रीय बैंकले मूल्यवृद्धिलाई अर्थतन्त्रभर फैलिन नदिन काम गर्न सक्ने स्पष्ट पारे।

रोजगार बजार र व्यापक अर्थतन्त्रको मजबुतीको अर्थ फेड मूल्य स्थिर बनाउनेतर्फ केन्द्रित छ र मुद्रास्फीति घट्दा सबैभन्दा बढी फाइदा कमजोर आर्थिक अवस्था भएकाहरूलाई नै हुने उनले थपे।

जब मुद्रास्फीति उच्च हुन्छ, केन्द्रीय बैंकहरूले खर्चलाई निरुत्साहित गर्न र बचतलाई प्रोत्साहन गर्न ब्याजदर बढाउने गर्छन्, जसले मूल्यवृद्धिको गति कम गर्ने आशा गरिन्छ। तर यो एउटा सन्तुलन मिलाउनुपर्ने काम हो, किनकि उच्च ब्याजदरले व्यवसायहरूलाई लगानी रोक्न प्रोत्साहन गर्न सक्छ र आर्थिक वृद्धिलाई असर पुर्‍याउन सक्छ।

केभिन वार्श अनुमोदित हुँदा डेमोक्रेटिक सांसदहरूले उनी ट्रम्पको “कठपुतली” हुने बताएका थिए र धेरै संसद् विश्लेषकहरूले उनले ब्याजदर घटाउने ट्रम्पको निरन्तरको माग पूरा गर्ने अपेक्षा गरेका थिए। ट्रम्पले वार्शका पूर्वाधिकारी जेरोम पावेलले ब्याजदर नघटाएको भन्दै उनको कडा आलोचना गर्दै आएका थिए।

बुधबार ब्याजदर वृद्धिले ट्रम्पलाई के सन्देश दियो भनी सोधिएको प्रश्नमा वार्शले मुस्कुराउँदै भने, “राष्ट्रपतिसँगको छलफलबारे मसँग भन्नका लागि केही छैन।”

पछि पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै ट्रम्पले भने, “म केभिनमाथि भरोसा गर्दैछु, तर तपाईँलाई थाहै छ, उनको बोर्ड धेरै कडा छ।”

“र, ब्याजदर धेरै उच्च छ। यो उपयुक्त छैन… मैले केभिनसँग कुरा गरेँ र भनेँ, ‘तपाईँले बोर्डसँगै मतदान गर्दा हुन्छ किनभने यसले केही फरक पार्नेवाला छैन।’ बोर्ड धेरै शत्रुतापूर्ण र राजनीतिक छ,” उनले थपे।

यसअघि ट्रम्पले सामाजिक सञ्चालमा लेखेका थिए, “संयुक्त राज्य अमेरिकाका लागि ब्याजदर घटाउनुहोस्, त्यो पनि तुरुन्तै!”

क्यापिटल हिलका डेमोक्रयाटहरूले ब्याजदर वृद्धिले ऋण महँगो बनाउने र यसले गर्दा अझ धेरै अमेरिकीहरू ऋणमा डुब्ने बताएका छन्।

“यसले सबै कुरा महँगो बनाउनेछ,” सेनेटका शीर्ष डेमोक्र्याट चक शुमरले भने, “डोनाल्ड ट्रम्पलाई अर्थतन्त्र कसरी व्यवस्थापन गर्ने भन्ने थाहा नभएकाले यस्तो भएको हो।”

डिसेम्बर २०२५ मा ब्याजदर घटाइएपछिको यो नै पहिलो कदम हो। यसअघि जुलाई २०२३ मा ब्याजदर बढाइएको थियो।

यो वृद्धिले घर खरीददारहरूका लागि घरकर्जाको दर बढाउन सक्छ र अमेरिकीहरूले अन्य प्रकारका ऋणहरूमा थप भुक्तानी गर्नुपर्ने हुनसक्छ।

अमेरिकाका प्रमुख बैंकहरू जेपी मोर्गन, किकर्प र बीएनवाई (BNY) सबैले बुधबार आफ्नो प्राइम लेन्डिङ दर ६.७५% बाट बढाएर ७% पुर्‍याएका छन्, जसले क्रेडिट कार्ड र व्यक्तिगत ऋणमा लाग्ने दरलाई असर गर्नेछ।

घरकर्जा (Mortgage) को लागत गत वर्ष बढेको भए पनि सन् २०२३ मा देखिएको उच्च बिन्दुभन्दा तलै छ। फ्रेडी म्याकको तथ्याङ्कअनुसार ३० वर्षे स्थिर सम्झौता औसतमा ६.७६% र १५ वर्षे सम्झौता ६.०९% रहेको छ।

धेरै अमेरिकी गृहस्वामीहरूसँग ३० वर्षे र १५ वर्षे स्थिर दरका मोर्गेजहरू छन्, र ब्याजदरमा हुने परिवर्तनले उनीहरूको मासिक भुक्तानीमा असर पार्ने छैन। तर उच्च दरले नयाँ मोर्गेज लिन वा पुनःकर्जा (Refinance) गर्न चाहनेहरूलाई असर पार्न सक्छ।

वार्शले फेडको ब्याजदर कतातर्फ जाँदैछ भन्नेबारे आफ्नो व्यक्तिगत विचार दिन अस्वीकार गरे पनि उनका अधिकांश नीति निर्माता सहकर्मीहरूले यो वर्षको अन्त्यअघि ब्याजदर पुन: बढेर ४-४.२५% पुग्ने विश्वास व्यक्त गरेका छन्।

थोरै बहुमतले २०२८ र २०२९ मा कटौती सुरु हुनुअघि आगामी वर्ष ब्याजदर ४.२५-४.५% सम्म पुग्न सक्ने बताएका छन्।

पूर्वानुमानले आगामी वर्षहरूमा मूल्यवृद्धि सुस्त हुने सङ्केत गरेको छ, जहाँ जीवनयापनको लागत मापन गर्न प्रयोग गरिने मुद्रास्फीति सन् २०२९ सम्ममा लगातार घटेर फेडको लक्ष्यमा पुग्ने अनुमान गरिएको छ।

इरान युद्धयता बढ्दो मुद्रास्फीतिको सामना गर्नेमा अमेरिकी फेड मात्र एक्लो छैन; युरोपियन सेन्ट्रल बैंकले गत हप्ता ब्याजदर बढाएको थियो भने बैंक अफ इङ्गल्याण्डले बिहीबार यसबारे आफ्नो निर्णय लिने तयारी गरेको छ।