काठमाडौं । चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङ बुधबार जब वासिङ्टन डिसी पुग्नेछन्, यो ११ वर्षमा उनको पहिलो अमेरिकी राजकीय भ्रमण हुनेछ। तर उनीसँग अमेरिकाको सामना उनी चीनका धेरै पुस्तापछिका सबैभन्दा शक्तिशाली नेता बन्नुभन्दा निकै अघि नै भएको थियो।

चार दशकअघि सी चीनको उत्तरी भागको एउटा जिल्लाका अधिकारी थिए। उनी जानकारी सङ्कलनका लागि अमेरिकाको मध्य-पश्चिमी क्षेत्रको भ्रमणमा गएका थिए। उनले आयोवामा धेरै दिन बिताए। त्यस क्रममा उनले कृषिबारे जानकारी लिए, खेतहरूको भ्रमण गरे र एक स्थानीय परिवारको घरमा बसे।

चीनको सरकारी मिडियाले त्यस परिवारको घरमा सी बसेको र टेरी ब्र्यान्सल्याडसँगको उनको मित्रतालाई प्राथमिकताका साथ देखाएको थियो। ब्र्यान्सल्याड त्यस समय आयोवाका गभर्नर थिए। पछि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको कार्यकालमा उनी चीनका लागि अमेरिकी राजदूत बने। सरकारी मिडियाले यसका माध्यमबाट अमेरिकासँग सीको व्यक्तिगत सम्बन्ध देखाउने प्रयास गरेको थियो।

आज अमेरिका र चीनको सम्बन्ध त्यस समयको भन्दा बिलकुल फरक छ। दुवै देशबीच विश्वमा आफ्नो प्रभाव बढाउने प्रतिस्पर्धा छ। एक-अर्काको जवाफमा शुल्क लगाइएका छन्, प्रविधिमा प्रतिबन्धहरू छन् र सैन्य क्षेत्रमा पनि प्रतिस्पर्धा चलिरहेको छ।

अहिले ७३ वर्षका सी कुनै साना अधिकारी होइनन्। चीनको नेताका रूपमा करिब १४ वर्षको अवधिमा उनले विश्वमा चीनको प्रतिष्ठा कायम गरेका छन्। सीको कथा सुख-सुविधाका बीच सुरु भएको थियो।

उनको जन्म १९५३ मा बेइजिङमा भएको थियो। उनी कम्युनिस्ट क्रान्तिकारी सी जोङसुनका छैटौँ सन्तान हुन्। उनका बुबाले पिपुल्स रिपब्लिक अफ चाइनाको स्थापनामा मद्दत गरेका थिए। पछि उनी कम्युनिस्ट पार्टीका वरिष्ठ नेता र उपप्रधानमन्त्री बने।

बाल्यकालमा सीले नामी स्कूलहरूमा पढे। उनले ती सुविधाहरू पाए, जुन त्यस समय धेरैजसो परिवारलाई उपलब्ध थिएनन्। तर त्यसपछि राजनीति उनको परिवारको विरुद्धमा गयो। १९६० को दशकको सुरुमा सीका बुबामाथि एक ‘पार्टी विरोधी’ गुटको हिस्सा भएको आरोप लगाइयो। उनलाई पार्टीबाट निकालियो र एक फ्याक्ट्रीमा काम गर्नका लागि गाउँ पठाइयो।

सीलाई ‘क्रान्ति विरोधी’ भनिएका व्यक्तिको छोरा मानियो। किशोरावस्थामा उनलाई जबर्जस्ती एक पुनर्शिक्षा केन्द्र पठाइयो। त्यस समयका नेता माओत्सेतुङले युवाहरूलाई गाउँमा गएर किसानहरूबाट सिक्न भनेका थिए। त्यसपछि १५ वर्षका सी सहरबाट गाउँ पठाइएका लाखौँ बालबालिकासँगै गए।

सन् २००४ मा एक अन्तर्वार्ताका क्रममा उनले त्यस यात्रालाई सम्झँदै भनेका थिए, ‘रेलमा सबैजना रोइरहेका थिए। म मात्र मुस्कुराइरहेको थिएँ… यदि म त्यहाँबाट निस्कन नसकेको भए, म पनि रोइरहेको हुन्थेँ। यदि म त्यहीँ रोकिएको भए, मलाई थाहा छैन म आज जीवितै हुन्थेँ कि हुन्नथेँ।’

उनी चीनको पश्चिमी सान्सी प्रान्तको पहाडी गाउँ लियाङजियाहे पुगे। त्यहाँ उनले सात वर्ष एक ‘याओदोङ’ मा बिताए। याओदोङ पहाडभित्र बनेको गुफारूपी बस्ने ठाउँ हुन्छ। त्यहाँ उनले खेतीपाती गरे, मल बोके र खाडलहरू खने।

उनले त्यहाँ बिताएको समयका बारेमा भनेका थिए, ‘अचार बनाइएका तरकारीहरू मेरो मनपर्ने खाना बनेका थिए। आज पनि मलाई त्यो समयको निकै याद आउँछ।’

कामको बोझ देखेर उनी ‘हैरान’ थिए। सुरुमा उनले भोक र उपियाँहरूसँग पनि जुध्नुपर्यो। दिउँसोको खाना खानुभन्दा अघि चुरोट पिउनका लागि पाइने सानो समयले उनलाई केही राहत दिन्थ्यो।

सीले २२ वर्षको उमेरमा गाउँ छाडे र चीनका सबैभन्दा राम्रा शैक्षिक संस्थाहरूमा पर्ने सिङ्हुआ युनिभर्सिटीमा केमिकल इन्जिनियरिङको पढाइ गरे।

पढाइ पूरा गरेपछि उनले बेइजिङभन्दा टाढा स्थानीय अधिकारीका रूपमा काम गरे। उनी फुजियन र झेजियाङ जस्ता तटीय प्रान्तहरूमा तैनाथ रहे। १९८० को दशकमा चीनको अर्थतन्त्र खुलेपछि यी प्रान्तहरू देशका सबैभन्दा धनी क्षेत्रहरूमा परे।

माओको मृत्युपछि सीका बुबाको राजनीतिमा पुनरागमन भयो। यसबाट सीलाई केन्द्र सरकार र सेनामा पद हासिल गर्न मद्दत मिल्यो। यहाँ उनले पार्टीका धेरै अधिकारीहरूसँग सम्बन्ध बनाए। पछि यीमध्ये धेरै अधिकारीहरू उनको भरोसायोग्य नेतृत्व समूहको हिस्सा बने।

सीले १९७९ मा के लिङलिङसँग विवाह गरेका थिए। यो उनको पहिलो विवाह थियो। उनी बेलायतका लागि चीनका पूर्व राजदूतकी छोरी थिइन्। तीन वर्षपछि दुवैको सम्बन्धविच्छेद भयो।

एक साझा साथीले सीको भेट उनकी दोस्रो र वर्तमान पत्नी पेङ लियुआनसँग गराए। पेङ सेनासँग जोडिएकी लोक गायिका थिइन्। उनी चीनमा पहिलेदेखि नै निकै प्रसिद्ध थिइन्। उनी हरेक वर्ष चन्द्र नयाँ वर्षमा प्रसारण हुने टीभी कार्यक्रमहरूमा गाउँथिन्, जसलाई करोडौँ मानिसहरूले हेर्थे।

१९८० र १९९० को दशकमा चीनका धेरै मानिसहरू पेङलाई उनका प्रान्तीय अधिकारी श्रीमान्‌भन्दा बढी चिन्थे। पेङ अक्सर विदेशी भ्रमणहरूमा सीसँगै जान्छिन्। यो चीनका प्रथम महिलाहरूको पहिलेको कम चर्चामा रहने परम्पराभन्दा फरक छ।

उनीहरूको छोरी र एक मात्र सन्तान सी मिङजेको जन्म १९९२ मा भएको थियो। उनका बारेमा धेरै जानकारी उपलब्ध छैन। उनले अमेरिकाको हार्भर्ड युनिभर्सिटीमा पढाइ पूरा गरेकी थिइन् भन्ने मात्र थाहा छ।

सन् २००७ मा सङ्घाईका सबैभन्दा ठूला नेताका रूपमा केही समय काम गरेपछि सी चीनको सबैभन्दा ठूलो निर्णय लिने संस्था पोलिटब्युरोको स्थायी समितिमा सामेल भए। पाँच वर्षपछि उनले हु जिन्ताओको ठाउँमा कम्युनिस्ट पार्टीको नेताको पद सम्हाले।

चीनको नेता बनेपछि सीले देशको आर्थिक र राजनीतिक व्यवस्थामा यस्ता परिवर्तनहरू गरे, जसको आशा धेरै कम मानिसहरूले गरेका थिए। सीको १४ वर्षको शासनमा चीनको आत्मविश्वास लगातार बढेको छ।

विश्वका अन्य देशहरूमा सीले बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभ जस्ता आयोजनाहरूमार्फत चीनको प्रभाव बढाए। यसका साथै उनले बेइजिङलाई ग्लोबल साउथको आवाजका रूपमा प्रस्तुत गरे।

यसै क्रममा धेरै ठूला लोकतान्त्रिक देशहरूसँग चीनको सम्बन्ध अझ तनावपूर्ण भयो। दक्षिण चीन सागरमा तनाव बढ्यो, ताइवानमाथि दबाब बढ्यो र अमेरिकासँगको प्रतिस्पर्धा पनि तीव्र भयो।

तर सीको शासनको अर्को ठूलो पहिचान चीनभित्र बढेको राजनीतिक नियन्त्रण हो।

सीको शासनमा चीनले सुरक्षा र राजनीतिक स्थिरतामा पहिलेभन्दा धेरै जोड दियो। सिन्जियाङ, तिब्बत र हङकङ जस्ता ठाउँहरूमा धेरै कदमहरू चालिए। सीका समर्थकहरूको भनाइअनुसार यी कदमहरूबाट व्यवस्था पुनर्बहाली भयो। आलोचकहरूको भनाइमा भने यसबाट नागरिकहरूको स्वतन्त्रता निकै कम भयो।

सीले एउटा यस्तो राजनीतिक विचारधारालाई पनि अगाडि बढाए, जसमा उनको नाम समावेश छ। यसलाई ‘नयाँ युगका लागि चिनियाँ विशेषताहरूसहितको समाजवादमा सी जिनपिङका विचारहरू’ भनिन्छ। उनीभन्दा अघिका चीनका दुवै नेताहरूले आफ्नो विचारधारामा आफ्नो नाम समावेश गराउन सकेका थिएनन्।

सीले संविधानबाट राष्ट्रपति पदको कार्यकालको सीमा पनि हटाइदिए। यसबाट उनका लागि दुई कार्यकालपछि पनि पदमा बसिरहने बाटो खुल्यो। चीनको सरकारी मिडियाले सीलाई एक गम्भीर व्यक्तिका रूपमा देखाउँछ। तर कहिलेकाहीँ उनको हलुका-फुल्का अन्दाज पनि देखिन्छ।

उनले फुटबलप्रतिको आफ्नो प्रेमका बारेमा कुरा गरेका छन्। चीनको पुरुष फुटबल टोलीको प्रदर्शनलाई लिएर उनले थाइल्यान्डका प्रधानमन्त्रीसँग ठट्टामा आफ्नो निराशा पनि व्यक्त गरेका थिए।

उनले बेलायतका पूर्व प्रधानमन्त्री डेभिड क्यामरुनसँग बियर पिएका थिए। उनले दक्षिण कोरियाका राष्ट्रपतिलाई चीनमा बनेको साओमी फोन उपहार दिने क्रममा ठट्टा गर्दै यी लिनुअघि यसमा कुनै ‘ब्याकडोर’ त छैन भनी हेर्न भनेका थिए।

विदेशी नेताहरूसँग सीको सम्बन्ध समय-समयमा बदलिँदै आएको छ। यी बदलावहरूले चीनको परराष्ट्र नीतिको प्राथमिकताहरूलाई पनि देखाउँछन्।

रुसका भ्लादिमिर पुटिनसँग जति नजिकको सम्बन्ध सीको अरू कुनै विदेशी नेतासँग छैन। सी सत्तामा आएपछि दुवैजना ४० भन्दा बढी पटक भेटिसकेका छन्। सीले पुटिनलाई आफ्नो ‘सबैभन्दा नजिकको भरोसायोग्य साथी’ पनि भनेका छन्।

ट्रम्पसँग सीको सम्बन्ध अलि बढी जेलिएको छ। चीनसँग व्यापार युद्ध सुरु गरे तापनि ट्रम्प अक्सर सीका बारेमा आत्मीयताका साथ कुरा गर्छन्। उनी उनलाई आफ्नो साथी बताउँछन् र उनको राजनीतिक शक्तिको प्रशंसा गर्छन्।

भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीसँग पनि सीले सुरुमा व्यक्तिगत सम्बन्ध बनाउन निकै जोड दिएका थिए। दुवैले कुनै औपचारिक कार्यसूची बिनाका भेटघाटहरूमा कुराकानी गरे र एसियाका यी दुई ठूला देशहरूबीच सहकार्य देखाउने प्रयास गरे। तर २०२० मा सीमामा भएको घातक मुठभेडपछि दुवै देशको सम्बन्ध धेरै दशकयताकै सबैभन्दा खराब स्तरमा पुग्यो।

आफ्नो व्यक्तिगत आकर्षण वा अचानक लिइएका निर्णयहरूका लागि चिनिने नेताहरूको विपरीत, सीले व्यक्तिगत सम्बन्धलाई विरलै मात्र देशको हितभन्दा माथि राख्छन्।

यस साता सी जब पुनः वासिङ्टन डिसी पुग्नेछन्, उनी आयोवाका खेतहरू हेर्ने उत्सुक जिल्ला अधिकारीका रूपमा होइन, बरू २१औँ शताब्दीको राजनीतिलाई दिशा दिने एक महत्त्वपूर्ण नेताका रूपमा पुग्नेछन्।